Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 2707/13

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 734/12 oddalił skargę T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] odmówił przyznania T. M. pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży, żywności, pokrycie opłat za mieszkanie, czynszu oraz zakup leków. Decyzja ta została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wcześniejszego rozstrzygnięcia tegoż organu z dnia [...] lutego 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona w dniu 21 grudnia 2011 r. złożyła wniosek o pomoc finansową na wskazane potrzeby. Do wniosku T. M. dołączył, jako jedyny dokument potwierdzający jego sytuację, zaświadczenie z Państwowego Urzędu Pracy w T. We wniosku strona wskazała jako swój adres ul. [...] w T. Organ mając świadomość, że wnioskodawca pod wskazanym adresem nie mieszka (został bowiem wyeksmitowany; pozostaje tam jedynie zameldowany choć toczy się postępowania o wymeldowanie) i nie chce wskazać miejsca swojego faktycznego pobytu, pismem z 27 lutego 2012 r. wezwał stronę do podania aktualnego miejsca pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zgodnie z wymogami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 27, poz. 138). Przepis § 2 ust. 3 tego aktu wymaga przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania osoby lub rodzinny albo w miejscu ich pobytu.

W odpowiedzi z dnia 29 lutego 2012 r. T. M. poinformował, iż "pan pilnujący mieszkania umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w mieszkaniu przy ul. [...]". Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. (dalej: MOPS) ponownie wezwał stronę do podania aktualnego miejsca pobytu. Strona pismem z dnia 14 marca 2012 r. wskazała jako miejsce pobytu klatkę schodową przy ul. [...].

W dalszej kolejności organ wskazał, iż w dniu 18 kwietnia 2012 r. pracownicy socjalni udali się pod wskazany adres celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. T. M. podał, że przebywa na klatce schodowej przy skrzynkach pocztowych, nie posiada żadnych rzeczy osobistych ani przedmiotów świadczących o zamieszkiwaniu w tym miejscu. Jak wynika z dokumentacji posiadanej przez MOPS, lokal przy ul. [...] znajduje się w dyspozycji [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" po przeprowadzonej eksmisji wnioskodawcy z tego lokalu, a postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego jest w toku.

Jak wynika z informacji uzyskanych do Komendy Miejskiej Policji w T., nie odnotowano żadnych zgłoszeń bądź skarg dotyczących osób, które mogłyby zamieszkiwać na klatce schodowej przy ul. [...]. Policja ustaliła, że strona jest widywana w tej klatce w celu odbioru korespondencji, jednak tam nie zamieszkuje, a aktualne miejsce pobytu strony nie jest znane. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i uzyskaniu powyższych informacji organ doszedł do wniosku, że podany adres nie jest miejscem zamieszkania ani pobytu strony. Ponadto Poczta Polska pismem z dnia 20 kwietnia 2012 r. wskazała, iż przesyłki przychodzące do T. M. są doręczane zwykle przez listonosza na klatce schodowej przy ul. [...], a w przypadku jego nieobecności zawiadomienie o nadejściu przesyłki listonosz pozostawia w skrzynce oddawczej oznaczonej numerem wymienionym w uzasadnieniu.

W tej sytuacji organ I instancji nie był w stanie ustalić sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 13 kwietnia 2012 r. poinformował, że T. M. nie uzyskuje żadnego świadczenia. Jak stwierdził Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. w piśmie z dnia 20 kwietnia 2012 r., strona nie złożyła także zeznania podatkowego za rok 2010 r. i za rok 2011 r. Wedle wyjaśnień T. M. utrzymuje się on z pożyczek od znajomych i rodziny. Odmawia natomiast podania wysokości kwot, którymi dysponuje oraz danych pożyczkodawców. Podniesiono, iż strona składając wniosek o przyznanie zasiłku celowego nie udokumentowała wydatków na leki w postaci rachunków imiennych bądź recept, jak również wydatków na czynsz, energię, gaz w formie książeczek opłat mieszkaniowych.

Z uwagi na brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym i tym samym brak możliwości ustalenia jej faktycznej sytuacji mieszkaniowej, rodzinnej i materialnej organ I instancji, działając na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, uznał za zasadne odmówić przyznania wnioskowanych świadczeń.

