Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 28 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 593/12 oddalił skargę W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny:
Prezydent Miasta Katowice decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 39 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy społecznej", oraz art. 104, art. 108 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", zmienił decyzję własną z dnia [...] czerwca 2011 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku celowego przyznanego W. G. z przeznaczeniem na dofinansowanie wydatków na leki w sierpniu 2011 r. i przyznał ten zasiłek w kwocie 6,98 zł jednorazowo.
Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że w dniu 30 maja 2011 r. W. G. zawarł porozumienie z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z porozumieniem w razie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków w wysokości 200 zł w miesiącach od czerwca do października 2011 r., zobowiązał się on do przedłożenia faktur za zakup leków zaleconych w bieżących zaświadczeniach lekarskich. Zobowiązał się także do udokumentowania zakupu leków na kwotę 226,73 zł za lipiec 2011 r. do 10 sierpnia 2011 r. Faktury miały stanowić podstawę do uruchomienia środków na zakup leków.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta Katowice przyznał W. G. zasiłek celowy w wysokości 200 zł na dofinansowanie zakupu leków w sierpniu 2011 r.
W lutym 2012 r. skarżący przedłożył dowody zakupu leków, na podstawie których ustalono, że w lipcu 2011 r. kupił leki na łączną kwotę 90,43 zł, jednakże tylko jeden z tych leków – na kwotę 6,98 zł - był wymieniony w zaświadczeniu lekarskim. Organ uznał, że wydatkowanie kwoty 200 zł zasiłku celowego w lipcu 2011 r. na zakup innych leków niż zalecone w zaświadczeniu lekarskim bądź na inne cele było niezgodne z przeznaczeniem przyznanego zasiłku. Niedotrzymanie warunków porozumienia, w ocenie organu, stanowiło okoliczność, która wyczerpuje przesłanki z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.
Wobec tego Prezydent Miasta Katowice uznał, że zaistniały przesłanki do wydania, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzji o zmianie decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2011 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku celowego na dofinansowanie wydatków na leki w sierpniu 2011 r. i przyznania zasiłku w kwocie 6,98 zł jednorazowo.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że w sytuacji, gdy zachodziła konieczność stosowania innych leków niż wynikało to z zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 maja 2011 r., skarżący powinien przedłożyć organowi I instancji aktualne zaświadczenie lekarskie. Kolegium podkreśliło, że skarżący został pouczony o treści art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia ochrony danych osobowych poprzez żądanie przedłożenia przez stronę dokumentów, organ wyjaśnił, że skarżący powinien mieć świadomość, że w sytuacji korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, jest zobligowany współpracować w ustaleniu swojej sytuacji osobistej, zdrowotnej, majątkowej i dochodowej z pracownikiem socjalnym, zaś dane co do jego sytuacji uzyskiwane są wyłącznie na potrzeby postępowania administracyjnego w danej sprawie.
Organ wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w żądanej wysokości, bez zbadania z udziałem strony jej sytuacji życiowej. Ponadto dodał, że przyznane środki powinny być wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem, a jeżeli świadczenie zostało przyznane pod warunkiem okazania faktur za leki, które skarżącemu zalecił lekarz, to skarżący powinien tego warunku dopełnić. Organ wskazał, że wbrew zarzutom odwołania, nie doszło do naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wydanie decyzji nastąpiło nie z powodu zmiany sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego, ale z powodu zaistnienia przesłanek z art. 11 ustawy o pomocy społecznej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. G. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Zarzucił naruszenie przez organ art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewykonanie obowiązku kierowania się dobrem osoby korzystającej z pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi zarzucił także naruszenie art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych oraz art. 68 Konstytucji RP, dotyczącego prawa do ochrony zdrowia, argumentując, że z powodu decyzji organów pomocy społecznej nie może kontynuować leczenia. Ponadto podniósł, że w postępowaniu w sprawie doszło do naruszenia art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, gdyż organ w decyzji nie wykazał, że nastąpiła zmiana sytuacji osobistej lub majątkowej skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik skarżącego, w piśmie z dnia 9 stycznia 2013 r., podtrzymał skargę i dodał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 39 ustawy o pomocy społecznej poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego. Podniósł, że zebrane dowody nie dawały podstaw do zakwestionowania zasadności stosowania przez skarżącego zakupionych leków. W tym zakresie wskazał, że organ nie ustalił, czy leki te nie zostały zalecone przez lekarza. Ponadto zarzucił, że uznanie przez organ, iż skarżący powinien stosować leki określone w zaświadczeniu, nie ma uzasadnienia w przepisach prawa. Dodał, że przyznanie zasiłku celowego na zakup tańszych odpowiedników leków, a nie leków zaleconych przez lekarza, nie może wynikać jedynie z oceny przez organ zasadności zażywania tych leków, a powinno ewentualnie być poparte zebranymi w sprawie dowodami.
