Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r. o sygn. akt II SA/Wa 1768/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę Z.F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 17 lipca 2014 r. nr [..] w przedmiocie nakazu usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Z.F. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargą na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie. Zarzucił, że toczące się w jego sprawie postępowanie o pomówienie (sygn. akt V K 577/11) prowadzone jest przez Sąd jako jawne, co stanowi naruszenie art. 359 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.). Ponadto przewodniczący wbrew ciążącej na nim powinności wynikającej z art. 362 Kpk, nie pouczył obecnych na sali rozpraw o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i nie uprzedził o skutkach niedopełnienia takiego obowiązku.
Wniósł w związku z tym o stwierdzenie naruszenia przez sędziego Sądu Rejonowego Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie G. T. ustawy o ochronie danych osobowych oraz "zlikwidowanie" stanu niezgodnego z prawem poprzez zobowiązanie Sądu do udzielenia wszystkim obecnym na sali rozpraw, na wszystkich posiedzeniach w sprawie V K 577/11 pouczenia określonego w art. 359 Kpk, a nadto złożenie przez Generalnego Inspektora stosownego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [..] z dnia 3 marca 2014 r., na podstawie art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.), odmówił uwzględnienia wniosku.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.F. zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że sprawa o sygn. akt V K 577/11 prowadzona była niejawnie. Podniósł, że nie żąda od Generalnego Inspektora kontroli prawidłowości stosowania prawa materialnego i procesowego przez Sąd. Wskazał, iż fakt naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych 2
Sygn. akt i OSK 2760/15 osobowych podczas prowadzenia sprawy o sygn. akt V K 577/11, jest odrębną sprawą od sprawy o pomówienie. Nadto stwierdził, że z art. 304 § 2 Kpk wynika obowiązek GIODO zgłoszenia o stwierdzeniu podejrzenia popełnienia przestępstwa.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [..] z dnia 17 lipca 2014 r" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że postępowanie w sprawie o sygn. akt V K 577/11 było prowadzone przez Sąd jako jawne. W treści protokołów rozpraw jednoznacznie bowiem wskazano, iż rozprawy toczyły się z wyłączeniem jawności. Natomiast wynikający z art. 362 Kpk obowiązek pouczenia o zachowaniu w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedzeniu o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, jest konsekwencją, a nie podstawą niejawności rozprawy.
Organ ponownie podniósł, że nie może wkraczać w kompetencje zastrzeżone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa dla innych podmiotów. Władny jest jedynie ocenić zgodność przetwarzania danych osobowych z przepisami o ochronie danych osobowych. Nie oznacza to jednak kompetencji do dokonywania merytorycznej oceny poprawności czynności procesowych podejmowanych przez podmioty działające na podstawie odrębnych przepisów w prowadzonych przez nie postępowaniach, a w niniejszej sprawie w ramach toczącego się postępowania karnego regulowane przez przepisy Kpk. Obowiązek pouczenia o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności niejawnych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedzeniu o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, jest regulowany przez przepisy postępowania karnego przed sądem, a zdaniem GIODO, ocena prawidłowości postępowania w tym zakresie powinna być dokonywana w ramach postępowania sądowego, a nie administracyjnego.
Odnosząc się do żądania skierowania przez Generalnego Inspektora zawiadomienia o podejrzemiu popełnienia przestępstwa organ powtórzył, że nie następuje to na wniosek osób zainteresowanych, w szczególności nie przewiduje go wbrew opinii strony, art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Skierowanie zawiadomienia nie jest bowiem środkiem służącym przywróceniu stanu zgodnego z 3
Sygn. akt I OSK 2760/15 prawem, którego zastosowania może domagać się osoba inicjująca postępowanie przed GIODO.
Generalny Inspektor stwierdził, że jeżeli strona uważa, iż doszło do popełnienia czynu zabronionego określonego w ustawie o ochronie danych osobowych, powinna wystąpić do organów ścigania ze stosownym zawiadomieniem.
Taki obowiązek wynika bowiem z art. 304 § 1 Kpk.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.F. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a nadto o zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne i prawne.
Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że podstawowymi zadaniami Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, wynikającymi z przepisu art. 12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (j-t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm.), dalej "uodo", są m.in.: kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych (pkt 1) oraz wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych (pkt 2). Natomiast stosownie do treści art. 18 ust. 1 uodo, w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności:
- 1) usunięcie uchybień,
- 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych,
- 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe,
- 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego,
- 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom,
- 6) usunięcie danych osobowych.
W myśl art. 6 ust. 1 uodo, w rozumieniu ustawy za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.