Od tej decyzji odwołanie wniósł T. M., który wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Wskazał na celowe działanie pracownika socjalnego zmierzające do pozbawienia go mieszkania, zdrowia i życia. Doprowadziły one m.in. do utraty mieszkania ze względu na nie przyznanie mu zasiłku. Jak podkreślił w odwołaniu, jego miejscem zameldowania jest lokal przy ul. [...] w T., zaś miejscem pobytu klatka schodowa. Wyraził gotowość udzielenia odpowiedzi na każde pytanie pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W pierwszej części uzasadnienia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania. W części kolejnej wskazano na ogólne zasady przyznawania pomocy społecznej, w tym określone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej, jak również szczególne odnoszące się do zasiłków celowych zawarte w art. 39 i 41 tego aktu. Podkreślono, że organy pomocy społecznej, rozpatrując wnioski o przyznanie pomocy materialnej obowiązane są ustalić rzeczywistą sytuację osoby lub rodziny ubiegającej się o takie świadczenie, wykorzystując w tym celu wywiad środowiskowy, przeprowadzany w miejscu zamieszkania strony lub w miejscu jej pobytu. Decyzję administracyjną o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia, jak wynika z art. 106 i 107 ustawy, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin.

Wywiad środowiskowy stanowi podstawowy element postępowania wyjaśniającego w sprawie z pomocy społecznej i jest traktowany jako obowiązkowy sposób zbierania informacji o wnioskodawcy. Specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika socjalnego w swoją trudną sytuację życiową. Nie jest bowiem możliwe dokonanie wszechstronnych ustaleń w tym zakresie bez podmiotu ubiegającego się o pomoc.

Następnie organ odwoławczy przedstawił działania organu I instancji mające na celu ustalenie faktycznego miejsca pobytu strony i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Kolegium stwierdziło, że w trakcie postępowania wyjaśniającego zostały podjęte kroki zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej strony. T. M. nie wskazał jednak aktualnego miejsca zamieszkania bądź pobytu, nie udzielił również wyjaśnień pozwalających na ustalenie jego faktycznej sytuacji życiowej. Stwierdzono, że strona bardzo dobrze zna zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym tyczące konieczności ustalenia przez organ rzeczywistej sytuacji osobistej i dochodowej wnioskodawcy. Jednakże wszelkie próby uzyskania informacji odnoszących się do jej sytuacji życiowej kończą się niepowodzeniem.

W konsekwencji tych ustaleń organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym zachowanie strony polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu, a tym samym uniemożliwienie poczynienia ustaleń tyczących jej sytuacji życiowej, przesądza o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na zawiniony przez stronę brak możliwości ustalenia przez organ rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej strony, co jest przejawem braku współpracy strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, stanowiącym samodzielną podstawę do odmowy przyznania stronie wnioskowanej pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. M. zakwestionował rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, która zmuszona jest korzystać z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. W jego ocenie MOPS ponosi odpowiedzialność za jego obecną sytuację. Zamiast udzielać mu pomocy, do czego jest zobowiązany, celowo pozbawia go mieszkania, zdrowia i życia. Zdaniem skarżącego Kolegium nie sprawdziło jego miejsca pobytu, ale oparło się na "fałszywym działaniu pracownika socjalnego i Ośrodka". Jak skarżący podnosi, spełnia on wszelkie wymogi konieczne do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Podnosi także, iż otrzymywał pomoc do czerwca 2011 r. Nadto wskazał organowi miejsce aktualnego pobytu oraz wniósł o wyznaczenie terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, sądowa kontrola legalności wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot nie narusza obowiązującego prawa. Podjęcie jej poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy.

Sąd powołał przepisy regulujące zasady przyznawania pomocy społecznej - art. 39, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013, poz. 182, dalej: u.p.s.) i wskazał, że organy orzekające w sprawie za podstawę decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego uznały wystąpienie przesłanki negatywnej w postaci braku współdziałania T. M. z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Współpraca ta powinna polegać przede wszystkim na ujawnieniu swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej czy zdrowotnej. Posiadanie aktualnej i pełnej wiedzy o niezaspokojonych niezbędnych potrzebach, jak również o możliwościach po stronie beneficjentów pomocy społecznej, przeciwdziała trwonieniu środków przeznaczonych na wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej.

Z tych też względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o czym mowa w art. 106 ust.4 i art.107 u.p.s.

W myśl art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Stosownie do treści art. 107 ust. 5 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Sprawę miejsca przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 712), które zastąpiło rozporządzenie tego Ministra z dnia 25 stycznia 2011r. Zgodnie z treścią § 2 ust. 3 obu tych aktów prawnych wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu.

