Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 9/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę T. K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu Sąd podał, że T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na naruszenie przez Sąd Okręgowy w Poznaniu prawa poprzez uniemożliwienie mu w dniu 18 grudnia 2013 r., jako powodowi w sprawie o sygnaturze akt [...] wykonania fotokopii części akt tej sprawy, nie udostępnienie mu w dniu 18 grudnia 2013 r., jako powodowi w sprawie o sygnaturze akt IC [...], informacji w sprawie polegającej na podaniu podstawy prawnej, uniemożliwienie wykonania fotokopii części akt sprawy oraz nie udostępnienie mu w tym samym dniu 18 grudnia 2013 r. informacji publicznej polegającej na podaniu podstawy prawnej uniemożliwiania wykonania przez stronę postępowania sądowego fotokopii części akt tej sprawy.
Skarżący zarzucił w szczególności naruszenie przez organ art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępnie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198, z późn. zm. - dalej: u.d.i.p.) - poprzez jego pominięcie.
Ponadto T. K. w skardze zarzucił naruszenia prawa polegające na nie przyjęciu od niego w dniu 18 grudnia 2013 r. ustnie złożonej skargi na pracownika Sądu Okręgowego oraz nieprzekazaniu sprawy z tej skargi urzędnikowi właściwemu do jej przyjęcia.
Zgłaszając powyższe zarzuty skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny w związku z zaistniałymi naruszeniami prawa.
W złożonym piśmie T. K. zawarł nadto skargi na trzech pracowników Sądu Okręgowego w Poznaniu w związku z dopuszczeniem się przez nich wskazanych wyżej naruszeń prawa i wniósł o wyciągnięcie w stosunku do nich konsekwencji dyscyplinarnych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Poznaniu wniósł o jej odrzucenie wskazując, iż skarga dotyczy sprawy, która nie należy do właściwości sądu administracyjnego, bowiem nie obejmuje swym zakresem zagadnień wymienionych w przepisach art. 3 § 2 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), co w myśl regulacji zawartej w przepisie art. 58 § 1 pkt 1 w/w ustawy winno skutkować jej odrzuceniem. Prezes SO wskazał ponadto, iż T. K. domagając się dostępu do akt postępowania sądowego w sprawie cywilnej sygn. akt [...], toczącej się przed Sądem Okręgowym w Poznaniu nie czynił tego realizując swe uprawnienie do dostępu do informacji publicznej, lecz jako strona tego postępowania, a więc w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Wszelkie czynności związane z udostępnianiem akt sądowych nie stanowiły tym samym rozstrzygnięć na gruncie prawa administracyjnego, wobec czego nie są objęte kognicją sądu administracyjnego.
W piśmie procesowym z dnia 22 lutego 2014 r. skarżący odnosząc się do odpowiedzi na skargę wskazał, iż choć pkt 1 jego skargi faktycznie może nie być objęty kognicją sądu administracyjnego, o tyle pozostałe punkty tej skargi kognicją sądu administracyjnego objęte są, bowiem w dniu 18 grudnia 2013 r. skarżony organ odmówił mu udostępnienia informacji oraz nie podjął czynności administracyjnych w skardze tej określonych, do czego z mocy prawa administracyjnego był obowiązany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. z przyczyn procesowych (jako niedopuszczalna) bez badania jej zarzutów merytorycznych. Sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się bowiem we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określonej w art. 3 i 4 p.p.s.a. Zagadnienia poruszane w skardze T. K. podzielić można na trzy zasadnicze grupy, z których jedna dotyczy bezczynności organu w udostępnieniu mu informacji publicznej w postaci materiałów z akt sprawy sygn. [...] oraz w postaci wskazania podstawy prawnej podejmowanych w tym zakresie przez pracowników Sądu Okręgowego w Poznaniu działań, druga bezczynności organu w rozpoznaniu jego skarg na tychże, wskazanych w skardze pracowników, zaś trzecia zgłoszonego żądania rozpoznania przez sąd administracyjny skarg T. K. na czynności wskazanych w skardze pracowników organu.