Ponadto podniósł, że uzupełnienie zaświadczenia według wzoru przygotowanego przez MOPS w Katowicach, nie ma żadnych podstaw prawnych. Wskazał, że poprzez przedstawienie zaświadczenia w aptece, skarżący jest zobowiązany do ujawnienia informacji o swoim stanie zdrowia, a ujawnienie takich informacji jest zbędne, gdyż organ zebrał dowody konieczne dla wydania decyzji w trakcie wcześniejszego postępowania. Podkreślił, że żądanie wypełnienia zaświadczenia prowadzi jedynie do naruszenia dóbr osobistych skarżącego. Ponadto zarzucił, że błędne jest wskazanie przez organ w podstawie prawnej decyzji treści całego art. 11 ustawy o pomocy społecznej.
W odpowiedzi na powyższe, organ odwoławczy wskazał, że zarzuty podniesione w piśmie pełnomocnika są bezzasadne.
Skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2013 r. podtrzymał wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając powyższą skargę wskazał, że mocą decyzji wydanych w czerwcu 2011 r., skarżącemu zostały przyznane zasiłki celowe na poszczególne miesiące - z przeznaczeniem na zakup leków - w kwocie po 200 zł w każdym miesiącu, od czerwca do października 2011 r., w tym też zasiłek na sierpień 2011 r. Zgodnie z zawartym porozumieniem z pracownikiem socjalnym, skarżący zobowiązał się do dokumentowania wydatków na leki wymienione w zaświadczeniu lekarskim, co stanowić miało podstawę wypłaty przyznanych środków na zakup leków.
W ocenie Sądu, zarzut zawarty w piśmie pełnomocnika skarżącego, dotyczący zastosowania przez organ zarówno art. 11 ust. 1 jak i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie zasługiwał na uwzględnienie. Postępowanie skarżącego należało zakwalifikować jako niedotrzymanie postanowień zawartego porozumienia. Jednocześnie Sąd stwierdził, że pozostała kwota przyznanego zasiłku została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, gdyż wydanie jej na leki, których potrzeba stosowania nie została udokumentowana, bądź na inne cele, było niezgodne z przeznaczeniem przyznanego zasiłku celowego.
Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzone zostało zarówno niedotrzymanie przez skarżącego postanowień zawartego porozumienia socjalnego – czyli wystąpienie przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy, jak i wykorzystanie zasiłku niezgodnie z przeznaczeniem – tj. wystąpienie przesłanki określonej w art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Wobec powyższego, za prawidłowe Sąd uznał stanowisko organów, że w okolicznościach sprawy zasadne było wydanie decyzji zmieniającej wysokość przyznanego zasiłku celowego na leki. Ustosunkowując się do zarzutów skargi Sąd uznał je za bezpodstawne.
Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 28 czerwca 2013 r. wniósł W. G., reprezentowany przez radcę prawnego K.P., zaskarżając go w całości i wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz przyznanie kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- 1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270) poprzez naruszenie art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 39 ust. 2 oraz art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, przez przekroczenie granic swobodnego uznania w zakresie, w jakim Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarżący był zobowiązany do złożenia kolejnego zaświadczenia potwierdzającego zasadność nabywania leków, pomimo zalecenia ich stosowania przez lekarza;
- 2) prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik postępowania (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.), a to art. 1 i art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) tej ustawy oraz przepisów art. 75 § 2 i art. 220 § 1 k.p.a. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wobec wadliwego wykonania funkcji kontrolnej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny polegającego na błędnym przyjęciu, że stan zdrowia skarżącego nie był znany i wymagał ustalenia w drodze postępowania dowodowego, podczas gdy został on wcześniej wielokrotnie ustalony przez organ I instancji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżony wyrok narusza prawo materialne przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów wskazanych powyżej w pkt 1 przez przekroczenie granic swobodnego uznania. Sąd błędnie dopuścił możliwość żądania przez organ składania dodatkowych wyjaśnień przez skarżącego, gdyż okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego były znane organowi z urzędu i dowody będące w posiadaniu organu powinny zostać dopuszczone z urzędu. Sąd błędnie więc uznał – w ocenie skarżącego kasacyjnie - że organ mógł żądać złożenia przez skarżącego kolejnego zaświadczenia, a brak jego przedłożenia stanowi naruszenie porozumienia i może uzasadniać odmowę przyznania świadczenia ponad kwotę 6,98 zł.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Zdaniem Kolegium zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji art. 174 pkt 1 i pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 11 ust. 2, art. 39 i art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej są niezasadne. Kolegium podzieliło pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż zachowanie skarżącego polegające na niedotrzymaniu postanowień zawartego porozumienia, zgodnie z którym zobowiązał się do dokumentowania wydatków na leki wymienione w zaświadczeniu lekarskim, co stanowić miało podstawę wypłaty przyznanych środków na zakup leków, stanowi w myśl art. 11 ust. 1 i 2 ustawy podstawę do wydania decyzji zmieniającej wysokość przyznanego zasiłku celowego na leki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek nieważności postępowania, w związku z tym kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego musiała ograniczyć się wyłącznie do zbadania zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Rozpoznając skargę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04, ONSAiWSA 2005/6/120).