Sąd wskazał, że obowiązkiem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie mu pomocy ze środków publicznych, było udzielenie organowi administracji wszelkich niezbędnych informacji w celu ustalenia jego sytuacji osobistej oraz dochodowej. Tymczasem materiał przedstawiony w aktach nie pozwala zdaniem Sądu uznać, że wypełnił on ten obowiązek. Z tych przyczyn trafne jest stanowisko organów administracji, co do tego, że zachowanie skarżącego wyczerpuje znamiona braku współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, co zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżący podał jako miejsce zamieszkania (przebywania) klatkę schodową domu przy ul. [...] w T. W tym miejscu w dniu 18 kwietnia 2012 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy i skarżący ponownie wskazał jako adres pobytu klatkę schodową, a adres zamieszkania lokal przy ul. [...]. Ustalono, że skarżący nie posiada tam żadnych rzeczy osobistych ani przedmiotów świadczących o zamieszkiwaniu na terenie klatki schodowej. Jednocześnie, jak wynika z pisma Policji z dnia 16 kwietnia 2012 r., nie odnotowano zgłoszeń bądź skarg dotyczących osób, które miałyby zamieszkiwać w klatce schodowej przy ul. [...] w T. Wedle pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 18 kwietnia 2012 r., lokal mieszkalny przy ul. [...] pozostaje w dyspozycji tej Spółdzielni.

Skarżący został z tego lokalu wyeksmitowany. Okoliczności te świadczą o tym, iż T. M. pod wskazanym adresem nie przebywa ani nie zamieszkuje. Jednocześnie, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ zwrócił się do strony pismem z dnia 7 maja 2012 r. o wskazanie aktualnego adresu pobytu z pouczeniem, że niewskazanie tej informacji potraktowane zastanie jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Pomimo tego skarżący w dalszym ciągu wskazywał klatkę schodową budynku znajdującego się przy ul. [...] jako miejsce swojego pobytu. Uczynił tak mimo pełnej świadomości co do pozostawania tej informacji w bezspornej sprzeczności z faktami udokumentowanymi w toku postępowania. Przekazywanie niewątpliwie nieprawdziwych danych powinno być traktowane nie tylko jako odmowa współpracy z organem lecz wręcz próba dezinformowania organu.

Jednocześnie Sąd dodał, że skarżący pomimo twierdzeń o pożyczkach od znajomych w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 18 kwietnia 2012 r. odmówił podania wysokości kwot, którymi dysponuje oraz danych dotyczących pożyczkodawców. Nadto nie udokumentował wydatków na leki w postaci rachunków bądź recept, jak i nie posiada książeczek opłat mieszkaniowych.

Zdaniem Sądu postawa prezentowana przez skarżącego zasadnie zatem potraktowana została jako brak współdziałania w rozwiązywaniu trudności życiowych. Natomiast, w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, skarżący ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Spośród wielu potrzebujących, wybór najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków budżetowych, należy do organu. Decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne beneficjenta i jego zasoby. Dlatego tak ważny jest obowiązek współdziałania stron z organami. W tej sytuacji niepodanie danych na temat miejsca pobytu uniemożliwia sprawdzenie faktycznych warunków życiowych wnioskodawcy i określenie jego sytuacji osobistej oraz majątkowej. Tym samym odmowa współdziałania z organem zasadnie oceniona została jako przyczyna negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego.

Sąd wskazał, że T. M. podniósł w skardze, że jako osoba niepełnosprawna zmuszony jest do korzystania za pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Tymczasem skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co nie umożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Ponadto okoliczność, iż otrzymywał on pomoc do czerwca 2011 r. nie przesądza o tym, że każdy kolejny wniosek o przyznanie zasiłku będzie rozpoznany pozytywnie. Stanowiska organów wyrażone w innych sprawach nie mogą bowiem stanowić podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte stanowisko.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył T. M., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1. 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie:
2. a) art. 4 oraz art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 u.p.s., a polegające na uznaniu, iż skarżący nie wypełnił swojego obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w sytuacji w której stosownie do możliwości i zgodnie ze swoim głębokim przekonaniem odnośnie prawdziwości przedstawianego przez siebie stanu faktycznego, skarżący udzielał pisemnych informacji organom pomocy społecznej;
3. b) art. 39 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 7, art. 8 u.p.s., a polegające na nieprzyznaniu zasiłku celowego, w sytuacji, w której skarżący spełniał wymogi stawiane dla osoby ubiegającej się o zasiłek,
4. 2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie:
5. a) art. 113 § 1 p.p.s.a., poprzez zamknięcie sprawy niedostatecznie wyjaśnionej,
6. b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, pomimo niewzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało to wpływ na wynik sprawy,
7. c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz przyznanie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do zakwestionowania zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń dokonanych przez organy co do braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym, co skutkowało brakiem możliwości dokonania oceny sytuacji finansowej i bytowej skarżącego, a w konsekwencji odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, organy podejmowały szereg działań mających na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej skarżącego. Organ I instancji wzywał skarżącego do podania aktualnego adresu pobytu, informując o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania. W odpowiedzi skarżący jako miejsce zamieszkania wskazał adres ul. [...] w T., natomiast jako miejsce pobytu – klatkę schodową w budynku przy ul. [...]. Ustalono, że miejscem zamieszkania skarżącego nie jest lokal znajdujący się pod wskazanym adresem, ani klatka schodowa wskazanego budynku. Pracownicy socjalni kilkakrotnie – w dniach: 20 marca 2012 r., 21 marca 2012 r., 27 marca 2012 r., 28 marca 2012 r., 29 marca 2012 r., 30 marca 2012 r., 3 kwietnia 2012 r., 4 kwietnia 2012 r., 5 kwietnia 2012 r., 11 kwietnia 2012 r. - udawali się na wskazaną klatkę schodową celem ustalenia, czy faktycznie skarżący tam mieszka, jednak nie znaleźli żadnych dowodów świadczących o zamieszkiwaniu skarżącego w tym miejscu (notatki służbowe k. 24-26 akt administracyjnych).

