Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r. uwzględnił skargę J. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania w ten sposób, że uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz zasądził od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) odmówiono J. P. ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako część działki nr [...] o pow. [...] ha, położoną w obr. P., gm. I. Zgodnie z art. 73 ust. 1 cyt. ustawy nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Stosownie do ust. 4 art. 73 powołanej ustawy odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Złożenie przez J. P. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w dniu [...] grudnia 2006 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu z art. 73 ust. 4 cyt. ustawy. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż niewątpliwie istnieje zależność pomiędzy złożonym przez jej syna wnioskiem w trybie art. 73 ust. 4 cyt. ustawy a jej wnioskiem Wojewoda Małopolski stwierdził, iż wniosek jej syna nie może sanować braku wniosku złożonego przez właścicielkę tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., a więc przez J. P. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której nie precyzując żądania zarzuciła, iż jest ona niezgodna z prawem albowiem w 2000 r. właścicielem tej nieruchomości stał się jej syn R. P., który o wypłatę odszkodowania wystąpił w terminie określonym w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy.
Wojewoda Małopolski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają prawo.
Organ odwoławczy stoi na stanowisku, że podmiotami uprawnionymi do ubiegania się o odszkodowanie są osoby będące w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielami nieruchomości lub ich spadkobiercy.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w sprawie ustalono, że J. P. wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania "datowany [...] listopada 2005 r." nadała w urzędzie pocztowym w dniu [...] grudnia 2006 r., a więc z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy z 13 października 1998 r. Natomiast w przekazanych aktach administracyjnych brak jest zarówno koperty, w której wniosek ten został nadany, nie wynika to również z tzw. prezentaty wpływu, na której odnotowanoby wpływ wniosku drogą pocztową. Wniosek ten nosi datę [...] listopada 2005 r., zaś do organu wpłynął w dniu [...] listopada 2006 r. Zawiera on wyraźne stwierdzenie, w którym J. P. powołuje się na wniosek złożony przez jej syna R. P. w dniu [...] marca 2005 r. Te istotne w sprawie kwestie zostały jednak przez organy obu instancji pominięte.
Tymczasem na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. skarżąca przedłożyła dwa dokumenty: akt notarialny z dnia [...] marca 2000 r., z którego wynika, że właścicielem dz. ewid. [...] zajętej pod drogę stał się na podstawie umowy darowizny jej syn R. P. oraz złożony przez niego w dniu [...] lipca 2005 r. w Kancelarii Starostwa wniosek z dnia [...] lipca 2005 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za tę działkę. Okoliczności wynikające z tych dokumentów są kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zatem pogląd organu odwoławczego, że uprawnionym do domagania się odszkodowania jest wyłącznie osoba, będąca właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. jest błędny.
Przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) stanowi, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 1 i 2 ustawy jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Nabycie własności nieruchomości dotyczy nabycia wszelkich praw z nią związanych, a więc także prawa do odszkodowania. Natomiast w przypadku, gdy organ uznał, że o odszkodowanie mógł wystąpić wyłącznie właściciel nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. lub jego spadkobierca, to stosownie do art. 9 Kpa, miał obowiązek poinformować o tym wnioskodawcę.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią te okoliczności i jeżeli stwierdzą, że R. P. wystąpił o odszkodowanie przed dniem 31 grudnia 1998 r., to zgodnie z przepisami ustalą wysokość odszkodowania i jego wypłatę.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 135 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy rozważą powyższe okoliczności i w przypadku ustalenia, że R. P. wystąpił o wypłatę odszkodowania ustalą jego wysokość i wypłatę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Wojewoda Małopolski i zaskarżając wyrok w całości wskazując na podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) poprzez przyjęcie, że odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną należy ustalić i wypłacić właścicielowi, który nabył prawo własności tej nieruchomości po dniu 1 stycznia 1999 r.
Wskazując na powyższą podstawę wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, iż z przepisu art. 73 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że prawo własności tej nieruchomości przechodzi na wskazane w ustawie podmioty lex lege, mocą samego przepisu ustawy. Ratio legis tej regulacji było nabycie własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy samego prawa. A zatem podmiotem uprawnionym do ustalenia na jego rzecz odszkodowania jest podmiot, któremu przysługiwało prawo własności nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., a który utracił jej własność z dniem 1 stycznia 1999 r.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej skoro w świetle powyższego przepisu przejście prawa własności nastąpiło w dniu 1 stycznia 1999 r. to w tym zakresie wyłączone jest zbywanie i nabywanie gruntów zajętych pod drogi publiczne w trybie wszelkich umów cywilnoprawnych. A zatem wszelkie czynności cywilnoprawne dokonane po tej dacie uznać należy za bezskuteczne. Tak więc podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania na wniosek złożony w terminie określonym w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy jest osoba będąca właścicielem w dniu 31 grudnia 1998 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wyliczone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Nie jest usprawiedliwiona podstawa skargi kasacyjnej polegająca na naruszeniu wyrokiem Sądu pierwszej instancji przepisu prawa materialnego art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 113, poz. 872 ze zm.) przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną należy ustalić i wypłacić właścicielowi, który nabył prawo własności tej nieruchomości po dniu 1 stycznia 1999 r.
Na wstępie zauważyć należy, iż przedmiotem sprawy był wniosek J. P. o ustalenie i wypłacenie odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 cyt. ustawy za zajętą pod drogę publiczną nieruchomość oznaczoną jako część działki nr [...] o pow. [...] ha, położoną w obrębie P., gm. I., której w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwało prawo własności. Przedmiotową działkę J. P. darowała synowi R. P. w dniu [...] marca 2000 r. aktem notarialnym.
Natomiast z akt sprawy wynika, że Wojewoda Małopolski dopiero decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Powiat Krakowski nabył z mocy prawa własność przedmiotowej nieruchomości.
Istota tej sprawy nie sprowadzała się jednak do wyjaśnienia, czy R. P. przez fakt nabycia tej działki wprawdzie po dniu 1 stycznia 1999 r. jednak przed wydaniem przez Wojewodę ostatecznej decyzji o przejęciu w tej dacie prawa własności tej działki stał się w dniu [...] marca 2000 r. następcą prawnym poprzedniego właściciela – J. P. i był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, gdyż jak wyżej wskazano w tej sprawie z wnioskiem takim wystąpiła J. P. Zatem wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, zawarte w zaskarżonym wyroku stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że w przypadku ustalenia, że R. P. wystąpił o odszkodowanie organy ustalą jego wysokość i wypłatę nie było oceną prawną mającą w tej sprawie charakter wiążący.
Natomiast Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skoro organ uważał, że złożony przez R. P. wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania był nieskuteczny, gdyż nie był on właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. albowiem była nim wówczas jego matka J. P., to stosownie do art. 9 K.p.a. miał obowiązek udzielenia mu informacji, jakie działania powinien podjąć, aby nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa np. rozważyć czy mógł on działać w imieniu uprawnionej jako jej pełnomocnik na zasadzie art. 33 § 4 K.p.a., a w razie wątpliwości wezwać R. P. do nadesłania pełnomocnictwa matki na piśmie w trybie art. 64 § 2 K.p.a.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy i podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.