Przechodząc zatem do oceny sformułowanych, w ramach art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzutów należy stwierdzić, że są one niezasadne.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 1 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Przepis art. 1 P.p.s.a. określa zatem zakres regulacji ustawy i mógłby zostać naruszony tylko wtedy, gdyby w sprawie doszło do naruszenia podziału kompetencji, pomiędzy sądami administracyjnymi a sądami powszechnymi (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 492/09, LEX nr 745742), lecz z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Jest to przepis o charakterze ogólnoustrojowym, w żaden sposób nie związany z postępowaniem dowodowym, co z natury rzeczy powoduje, że nie może być on ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego w zakresie poczynionych przez ten sąd ustaleń faktycznych.
Podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej nie stanowił również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem zastosowania dyspozycji tej normy prawnej jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej. Jeżeli Sąd nie stwierdzi naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej, to nie może stosować tego przepisu. W przypadku oddalenia skargi na decyzję lub postanowienie organu administracji można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia.
Jeśli z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi I instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez wojewódzki sąd normy prawnej. Oznacza to, że naruszenie wymienionego przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom procedury sądowoadministracyjnej i nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej wymienioną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że stawiając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. autor skargi wskazuje również na naruszenie art. 75 § 2 i art. 220 § 1 k.p.a. Gdyby nawet uznać, że powyższe przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zostały wskazane jako norma odniesienia do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., nie można podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie co do ich naruszenia.
Po pierwsze skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie wskazanych powyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego zarówno przez błędną wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie. Zrównanie pojęć niewłaściwego zastosowania prawa z pojęciem błędnej jego wykładni powoduje niejasność, na czym konkretnie wytknięte naruszenia polegają. Są to dwa samodzielne zarzuty, które w podstawach skargi kasacyjnej mogą pojawić się łącznie, bądź oddzielnie, lecz zawsze powinny być uzupełnione o wskazanie, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie.
Skarżący kasacyjnie wskazał jedynie, że naruszenie tych przepisów polegało na błędnym przyjęciu przez Sąd, że organ nie posiadał informacji o stanie zdrowia skarżącego i z tego względu mógł żądać od skarżącego składania dodatkowych wyjaśnień, czy przedstawienia dodatkowych zaświadczeń lekarskich.
Po drugie art. 75 § 2 k.p.a. nie mógł być naruszony, gdyż nie był stosowany w sprawie. Zgodnie z art. 75 § 2 k.p.a. jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio. Przepis ten zezwala, pod określonymi warunkami, na ustalenie stanu faktycznego lub prawnego sprawy z pominięciem zaświadczenia właściwego organu administracji. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki stosowania tego przepisu, bowiem organ administracyjny nie żądał od skarżącego przedstawienia zaświadczenia organu administracji, lecz jedynie wywiązania się z zawartego porozumienia socjalnego, na mocy którego skarżący zobowiązał się do przedłożenia faktur za leki zakupione zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 11 maja 2011 r.