Kierowano również pisma do szeregu podmiotów – [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", Komendy Miejskiej Policji, Naczelnika Urzędu Skarbowego, Poczty Polskiej S.A. W dniu 18 kwietnia 2012 r. przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy na wskazanej przez skarżącego klatce schodowej, jednak wobec braku współdziałania skarżącego przejawiającego się w odmowie udzielenia przez skarżącego informacji odnośnie jego miejsca pobytu, sytuacji finansowej, jak i braku przedstawienia dokumentów, o które organ prosił w piśmie z dnia 22 marca 2012 r., organ nie był w stanie dokonać oceny sytuacji życiowej skarżącego. Niezrozumiały jest zarzut braku przesłuchania skarżącego, skoro przeprowadzono w sprawie wywiad środowiskowy, podczas którego skarżący składał wyjaśnienia.

Nie sposób jest zatem zarzucić organom naruszenia wskazanych w omawianym zarzucie przepisów procedury administracyjnej, brak było zatem podstaw do zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a., stanowiący, że przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Przepis ten reguluje jedną z kompetencji przewodniczącego składu orzekającego i ma charakter jedynie porządkowy. Naruszenie tej normy prawnej może mieć miejsce tylko, gdy przewodniczący zamknie rozprawę, pomimo że w ocenie sądu sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona lub gdy w ogóle nie zamknie rozprawy, bądź gdy ją zamknie, mimo że strony nie zostały prawidłowo zawiadomione o terminie rozprawy, bądź też w sytuacji gdy złożyły uzasadnione wnioski o jej odroczenie z uwagi na przeszkody niemożliwe do usunięcia i znane sądowi (por. wyroki NSA z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 513/05, z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1580/11, z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12 - dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione wyżej okoliczności nie zaistniały, a zatem zarzut ten nie jest zasadny.

Za nieusprawiedliwione należało również uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Stosownie do art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Z powyższych przepisów wynika, że osoby, które wnoszą o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia organów odnośnie braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym, uzasadniającej odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz opłatę za mieszkanie.

Skarżący kasacyjnie pomimo wielokrotnych wezwań organu nie wskazał aktualnego miejsca zamieszkania albo pobytu. W toku postępowania przed organami jako miejsce pobytu wskazywał klatkę schodową w bloku przy ul. [...] w T., jednakże z ustaleń organów wynika, że skarżący tam nie mieszka. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący wskazał, że otrzymuje pożyczki, jednakże nie podał danych osób ich udzielających, ani wysokości kwot pożyczek, odmówił przedstawienia udokumentowanych wydatków na leki w postaci rachunków imiennych bądź recept wycenionych przez aptekę, jak również nie przedstawił książeczek opłat mieszkaniowych (czynsz, energia, gaz), o których przygotowanie prosił organ w piśmie z dnia 22 marca 2012 r. Wobec takiej postawy skarżącego, stwierdzić należy, że zasadnie organy uznały zachowanie skarżącego za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym.

Nie sposób też podzielić stanowiska zawartego w skardze kasacyjnej, jakoby organ przeoczył, że skarżący jest osobą bezdomną. Skarżący w toku postępowania przed organami nie wskazywał, aby był osobą bezdomną. Z notatki służbowej z dnia 11 stycznia 2012 r. wynika zaś, że pracownik socjalny poinformował skarżącego o możliwości pomocy w Noclegowni Miejskiej, skarżący stwierdził wówczas, że nie jest bezdomny, bowiem posiada lokal przy ul. [...].

Wobec tego, że zarzuty naruszenia prawa materialnego są nieusprawiedliwione, niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

NSA nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.