Sąd wskazał na uregulowany w art. 3 § 1 - 3 p.p.s.a. zakres kognicji sądów administracyjnych. Podał też, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Z przepisów tych wynika, że nie każda bezczynność organu może być przedmiotem skargi, przy czym jeżeli określona aktywność organu nie podlegała kognicji sądu administracyjnego, to i kontroli sądowoadministracyjnej nie podlega bezczynność organu w tym zakresie.
Sąd uznał, że informacje udostępnienia, których żądał skarżący, a stanowiące dokumenty z akt postępowania cywilnego sygn. [...], w którym jest stroną, choć stanowiły informację publiczną, to jednak nie podlegały udostępnieniu w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Powyższe wynika z art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którym przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji, będących informacjami publicznymi. Oznacza to, że niedopuszczalne jest stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej wówczas, gdy żądane informacje, mające charakter informacji publicznych, osiągalne są w innym trybie. Dostęp do akt dla stron postępowania regulują natomiast przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i co za tym idzie, w tym zakresie, z mocy art. 1 ust. 2 u.d.i.p., wyłączone jest stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Skoro zaś wniosek strony postępowania toczącego się przed sądem powszechnym o udzielenie wglądu do akt sprawy i umożliwienie sporządzenia z nich kopii nie podlega rozstrzygnięciu w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., lecz jest rozpoznawany w trybie przewidzianym w przepisach k.p.c., to do skarg w tym zakresie nie ma zastosowania sądowa kontrola administracji publicznej, a w konsekwencji również do skarg na bezczynność organów w tym względzie.
Odnosząc się do skargi T. K. w zakresie bezczynności Prezesa Sądu odnośnie rozpoznania jego wniosku o wskazanie podstawy prawnej (uniemożliwienia wykonania przez strony postępowania sądowego fotokopii części akt sprawy, takich jak karty zawierające orzeczenia wydane przez sędziego) Sąd I instancji uznał, że również podlegała ona odrzuceniu z przyczyn analogicznych do wskazanych powyżej, albowiem sprawa ta także nie należy do właściwości sądu administracyjnego, skoro dotyczy ona oceny zgodności z prawem czynności podejmowanych przez sąd powszechny w postępowaniu cywilnym.
Niezależnie od powyższego uzupełniająco Sad pierwszej instancji podał, że nie stanowi informacji publicznej udostępnianej w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej treść obowiązujących aktów prawnych opublikowanych w sposób prawem przewidziany i powszechnie dostępnych dziennikach promulgacyjnych. Informacji takowej nie stanowi także wykładnia przepisów prawa. Powyższe oznacza, iż brak jest podstawy prawnej dla domagania się przez stronę postępowania sądowego udzielania jej w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej wyjaśnień co do powodów podejmowania określonych działań, względnie zaniechań w jej sprawie.
Odnośnie zarzutów skargi T. K., które dotyczyły bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w rozpoznaniu jego skarg na działania pracowników – Sąd I instancji wskazał, że mają one charakter regulowanej w Rozdziale 2 zatytułowanym "Skargi" Działu VIII k.p.a. skargi powszechnej, która również nie podlega kognicji sądów administracyjnych a co za tym idzie kognicji wskazanej nie podlega również bezczynność w rozpoznawaniu takiej skargi.
Ponadto Sąd I instancji uznał, że odrzuceniu podlegała również skarga T. K. na czynności wskazanych w skardze pracowników Sądu Okręgowego w Poznaniu, albowiem jakikolwiek przepis prawa nie przyznaje sądowi administracyjnemu kompetencji do rozpoznawania skarg na nienależyte wykonywanie zadań przez pracowników sądów powszechnych.
W skardze kasacyjnej T. K. zaskarżył postanowienie WSA w Poznaniu w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy dyspozycja powołanego przepisu nie znajduje zastosowania, a zastosowanie winna znaleźć dyspozycja przepisu art. 14 ust. 1 tej ustawy. W oparciu o ten zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, za obie instancje według norm przepisanych.
