Uzasadnienie
Reprezentujący A. M. adwokat zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Poznaniu z dnia [...], [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2006 r. (sygn. akt IV SA/Po 808/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę z powodu uchybienia 30 - dniowego terminu do wniesienia skargi, jaki został wskazany w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono stronie 24 listopada 2006 r.
Pismem z dnia 30 listopada 2006 r. skarżąca reprezentowana przez adw. E. H. złożyła w WSA w Poznaniu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi składając równocześnie ponownie skargę na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Poznaniu z dnia [...] ([...]). Jako uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu wskazano, iż wniesienie skargi z uchybieniem trzydziestodniowego terminu stanowiło wyłącznie wynik błędnego pouczenia skarżącej przez organ oraz niejasnych - jej zdaniem - przepisów postępowania. Podkreślono, iż w zaskarżonym orzeczeniu wydanym przez Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Poznaniu zawarte zostało błędne pouczenie o sposobie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Poinformowano bowiem stronę, iż skargę na orzeczenie należało złożyć w terminie 30 dni bezpośrednio do WSA, zamiast za pośrednictwem organu.
Uzasadniając natomiast tezę o niejasnych przepisach pełnomocnik skarżącej podniósł, iż z § 54 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia MS z dnia 14 listopada 1996 r., w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej wynika, że skargę na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego wnosi się do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skoro zatem system prawny w tym zakresie nie jest spójny to Sąd powinien przyjąć, iż dopiero w dniu 24 listopada 2006 r., po otrzymaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, strona powzięła wiadomość o prawidłowym trybie zaskarżenia przedmiotowego orzeczenia".
Wobec powyższego pełnomocnik A. M. wniósł o stwierdzenie przez WSA w Poznaniu, iż strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi pomimo zachowania przez nią należytej staranności, a zatem bez swojej winy.
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Po 808/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi, jednocześnie odrzucając tę skargę z powodu wniesienia jej z uchybieniem terminu.
W uzasadnieniu co do punktu pierwszego postanowienia Sąd i instancji podniósł, iż w treści pouczenia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu wydanym przez Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Poznaniu nie było mowy o tym, iż skargę na orzeczenie należało złożyć w terminie 30 dni bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Ponadto Sąd I instancji podał, iż w powyższym pouczeniu nie wskazano na przepisy regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej, a jedynie na art. 132 a ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 207, poz. 1761 ze zm.). Profesjonalny pełnomocnik procesowy powinien natomiast znać i postępować zgodnie z obowiązująca w tym zakresie jednoznaczną normą prawną, tj. art. 54 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi.
W konsekwencji WSA w Poznaniu uznał, iż strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 grudnia 2006 r. wraz z dwoma pouczeniami, zgodnie z którymi od tego postanowienia przysługiwała skarga kasacyjna i zażalenie. Sąd nie wskazał przy tym w zakresie jakich punktów orzeczenia jaki środek zaskarżenia miałby przysługiwać (k. 70 i 71 akt).
W dniu 28 grudnia 2006 r. A. M. wniosła zażalenie na postanowienie z 15 grudnia 2006 r. skarżąc je w pełnym zakresie i zarzucając jemu obrazę art. 86 § 1 p.p.s.a. Zażalenie to zostało jednak przez WSA w Poznaniu odrzucone postanowieniem z dnia 12 stycznia 2007 r. z uwagi na nieuiszczenie bez wezwania przez fachowego pełnomocnika skarżącej wpisu od zażalenia. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 stycznia 2007 r. Wobec niewniesienia zażalenia na to postanowienie stało się ono prawomocne.
Z kolei w dniu 19 stycznia 2007 r. została nadana w UP Nr 1 w Poznaniu skarga kasacyjna od całego postanowienia WSA w Poznaniu z 15 grudnia 2006 r. Zarzucono w niej Sądowi I instancji naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. Wskazano, iż niewniesienie skargi w terminie nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę, na skutek błędnego pouczenia organu i niejasnych przepisów postępowania. Wnoszący skargę pełnomocnik podniósł, że zgodnie z treścią § 54 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej, orzeczenie sądu dyscyplinarnego powinno zawierać pouczenie o sposobie i terminie jego zaskarżenia. Stwierdził dalej, iż w orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego z dnia [...] zostało obwinionej udzielone błędne pouczenie, a przepisy regulujące szczególną kwestię zaskarżania orzeczeń Sądu Dyscyplinarnego nie są jasne i zawierają sprzeczności.
