Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, II SA/Lu 244/13, oddalił skargę S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] grudnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpoznaniu odwołania S. P. zasadnie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Filii nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lublinie, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin, z [...] września 2012 r. o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków i leczenia we wrześniu 2012 r. w kwocie 477,00 zł. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził w pierwszej kolejności, że Kolegium właściwie ustaliło wysokość dochodu skarżącego, a w konsekwencji prawidłowo stwierdziło, że skarżący, którego miesięczny dochód przekracza kryterium dochodowe nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przewidzianego w przepisach art. 36 pkt 1 lit. c oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163).
Słusznie natomiast uznano, że sytuacja skarżącego odpowiada pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zaskarżoną decyzją Kolegium przyznało S. P. specjalny zasiłek celowy w kwocie 477 zł, a zatem w wysokości odpowiadającej obowiązującemu w dniu wydania decyzji kryterium dochodowemu dla osoby samotnie gospodarującej, określonemu w § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Kwota ta w świetle art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej była kwotą maksymalną specjalnego zasiłku celowego.
Reasumując, Sąd I instancji wskazał, że nieskuteczne są zarzuty skargi zmierzające do podważenia legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwagi na nieuwzględnienie pełnego kosztu przypisanych skarżącemu leków, skoro skarżącemu nie mógł być przyznany specjalny zasiłek celowy w większej wysokości, niż określona w zaskarżonej decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. P., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w punkcie I oddalającym skargę i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.
Skarżący kasacyjnie, na zasadzie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a to:
- 1. art. 69 Konstytucji poprzez nieuwzględnienie zapisu dotyczącego osób niepełnosprawnych, wobec których władze publiczne zobowiązane są do zapewnienia pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy, komunikacji społecznej;
- 2. art. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie podstawowego celu pomocy społecznej, związanego z umożliwianiem osobom i ich rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości;
- 3. art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie zadań pomocy społecznej polegających na wspieraniu osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach godności człowieka;
- 4. art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie, że rodzaj, rozmiar i forma pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w zaskarżonym orzeczeniu nie uwzględniono podstawowych celów instytucji polityki społecznej państwa określonych w ustawie o pomocy społecznej. Możliwości zarobkowe skarżącego są ograniczone, a jedyną możliwością pokrycia kosztów związanych z codzienną egzystencją jest pomoc ze strony władzy publicznej, która winna być adekwatna do sytuacji faktycznej i realnych potrzeb uprawnionego do świadczeń. Świadczenie w kwocie 477 zł nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb związanych z niezbędnym leczeniem, którego koszty zostały wycenione na kwotę 588,01 zł, w związku z czym leczenie skarżącego w dużym zakresie zostało uniemożliwione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.: zwanej dalej: "p.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna, choć formalnie odpowiada przedstawionym wymogom, to jednak żadnego z podniesionych w niej zarzutów nie można uznać za usprawiedliwiony.
Skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia art. 69 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, z których żaden nie może wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku.
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie oparta została na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób jednoznaczny przesądza o wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe.
Zatem przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego.
Jako zgodne z celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 69 Konstytucji należy uznać działanie organów administracji, polegające na tym, że w sytuacji gdy dochód skarżącego nie uprawniał go do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w oparciu o kryterium dochodowe, rozważona została możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i zasiłek ten został przyznany w maksymalnej przewidzianej przez ustawę wysokości. Faktu tego S. P. nie kwestionuje, gdyż brak w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 41 ustawy o pomocy społecznej, co daje podstawę do stwierdzenia, że decyzji będącej przedmiotem badania przez Sąd I instancji również skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu wydania z naruszeniem prawa.
Reasumując, powoływanie się w skardze kasacyjnej na ogólne założenia polityki społecznej i cele pomocy społecznej w kontekście tego, że przyznana skarżącemu pomoc w formie pieniężnej nie pokrywa całości kosztów zakupów leków nie wskazuje na naruszenie przepisów, które leżą u podstaw decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. Podkreślenia natomiast wymaga, że nie może przynieść skutków kwestionowanie rozmiarów przyznawanej skarżącemu pomocy pieniężnej w drodze zarzutów stawianych decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, przyznanego w maksymalnej wysokości. Tym samym należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów i podlega oddaleniu.
Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik skarżącego kasacyjnie powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.