W literaturze wskazuje się, iż użycie zwrotu "wszelkie informacje" służy podkreśleniu, że w grę wchodzą informacje odnoszące się do każdego aspektu osoby, jej stosunków osobistych i rzeczowych, jej życia zawodowego, prywatnego, wykształcenia, wiedzy, cech charakteru. Nie ma znaczenia, w jakiej roli występuje w danym przypadku osoba (np. członka rodziny, członka grupy zawodowej czy przedsiębiorcy) (zob. J.Barta, P.Fajgielski, R. Markiewicz. Ochrona danych osobowych. Komentarz, 5 wydanie, wyd. Lex, Warszawa 2011, s. 339).
Zdaniem Sądu I instancji, nie ulega zatem wątpliwości, iż informacje o skarżącym, ujawnione w toku postępowania sądowego w sprawie o pomówienie (sygn. akt V K 577/11) przed Sądem Rejonowym Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, w którym występował on w charakterze oskarżyciela prywatnego, stanowią dane osobowe.
Dalej Sąd wskazał, iż jak wynika z przepisu art. 359 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), dalej "Kpk", niejawna jest rozprawa, która dotyczy sprawy o pomówienie lub znieważenie;
na wniosek pokrzywdzonego rozprawa odbywa się jednak jawnie. Zgodnie zaś z przepisem art. 362 Kpk, przewodniczący poucza obecnych o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności niejawnych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedza o skutkach niedopełnienia tego obowiązku.
Sąd I instancji stwierdził, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, rozprawy w sprawie karnej o sygn. akt V K 577/11, toczyły się z wyłączeniem jawności, co potwierdzają wyjaśnienia Prezesa Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód, a w szczególności załączone kopie protokołów rozprawy. W powyższych protokołach brak jest jednocześnie adnotacji o pouczeniu określonym w art. 362 Kpk.
Tym niemniej zarzut niewywiązania się przewodniczącego Sądu z konieczności pouczenia osób uczestniczących w rozprawie o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedzenia o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, a więc obowiązku nałożonego przepisem procedury karnej, nie uzasadnia wydania przez organ decyzji na podstawie art. 18 ust. 1 uodo.
Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko organu, potwierdzone w orzecznictwie, że Generalny Inspektor nie może wkraczać w kompetencje zastrzeżone przepisami prawa dla innych podmiotów.
W ocenie Sądu I instancji, nieuprawniona jest również argumentacja skarżącego, uzasadniająca żądanie skierowania przez Generalnego Inspektora zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do właściwych organów ścigania. Sąd wskazał przy tym, że Generalny Inspektor, stosownie do treści art. 19 uodo, kierując do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jedynie w razie stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie.
Takiej zaś okoliczności GIODO w niniejszej sprawie nie stwierdził, o czym świadczy w szczególności odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego. Ponadto Sąd podkreślił, że skierowanie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie jest środkiem, którego zastosowania może skutecznie domagać się osoba, której wniosek wszczyna postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Z.F., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
1) art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. poprzez jego niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż Generalny Inspektor Danych Osobowych nie ma prawnego obowiązku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy o popełnieniu takiego przestępstwa zawiadamia podmiot inicjujący postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, iż w sytuacji gdy osoba inicjująca postępowanie w trybie ustawy o ochronie danych osobowych domaga się złożenia przez Generalnego Inspektora Danych Osobowych zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, ocena co 6
Sygn. akt I OSK 2760/15 do celowości złożenia takiego zawiadomienia należy wyłącznie do organu. Wypada zwrócić uwagę, iż w interpretacji Sądu I instancji obowiązek przewidziany w art. 19 ustawy miałby wymiar postulatu skierowanego do Generalnego Inspektora Danych Osobowych, który nie podlegałby w tym zakresie jakiejkolwiek kontroli, w tym kontroli ze strony podmiotu inicjującego postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych. Odczytanie art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 304 § 2 K.p.k. wymaga stwierdzenia, iż w sytuacji podejrzenia popełnienia przestępstwa, organ nie dysponuje swobodą w zakresie zawiadomienia organów ścigania, lecz musi takie zawiadomienie złożyć.
Należy przy tym wyraźnie odróżnić obowiązek przewidziany w art. 304 § 2 K.p.k. od społecznego obowiązek zawiadomienia określonego w art. 304 § 1 k.p.k. O ile bowiem drugi z wymienionych obowiązków ma jedynie wymiar "moralny" i co do zasady jego wykonanie nie zostało, poza przypadkami przewidzianymi w kodeksie karnym, obostrzone sankcjami, to niewypełnienie prawnego obowiązku określonego w art. 304 § 2 K.p.k. naraża na odpowiedzialność karną z art. 231 § 1 K.k. W tym stanie rzeczy brak złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez skarżącego nie znosi takiego obowiązku po stronie organu.