Podano, iż z treści pouczenia zawartego w powyższym pouczeniu wynikało, iż skargę na to orzeczenie należy złożyć w terminie 30 dni bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Dopiero w dniu 24 listopada 2006 r., po otrzymaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, strona powzięła wiadomość o prawidłowym trybie zaskarżenia przedmiotowego orzeczenia. Stwierdzono, iż strona pomimo zachowania należytej staranności, bez swojej winy uchybiła terminowi do wniesienia skargi. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zdaniem NSA w przedmiotowej sprawie zachodzi przede wszystkim nieważność postępowania z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt. 5 p.p.s.a.
Wychodząc niejako przed nawias do dalszych rozważań należy wskazać, iż zgodnie z art. 86 § 3 p.p.s.a. na postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia przysługuje stronie postępowania środek odwoławczy w postaci zażalenia. Natomiast w myśl art. 173 § 1 p.p.s.a. od m.in. postanowienia o odrzuceniu skargi stronie przysługuje prawo wniesienia - w terminie trzydziestu dni licząc od doręczenia odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem - skargi kasacyjnej. Taka konstrukcja obydwu przepisów powoduje, iż nie powinno ulegać wątpliwości, że sąd do którego trafia skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia nie może wydać jednego orzeczenia w którym jednocześnie odmówi przywrócenia terminu do wniesienia skargi oraz ją odrzuci. Taki sposób procedowania wprowadzałby w błąd stronę co do możliwości zaskarżenia danego rozstrzygnięcia, co z kolei mogłoby prowadzić do utraty przez nią prawa do obrony swoich praw, poprzez złożenie właściwego środka odwoławczego, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt. 5 p.p.s.a. Dlatego też przyjąć trzeba, iż w takiej sytuacji procesowej, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie sąd administracyjny może wydać odrębne postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu jej wniesienia z uchybieniem ustawowego terminu dopiero wówczas, gdy postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do jej złożenia będzie prawomocne.
Zatem działanie WSA w Poznaniu w niniejszej sprawie, polegające na wydaniu postanowienia z 15 grudnia 2006 r., którym załatwiono w dwóch punktach zarówno kwestię odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi, jak i odrzucono skargę należało ocenić jako niedopuszczalne i pozbawiające stronę możności obrony swych praw. Mogło ono dodatkowo prowadzić do sytuacji, w której w wyniku rozpoznania zażalenia przez NSA w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi rozstrzygnięcie wydane przez sąd I instancji zostałoby uchylone, zaś w obrocie prawnym pozostałby punkt drugi postanowienia, tj. uprawomocnione rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi, lub odwrotnie. Z tego też względu NSA uznał, iż merytorycznej ocenie sprawy ze skargi kasacyjnej powinno podlegać całe postanowienie z 15.12.2006 r., nie zaś jedynie jego pkt. 2 i to pomimo uprawomocnienia się postanowienia z 17 stycznia 2007 r., którym odrzucono zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wskazać wypada, iż zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jest usprawiedliwiony.
Zgodnie z powyższym przepisem jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wskazać w tym miejscu należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd podał, iż skarżąca otrzymując orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego z dnia [...] została właściwie pouczona o sposobie i terminie jego zaskarżenia. Z takim stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie można się zgodzić. Zgodnie bowiem z art. 107 kpa decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi oraz o sposobie wniesienia środka odwoławczego.
Nie sposób zatem przyjąć, iż informacja udzielona w pouczeniu o samym prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego bez jednoczesnego podania przez organ do jakiego właściwego sądu należałoby taką skargę złożyć, w jakim terminie i jaki jest sposób wniesienia takiej skargi, spełniałaby wymagania stawiane właściwemu pouczeniu. A z taką właśnie sytuacją błędnego i niepełnego pouczenia mamy do czynienia w sprawie ze skargi A. M.. Fakt umknął - jak się wydaje - uwadze WSA w Poznaniu.
Podkreślić wreszcie trzeba, iż w świetle jednolitego orzecznictwa sądowego i przyjętych powszechnie poglądów literatury brak, lub niewłaściwe pouczenie strony przez organ strony o przysługującym jej prawie i sposobie wniesienia skargi do sądu administracyjnego stanowi przykład sytuacji, która uzasadniałaby przywrócenie terminu do wniesienia skargi, w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. Odmienne rozumienie tego przepisu, tj. takie jakie zaprezentował Sąd I instancji mogłoby bowiem prowadzić wręcz do uznania normy wyrażonej w art. 86 § 1 p.p.s.a. za pustą. Nigdy by bowiem nie zachodził przypadek, w którym wprowadzona w błąd przez organ strona mogłaby wykazać brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. NSA jest przekonany, iż nie taki był zamiar ustawodawcy.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 185 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.