Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 września 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2465/16 oddalił skargę [...] S. A. z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł [...] S.A. z siedzibą we W. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego - art. 79 ust 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.) przez jego błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przyjęcie, że występująca w tym przepisie przesłanka "trwałości utraty posiadania pojazdu" musi oznaczać "nieodwracalność posiadania danego pojazdu", podczas gdy pojęcie "trwały" oznacza: "istniejący przez dłuższy czas lub nie ulegający szybkim zmianom" i nie jest tożsame z pojęciem "nieodwracalny".
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i - na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." - wyrejestrowanie pojazdu marki [...] rok prod. 1993, numer VIN [...], nr rej. [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący kasacyjnie wniósł również o rozpoznanie skargi na rozprawie oraz o zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 §1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej.
Ocenę naruszenia przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej należy poprzedzić przypomnieniem stanu sprawy. Otóż [...] S.A. z siedzibą we W. w dniu [...] kwietnia 2016 r. wniósł do Prezydenta Miasta P. o wyrejestrowanie pojazdu marki [...] nr rej. [...], nr identyfikacyjny VIN: [...], na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym, tj. w oparciu o przesłankę udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Do wniosku Spółka załączyła m.in. oświadczenie z [...] lutego 2014 r. o kradzieży pojazdu, uwierzytelnioną kserokopię zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, uwierzytelnioną kserokopię umowy leasingu operacyjnego nr [...], uwierzytelnioną kserokopię protokołu zdawczo-odbiorczego nr [...] oraz postanowienie Prokuratury Rejonowej w P. z [...] lutego 2014 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie przywłaszczenia w okresie od [...] lutego 2008 r. do [...] stycznia 2014 r. w R. przedmiotowej naczepy pojazdu z powodu braku znamion czynu zabronionego, tj. brak przestępstwa kradzieży/przywłaszczenia.
Prezydent Miasta P. decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] odmówił wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu wskazując, że nie zaszła sytuacja opisana dyspozycją art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., w wyniku rozpoznania odwołania [...] S.A., decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...], utrzymało w mocy powyższą decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę [...] S.A. Sąd podzielił ocenę organów administracyjnych, że w sprawie nie zaktualizowała się przesłanka wyrejestrowania pojazdu określona w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, tj. trwała i zupełna utrata posiadania tego pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że warunkiem wyrejestrowania pojazdu jest trwała, a więc stała, nieodwracalna, niepodlagająca zmianie, a ponadto zupełna, to jest całkowita utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Sąd zauważył, że nie w każdych warunkach zabór mienia konstytuuje samodzielnie i automatycznie przypadek trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Będą to przypadki wyjątkowe obejmujące sytuacje utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności połączonych z unicestwieniem pojazdu poprzez jego zniszczenie w sposób, który nieodwracalnie wiąże się z brakiem możliwości jego powrotu w posiadanie właściciela. Może to mieć miejsce na skutek zniszczenia pojazdu w wyniku zdarzeń związanych z wystąpieniem określonych zjawisk hydrologicznych (powódź), atmosferycznych (wichura), czy działań człowieka (podpalenie, złomowanie, wypadek drogowy).
Powołana w skardze kasacyjnej podstawa kasacyjna określona w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. nie mogła doprowadzić do uwzględnienia tego środka zaskarżenia.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanej w niniejszej sprawie przez Sąd Wojewódzki decyzji stanowił art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem pojazd podlega wyrejestrowaniu na wniosek jego właściciela. Decyzja o wyrejestrowaniu pojazdu jest decyzją związaną. Zależy ona wyłącznie od wypełnienia przez wnioskodawcę określonych ustawowo przesłanek, a nie od swobodnego uznania organu administracji. Wyrejestrowanie pojazdu jest dopuszczalne jedynie w wyszczególnionych przez ustawodawcę sytuacjach. Ich wyliczenie w art. 79 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie ma jedynie charakteru przykładowego, lecz tworzy katalog zamknięty. Oznacza to, że tylko w przypadku zaistnienia i udokumentowania którejkolwiek z takstatywnie wymienionych w ustawie przesłanek faktycznych i prawnych organ administracji, na wniosek właściciela pojazdu, zobowiązany jest zgłoszony pojazd wyrejestrować. W innych przypadkach wniosek właściciela pojazdu nie może być uwzględniony. Ustawa nie przewiduje bowiem żadnych wyjątków od ustanowionych w niej zasad (wyrok NSA z 23 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2292/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych).
Skarżąca kasacyjnie Spółka zarzucając błędną wykładnię art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej akcentuje błędne rozumienie przez Sąd I instancji określenia "trwałość utraty posiadania" jako tożsamego z określeniem "nieodwracalna utrata posiadania". Skarżąca kasacyjnie nie zgadzając się z takim rozumieniem określenia "trwałość" wskazuje, że taka interpretacja odbiega od jego potocznego rozumienia. Posiłkuje się tu słownikiem języka polskiego PWN (https://sjp.pwn.pl) i cytuje, że pojęcie "trwały" oznacza: "istniejący przez dłuższy czas lub nieulegający szybszym zmianom" lub "zdatny do użytku przez dłuższy czas". Wskazuje również na stanowisko Ryszarda A. Stefańskiego zawarte w komentarzu do art. 79 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, wedle którego trwała i zupełna utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności (ust. 1 pkt 5) obejmuje wypadki przywłaszczenia pojazdu, ukrywania go przez określoną osobę, czyniąc niemożliwym korzystanie z niego przez właściciela.
