Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 11 sierpnia 2020 r. oddalił skargę E.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie zasiłku celowego oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w części, w której Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, i wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dodatkowo skarżąca zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędna ocenę zebranego przez organ materiału dowodowego, skutkującą błędnym przyjęciem, że koszty leków i żywności, niezbędnych dla skarżącej i jej syna, nie pojawiły się na skutek pogorszenia stanu zdrowia;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organy administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Mając na uwadze przedmiot rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm.), dalej: ups, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Nie oznacza to jednakże, że zakres postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organy administracji może ograniczyć się wyłącznie do ustalenia, czy określone zdarzenie wskazane we wniosku o przyznanie świadczenia ze środków pomocy społecznej ma charakter przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ups. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ups pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Oznacza to, że w sytuacji, gdy określone zdarzenie spełnia przesłanki określone w art. 41 pkt 1 ups, ale sytuacja życiowa wynikająca z niego może być przezwyciężona własnymi możliwościami wnioskodawcy, to świadczenie takie nie przysługuje. W konsekwencji powyższego postępowanie wyjaśniające musi obejmować także ustalenie, czy wnioskodawca dysponuje uprawnieniami, zasobami bądź możliwościami samodzielnego przezwyciężenia sytuacji, w której się znalazł.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że organy administracji ustaliły, że skarżąca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo, w którego ramach osiąga po uwzględnieniu wszystkich świadczeń dochód w wysokości 3 001,42 zł, podczas gdy miesięczne wydatki miały wynosić 2 754,10 zł miesięcznie. Wprawdzie w toku dotychczasowego postępowania skarżąca wykazała, że organy popełniły błąd w obliczeniach, ale prawidłowa wskazana przez nią kwota wynosiła 2 507,10 zł. Oznacza to, że dochód skarżącej przewyższał jej wydatki o 494,32 zł. Dysponowała ona zatem kwotą umożliwiającą pokrycie wydatków obejmujących leki i żywność.
Zauważyć przy tym należy, że skarżąca nie wykazała, że konieczność zakupu leków i specjalistycznej żywności była wynikiem hospitalizacji w dniach [...]-[...] sierpnia 2019 r., tym bardziej że skarżąca już wcześniej pozostawała pod opieką przychodni hepatologicznej. W sytuacji takiej brak było podstaw do uznania, że sytuacja skarżącej nosiła cechy pozwalające na uznanie jej za okoliczności, o których mowa w art. 41 pkt 1 ups. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje bowiem wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1242/20, z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2245/19, czy z 25 maja 2020 r. 1890/19).
Skarżąca nie przedstawiając dowodów, że konieczność zażywania dodatkowych bądź innych, bardziej kosztownych leków oraz zmiana diety była wynikiem hospitalizacji albo diagnozy lekarskiej postawionej w trakcie hospitalizacji, nie wykazała, że jej wniosek został złożony w wyniku szczególnie uzasadnionego przypadku.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że organy administracji dokonały prawidłowej kontroli stanu faktycznego sprawy i oceny kompletności materiału dowodowego, a zebrany materiał dowodowy i ustalony stan faktyczny umożliwiały wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ustalenia poczynione przez organ administracyjny i zaaprobowane przez Sąd znajdują potwierdzenie w aktach sprawy i zostały dokonane stosownie do wymagań art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca, stawiając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie wskazała jakie okoliczności zostały przez organy administracji pominięte w toku gromadzenia dowodów i jakie te ewentualne zaniechania miały wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje bowiem jedynie, że skarżąca z ustalonego stanu faktycznego sprawy wyciąga odmienne wnioski z dowodów zgromadzonych w toku postępowania.
Jednocześnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgromadzony materiał dowodowy został prawidłowo oceniony w kontekście art. 80 kpa, a dokonana ocena nie nosi cech dowolności i nie przekraczała uznania administracyjnego przysługującego organom. Tym samym zaakceptowanie dokonanej oceny przez Sąd pierwszej instancji nie mogło zostać uznane za nieprawidłowe. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 135 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa należało uznać za nieuzasadniony.
Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa wskazać należy, że przepis ten ma charakter wynikowy w tym sensie, że sąd ma obowiązek zastosować go w sytuacji, w której stwierdzi (inne) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu należy odnotować, że Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie stwierdził naruszenia art. 7, art. 77 ani art. 80 kpa, a ocena ta – co zostało wskazane powyżej – zasługiwała na aprobatę. Uznał jedynie, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie wyliczenia miesięcznych wydatków skarżącej zawiera niejasności i błędny arytmetyczne niewpływające na stwierdzenie przekroczenia granic uznania administracyjnego. Uchybienia te dotyczą jednak samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji i jako takie nie świadczą o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Tym samym w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, brak było podstaw do zastosowania przywołanego przepisu, a złożoną skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa. W konsekwencji powyższego za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.
Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.