Tym samym społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie przez skarżącego nie może poprzedzać, wyłączać lub w jakikolwiek sposób ograniczać prawnego obowiązku leżącego po Stroniu instytucji państwowej, jaką jest GIODO.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona skarżąca podniosła zarzuty dotyczące naruszenia tylko prawa materialnego, tj. art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. poprzez jego niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż Generalny Inspektor Danych Osobowych nie ma prawnego obowiązku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy o popełnieniu takiego przestępstwa zawiadamia podmiot inicjujący postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że strona może domagać się od Generalnego Inspektora w administracyjnych formach postępowania wyłącznie podjęcia działań określonych w art. 18 ust. 1 ustawy, w myśl którego w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: 1) usunięcie uchybień,
- 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe;
- 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom,
- 6) usunięcie danych osobowych; oraz może składać tylko takie wnioski, które mogą być rozpatrzone przez wydanie decyzji administracyjnej.
Zgodnie natomiast z art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych, w razie stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie, Generalny Inspektor kieruje do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, dołączając dowody dokumentujące podejrzenie.
Wnioskodawca dochodzący przed GIODO ochrony swych praw może się domagać, jak prawidłowo wskazał organ i Sąd I instancji, podjęcia działań określonych w art. 18 u.o.d.o. Wydanie decyzji administracyjnej następuje po przeprowadzeniu przez GIODO postępowania administracyjnego i stwierdzeniu naruszenia przepisów u.o.d.o. Decyzja administracyjna rozstrzyga bowiem co do istoty indywidualną sprawę z zakresu administracji publicznej. Ustalenia dokonane przez GIODO w postępowaniu prowadzonym w zakresie zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych stanowią podstawę rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej.
Natomiast obowiązek GIODO wynikający z art. 19 u.o.d.o. nie stanowi podstawy do skutecznego domagania się przez skarżącego podjęcia działania określonego w tym przepisie, które to działanie organu nie przybiera formy administracyjno-prawnej. Stwierdzenie podstaw do zastosowania art. 19 u.o.d.o.
należy wyłącznie do GIODO.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 19 listopada 2011 r., sygn. akt II SA 2702/00, zgodnie z którym osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjno - prawnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie.
W przypadku, gdy ustalenia faktyczne poczynione w sprawie będą wskazywać na to, iż działanie lub zaniechanie administratora danych nosi znamiona przestępstwa, GIODO ma obowiązek skierowania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do organu powołanego do ścigania przestępstw. Nie dokonuje tego jednak, jak w przypadku art. 18 ustawy w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze wystąpienia, które stanowi realizację jego kompetencji w tej sprawie.
Wskazuje na to zarówno wyraźne określenie formy decyzji w art. 18 ustawy, a brak tego określenia w art. 19 ustawy, jak i istota oraz znaczenie decyzji administracyjnej.
Nakłada ona bowiem na stronę pewne uprawnienie lub obowiązek lub odmawia jego przyznania. Tymczasem wystąpienie do prokuratury z informacją o podejrzeniu przestępstwa nie ma takiego charakteru. W kontekście art. 19 tej ustawy należy również stwierdzić, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa do organów ścigania należy do autonomicznych, samodzielnych kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, realizowanych przez niego z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Wskazuje na to sam przepis art. 19 ustawy, w którym mówi się "w razie stwierdzenia" i nie ma zapisów, które stanowiłyby o wystosowaniu takich zawiadomień na wniosek strony postępowania.
Mając powyższe stanowisko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że na organie, w ramach przedmiotowego postępowania, nie ciążył obowiązek kierowania do organu powołanego do ścigania 9
Sygn. akt I OSK 2760/15 przestępstw zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Oznacza to, że podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty okazały się niezasadne.
Ubocznie należy zauważyć, że Generalny Inspektor nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, które podlegają ocenom, zgodnie z przewidzianą procedurą, w toku instancji. W konsekwencji należy przyjąć, że w niniejszej sprawie kwestia niewywiązywania się przez przewodniczącego Sądu Rejonowego Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z obowiązku nałożonego przez art. 362 Kodeksu postępowania karnego, należy do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych, a zatem ocena przez GIODO ewentualnego naruszenia tego obowiązku stanowiłaby nieuprawnioną ingerencję w ich jurysdykcję.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.