Z językowej analizy wskazanego przepisu wynika, że warunkiem wyrejestrowania pojazdu jest "udokumentowanie" przez wnioskodawcę, że nastąpiła "trwała" i "zupełna" utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Odwołanie się w ramach wykładni językowej do Słownika Języka Polskiego wskazuje, że znaczenie pojęcia "trwały" – obok tego podanego przez skarżącą kasacyjnie stronę – jest rozumiane również jako "niezmienny, nieulegający zmianom, ponadczasowy" (https://sjp.pl./trwały). W tej sytuacji sięgnięcie przez Sąd I instancji także do wykładni systemowej jest jak najbardziej trafne. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami prezentowanymi w piśmiennictwie, ograniczenie się przez sąd wyłącznie do wykładni literalnej byłoby niewłaściwe, ponieważ konieczne jest potwierdzenie jej przez wykładnię systemową i funkcjonalną (por.: M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel /red./, System prawa administracyjnego. t. 4, Warszawa 2012, s. 126-208). Aktualnie więc, zasada, zgodnie z którą "clara non sunt interpretanda" (to co jest zrozumiałe i jasne nie wymaga interpretacji), nie jest powszechnie akceptowana ani w doktrynie, ani też w orzecznictwie sądów administracyjnych. Podkreśla to M. Zirk-Sadowski stwierdzając, że "dzisiaj problem bezpośredniego rozumienia tekstu prawnego budzi wiele wątpliwości" – zob. Wykładnia w prawie administracyjnym, op. cit., s. 129. Zwrócił na to uwagę również Trybunał Konstytucyjny. Przykładowo, w wyroku z 13 stycznia 2005 r., P 15/02, OTK-A 2005, nr 1, poz. 4 stwierdził, że "coraz częściej, także i w orzecznictwie zasada clara non sunt interpretanda zamienia się właściwie w zasadę interpretati cessat in clarin (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat)". Prawidłowo Sąd I instancji dokonał wykładni określenia "trwałej i zupełnej utraty" z art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym w kontekście art. 79 ust. 4 pkt 1 tej ustawy, który przewiduje brak możliwości powtórnej rejestracji pojazdu wyrejestrowanego, z wyjątkiem pojazdu odzyskanego po kradzieży. Systemowe odczytanie treści tych przepisów wskazuje, że ustawodawca nie przewidział powtórnej rejestracji pojazdu w przypadku zaistnienia zdarzeń, które odwróciłyby skutek trwałej i zupełnej ("istniejącej przez dłuższy czas" – jak chce skarżąca kasacyjnie Spółka) utraty posiadania pojazdu. Co oznaczać musi, że trwała i zupełna utrata pojazdu ma być zdarzeniem nieodwracalnym. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w wyroku NSA z 17 września 2015 r. sygn. akt I OSK 41/14, w którym uznano, że "trwała" utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności oznacza utratę stałą, niepodlegającą zmianie, natomiast "zupełna" utrata oznacza utratę całkowitą. W wyroku tym ponadto wskazano, że pojęciu "udokumentowania" okoliczności, o których mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym należy nadać jednoznaczne, ścisłe znaczenie, jako czynności stwierdzającej coś na podstawie dokumentów, popartej dokumentami. Tak rozumiane "udokumentowanie" utraty posiadania pojazdu nie może być zastąpione "oświadczeniem" skarżącego o takiej utracie. Oświadczenia, będące wypowiedzią zawierającą czyjeś przekonania lub oznajmującą coś, nie mieszczą się w polu znaczeniowym pojęcia "udokumentowanie" czegoś, a zatem nie mają znaczenia z punktu widzenia przesłanek wyrejestrowania pojazdu zawartych w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodzić się trzeba ze skarżącym kasacyjnie i stanowiskiem wskazanym w cytowanym komentarzu, że sytuacja określona w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym obejmuje przypadki przywłaszczenia pojazdu, ukrywania go przez określoną osobę, czyniąc niemożliwym korzystanie z niego przez właściciela. Jednakże chodzi tu o przypadki popełnienia przestępstwa na szkodę właściciela pojazdu, inne niż jego kradzież, które nie powodują zmiany w zakresie prawa własności. Udokumentowanie trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu w przypadku popełnienia przestępstwa, wymagałoby wówczas wylegitymowania się przez właściciela dokumentem, stwierdzającym taki fakt, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika zaś, że postanowieniem Prokuratury Rejonowej w P. z [...] lutego 2014 r. odmówiono wszczęcia dochodzenia w sprawie przywłaszczenia w okresie od [...] lutego 2008 r. do [...] stycznia 2014 r. w R. przedmiotowej naczepy pojazdu z powodu braku znamion czynu zabronionego – art. 17 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego. Trafnie Sąd Wojewódzki zauważył, że nie w każdym przypadku zabór mienia łączy się ze spełnieniem warunku "trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu". W sytuacji gdy osoba trzecia wchodzi w posiadanie pojazdu na podstawie umowy i nie zwraca właścicielowi rzeczy na warunkach wskazanych w umowie, nie zawsze dochodzi do przywłaszczenia, gdyż może chodzić jedynie o nienależyte wykonanie umowy. Utrata posiadania pojazdu może mieć charakter czasowy, gdyż właścicielowi rzeczy przysługuje roszczenie windykacyjne z art. 22 § 1 Kodeksu cywilnego.
Prawidłowa jest więc wykładnia art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym dokonana przez Sąd I instancji i prawidłowo Sąd przyjął, że przepis ten nie mógł znaleźć w sprawie zastosowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowego w tej sprawie, uzasadnienie niniejszego wyroku sporządzone zostało zgodnie z wymogami art. 193 zdanie drugie P.p.s.a.