Stosownie zaś do art. 220 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej nie może żądać zaświadczenia ani oświadczenia na potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, jeżeli: 1) znane są one organowi z urzędu;
2) możliwe są do ustalenia przez organ na podstawie: a) posiadanych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych, b) rejestrów publicznych posiadanych przez inne podmioty publiczne, do których organ ma dostęp w drodze elektronicznej na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, c) wymiany informacji z innym podmiotem publicznym na zasadach określonych w przepisach o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, d) przedstawionych przez zainteresowanego do wglądu dokumentów urzędowych (dowodu osobistego, dowodów rejestracyjnych i innych). Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organ nie był w posiadaniu dowodów świadczących o konieczności stosowania przez skarżącego innych leków, poza lekami wymienionymi w zaświadczeniu lekarskim z dnia 11 maja 2011 r. Porozumienie z dnia 30 maja 2011 r. wskazywało nie tylko na obowiązek dokumentowania wydatków na leki, ale także na obowiązek przeznaczania przyznanych środków finansowych na leki wymienione w zaświadczeniu lekarskim. Zaświadczenie lekarskie zatem było tym dowodem, na podstawie którego organ mógł przyznać zasiłek celowy na zakup niezbędnych dla skarżącego leków. Na podstawie tego dowodu organ oceniał wysokość kwoty niezbędnej dla zakupu leków, a co za tym idzie ustalał wysokość zasiłku celowego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej organy administracji publicznej nie żądały od skarżącego kolejnego zaświadczenia o stanie zdrowia, lecz jedynie informacji o lekach zaleconych przez lekarza w trakcie leczenia szpitalnego. Posiadanie informacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego nie oznacza, że organ wiedział jakie lekarstwa zostały zalecone skarżącemu przez lekarza w trakcie leczenie szpitalnego czy po jego zakończeniu. Rację ma Sąd I instancji, że to nie organ, lecz skarżący ma obowiązek wykazania, czy zakupione przez niego leki (inne niż wymienione w zaświadczeniu lekarskim z dnia 11 maja 2011 r.) były także zalecone przez lekarza. Prawidłowo zatem Sąd I instancji wskazał, że jeżeli zachodziła konieczność stosowania innych leków niż wynikało to z zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 maja 2011 r., to skarżący powinien przedłożyć organowi I instancji aktualne zaświadczenie lekarskie wskazujące konieczność stosowania określonych leków.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zasadności ich naruszenia.
Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany.
W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez przekroczenie granic swobodnego uznania w zakresie, w jakim Sąd uznał, że skarżący był zobowiązany do złożenia zaświadczenia potwierdzającego zasadność nabywania leków, pomimo zalecenia ich zażywania przez lekarza. Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w odniesieniu do tego zarzutu wskazano, że ustalenia co do stanu zdrowia skarżącego w ramach postępowania dowodowego organ mógł poczynić na podstawie pozostałych zebranych dowodów.
Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące błędnego – zdaniem autora skargi kasacyjnej – stanowiska Sądu I instancji co do konieczności przedłożenia stosownego dowodu wskazującego leki, które powinien skarżący stosować, nie należą jednak do sfery prawa materialnego, lecz do przepisów o postępowaniu (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), ponieważ kwestia ta dotyczy stanu faktycznego, a nie prawa. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być zaś skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Tym samym skarga kasacyjna niezasadnie zarzuca naruszenie prawa materialnego przez przekroczenie granic uznania administracyjnego. Przepisy art. 39 ustawy o pomocy społecznej są w istocie skonstruowane na zasadzie uznania administracyjnego, jednakże w sprawie poza sporem była kwestia, że zakup leków jest potrzebą o charakterze niezbędnej potrzeby życiowej. Organy nie kwestionowały konieczności wsparcia skarżącego w tym zakresie.
Nie można stwierdzić – jak chce tego skarżący kasacyjnie – że organ administracyjny przekroczył granice uznania, żądając przedłożenia zaświadczenia od lekarza potwierdzającego zasadność nabywania określonych leków. Działania organu I instancji były w pełni zasadne, gdyż zmierzały do określenia zakresu zgłoszonej potrzeby bytowej i ustalenia, czy nosi ona znamiona niezbędności w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego nie można uznać, że konieczność potwierdzenia stosownym dokumentem wymogu stosowania leków wykracza poza zakres niezbędny do wydania decyzji w sprawie i narusza tym samym zasady postępowania dowodowego. W rozpoznawanej sprawie organ administracyjny dysponował wyczerpująco zebranym materiałem dowodowym pozwalającym na dokonanie ustaleń faktycznych po to, aby je rozważyć pod kątem właściwych przepisów prawa materialnego, nie przekraczając ram owego uznania.
Skarżący kasacyjnie stawiając zaś zarzut naruszenia prawa materialnego nie wykazał braku przesłanek stosowania przepisów art. 106 ust. 5 i art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, które to naruszenie w rozpoznawanej sprawie polegałoby na nieprawidłowej ocenie Sądu I instancji co do możliwości zmiany decyzji z powodu korzystania przez skarżącego z przyznanych świadczeń w sposób niezgodny z przeznaczeniem czy też co do niedotrzymania postanowień porozumienia zawartego w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej skarżącego.
Oceny powyższej nie zmieniają dołączone do skargi kasacyjnej przy piśmie z dnia 4 maja 2015 r. kopie dokumentów. Pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 grudnia 2012 r. nie dotyczy okoliczności rozpoznawanej sprawy, a kopie zaświadczeń z dnia 11 maja 2011 r. i 26 października 2011 r. znajdują się w aktach administracyjnych sprawy i podlegały stosownej ocenie z procesie stosowania prawa.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 tej ustawy.