W ocenie skarżącego kasacyjnie organ powinien był wskazać skarżącemu przynajmniej konkretne przepisy k.p.c., uzasadniające zdaniem organu odmowę udzielenia informacji publicznej w przedmiocie wskazania podstawy prawnej odmowy skarżonego organu udostępnienia skarżącemu akt sprawy w celu sporządzenia ich fotokopii, jak również wskazać BIP, w którym znajduje się akt je zawierający. Dla potwierdzenia powyższego poglądu skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Wskazał w szczególności na dotyczący powyższego zagadnienia wyrok WSA w Warszawie z 11 lutego 2004 r., sygn. akt II SAB 391/03 oraz na treść glosy do wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. akt II SA 3301/02, w której stwierdza się, "że na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej można i należy udostępniać treść przepisów prawnych".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutu kasacyjnego.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że w skardze kasacyjnej kwestionuje się jedynie stanowisko Sądu w zakresie stwierdzonego przez Sąd I instancji braku wskazania podstawy prawnej uniemożliwienia wykonania przez stronę (powoda) postępowania sądowego (cywilnego) fotokopii części akt sprawy w trybie art. 14 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Sformułowany w powyższym zakresie zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 1 ust. 1 u.d.i.p. jest niezasadny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że podstawa prawna działania Sądu w postępowaniu cywilnym, której wskazania domaga się w skardze T. K. nie stanowi informacji publicznej udostępnianej w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Stosownie do art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Powyższe oznacza, że co do zasady nie jest wyłączone uzyskanie na podstawie u.d.i.p. dostępu do co najmniej części informacji z postępowania cywilnego, to jednak dostęp w tym trybie jest ograniczony do podmiotów niebędących stronami tego postępowania. Trybów unormowanych w ustawie o dostępie do informacji publicznej oraz w Kodeksie postępowania cywilnego nie można utożsamiać i dowolnie stosować zamiennie.
Samo powoływanie się na ustawę o d.i.p. nie powoduje konieczności jej stosowania, jeśli z okoliczności sprawy wynika, że skarżący ma zapewniony dostęp do informacji w innym trybie i jeżeli jest to wniosek w indywidualnej sprawie. Skoro bezspornym jest, że czynności tych skarżący chciał dokonać będąc stroną tego postępowania cywilnego to żądane informacje może uzyskać jedynie w trybie przewidzianym w przepisach k.p.c. Podsumowując wskazana ustawa, w tym i jej art. 14 ust. 1 nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania.
Stosownie do treści art. 3 § 1 - 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Odnosząc się do zagadnień związanych z zaskarżoną bezczynnością Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu zauważyć należy, iż jak wynika z przywołanych powyżej przepisów właściwością sądu administracyjnego objęte jest orzekanie w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a p.p.s.a., co oznacza, iż bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania podlega kontroli sądu administracyjnego jedynie w takim przypadku, gdy organ nie podejmuje czynności, czy też nie wydaje orzeczenia, które mogłyby być zaskarżone do sądu administracyjnego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W rezultacie zasadnie uznał Sąd I instancji, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w zaskarżonym zakresie nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Wskazywana przez skarżącego bezczynność Prezesa Sądu odnośnie rozpoznania jego wniosku o wskazanie podstawy prawnej dotyczy oceny zgodności z prawem czynności podejmowanych przez sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo odrzucił skargę jako niedopuszczalną, albowiem jakikolwiek przepis prawa nie przyznaje sądowi administracyjnemu kompetencji do rozpoznawania skargi we wskazanym powyżej zakresie.
Odnosząc się do wywodów uzasadnienia skargi kasacyjnej oraz powołanych tam orzeczeń sądów skądinąd trafnych, to nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wywody te i przywołane tezy sformułowane przez sądy, dotyczą kwestii udostępniania w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej treści przepisów prawa a nie jak twierdzi autor skargi kasacyjnej kwestii niewskazania podstawy prawnej odmowy udostępnienia akt sprawy i jej wyjaśnienia, która to była treścią wniosku T. K.. Skarżący w swoim wniosku nie żądał podania mu treści konkretnych przepisów.
Zatem tylko ubocznie przytoczone stanowisko Sądu pierwszej instancji, że treść aktów prawnych nie stanowi informacji publicznej udostępnianej w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak już bowiem wskazano wyżej, prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, że skarga w niniejszej sprawie z powodu braku właściwości sądu administracyjnego także w tym zakresie podlegała odrzuceniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. postanowił oddalić skargę kasacyjną.
Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania wyjaśnić tylko należy, że wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.