Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1059/14 oddalił skargę U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 listopada 2013 r. nr KOC/6518/Op/13 w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w dniu 3 września 2013 r. U. O. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie rachunku za energię elektryczną za wrzesień 2013 r., zakup leków, środków czystości i żywności. Do wniosku zainteresowana dołączyła kserokopie dwóch niezrealizowanych w terminie recept na łączną kwotę 166,06 zł.
Prezydent m. st. Warszawy decyzją z dnia 1 października 2013 r., nr 410-O-278/2013 odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w powyższym zakresie. Organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 sierpnia 2013 r. ustalono, że U. O. mieszka samotnie i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawczyni stanowiło świadczenie emerytalne ZUS w wysokości 787,13 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 249,91 zł przyznany decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 sierpnia 2013 r. od 1 sierpnia 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. Łączny dochód wnioskodawczyni w sierpniu 2013 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 1037,04 zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.. 182 ze zm.), wynoszące 542 zł. Po odliczeniu dodatku mieszkaniowego U. O. dysponowała realnie kwotą 787,13 zł. Z posiadanego dochodu wnioskodawczyni w sierpniu 2013 r. udokumentowała wydatki na kwotę 328,45 zł, zatem do dyspozycji pozostała jej kwota 458,68 zł. Organ wskazał także, iż średni miesięczny koszt utrzymania U.O., biorąc pod uwagę podstawowe rachunki wynosił 211,56 zł. W związku z tym, Prezydent stwierdził, iż w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na cele wskazane we wniosku.
Jednocześnie podkreślił, że udzielanie tego rodzaju pomocy uzależnione jest także od możliwości finansowych Ośrodka. W 2012 r. OPS dysponował na wypłatę zasiłków celowych kwotą 1.077.933 zł, natomiast w bieżącym roku w budżecie przewidziano jedynie kwotę 687.230 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania U.O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 20 listopada 2013 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 1 października 2013 r.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, podnosząc dodatkowo, że w trakcie wywiadu środowiskowego U.O. poinformowała, iż nie oczekuje pomocy finansowej od matki, nie utrzymuje kontaktu i pomocy materialnej od dwojga dorosłych dzieci przebywających w Anglii, jednakże stwierdziła, że spróbuje za pośrednictwem wnuczki kontakt ten nawiązać. Ponadto wskazała, że nie wyjaśniła do tej pory obniżki opłat czynszowych. W takim stanie faktycznym sprawy organ odwoławczy stwierdził, że Prezydent m. st. Warszawy nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdowały uzasadnienia. Powołując się na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej organ drugiej instancji stwierdził, iż skoro U.O. posiada stały dochód w wysokości 1.037,04 zł, tj. znacznie przekraczający kryterium dochodowe, to tym samym organ nie miał podstaw prawnych do przyznania pomocy finansowej na pokrycie bieżących potrzeb określonych we wniosku.
Natomiast mając na względzie treść art. 41 pkt 1 powołanej ustawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podniosło, iż U.O. nie powołała się we wniosku z dnia 3 września 2013 r. na żadną nadzwyczajną sytuację która miała miejsce, lecz wniosła o przyznanie pomocy na pokrycie bieżących potrzeb. Takie potrzeby mogą być zaspokajane przez organ osobom, które spełniają kryterium dochodowe i to nie w każdym przypadku, tylko wówczas, gdy na podstawie szczegółowego postępowania organ ustali, że nieprzyznanie pomocy zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy, a takowych w sprawie nie stwierdzono. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania z pracownikiem w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Kolegium podkreśliło także, iż organ rozpoznający sprawę winien mieć na względzie środki jakimi dysponuje, w sytuacji więc gdy Prezydent m. st. Warszawy dysponował kwotą w budżecie o połowę mniejszą niż w poprzednim roku, trudno zarzucić organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego w przypadku odmowy przyznania pomocy wnioskodawczyni - osobie przekraczającej kryterium dochodowe - określonej w ustawie o pomocy społecznej.
Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła U.O. podnosząc, iż emerytura przekształcona z renty nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zaś jej zadłużenie rośnie z dnia na dzień. Podała, że ma 61 lat i nie jest zdolna do jakiejkolwiek pracy. Cierpi na wiele przewlekłych i postępujących chorób, nie może korzystać z żywienia zbiorowego ze względu na stan zdrowia, nie wystarcza jej środków finansowych na zakup lekarstw.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę U.O.
W pisemnych motywach swego orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł, iż skarżąca nie spełniała przesłanek do przyznania jej zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem dochód skarżącej przekraczał kryterium dochodowe, uprawniające do tego rodzaju świadczenia, odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823).
Sąd pierwszej instancji zaznaczył, iż przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznaczało jednak, że nie przysługiwało jej wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewidywał w dacie orzekania wprost art. 41 ustawy o pomocy społecznej, warunkujący przyznanie pomocy od znajdowania się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Zgodnie zaś z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwie, "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności: wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie." (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07 i z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11).
Z kolei w orzeczeniu z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności".
Sąd pierwszej instancji w oparciu o ustalenia organów orzekających w sprawie przyjął, iż organy administracji kierując się przepisami k.p.a., po przeanalizowaniu sytuacji osobistej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, słusznie stwierdziły, że strona nie spełnia kryterium pomocy w formie zasiłku specjalnego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Bez wątpienia bowiem, kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego (opłacenie czynszu, opłat za wywóz śmieci, energii elektrycznej), zakupu środków czystości i żywności dotyczy typowych wydatków obywateli, które okresowo się powtarzają. Także otrzymywanie zbyt niskiej, w ocenie skarżącej, emerytury i występujące u niej dolegliwości zdrowotne są zdarzeniami występującymi od dłuższego czasu w życiu skarżącej.
Dodatkowo, odmowę powyższej pomocy organy prawidłowo uzasadniły zmniejszonymi w stosunku do roku ubiegłego możliwościami finansowymi Ośrodka Pomocy Społecznej. Sąd wojewódzki zaznaczył, iż skarżąca nie była pozbawiona pomocy ze strony Ośrodka, bowiem pod jego opieką pozostaje już 20 lat, zaś w samym 2012 r. otrzymała pomoc finansową w wysokości ok. 3.147 zł, a w 2013 r. od stycznia do marca organ przyznał U.O. zasiłki celowe na kwotę 359 zł.
Sądu pierwszej instancji zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt sprawy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zgodnie z treścią art. 4 powołanej ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nie mogą one poprzestawać na przyjęciu biernej postawy sprowadzającej się tylko do oczekiwania na przyznanie przez organ świadczeń z zakresu pomocy społecznej, twierdząc że gwarantuje to im Konstytucja. Sąd rozpoznający skargę nie zakwestionował trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, jednakże stwierdził, iż postawa skarżącej nie świadczy o chęci rozwiązania własnej trudnej sytuacji życiowej.
Reasumując Sąd Wojewódzki stwierdził, iż przyznanie zasiłku celowego specjalnego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, granic zaś uznania administracyjnego organ w analizowanym przypadku nie przekroczył.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2014 r. stał się przedmiotem skargi kasacyjnej wywiedzionej przez U.O. Zaskarżając wyrok w całości pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 30 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy zasadniczej w zw. z art. 178 ust. 1 tej ustawy, przez ich niezastosowanie i zastosowanie § 1 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w sytuacji, gdy zapisy wskazanego rozporządzenia są sprzeczne z treścią ustawy oraz zasadami konstytucyjnymi w zakresie jakim ustalają próg dochodowy niezależenie od rzeczywistej sytuacji jednostki.
Wskazując na powyższe strona skarżąca kasacyjnie wniosła, na podstawie art. 188 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi. Ponadto, na podstawie art. 193 Konstytucji RP, wniosła o rozważenie skierowania pytania prawnego dotyczącego zgodność art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie jakim ustawodawca przyjął jednolite kryterium dochodowe dla całego kraju bez względu na rzeczywistą sytuację jednostki.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, podkreślając niesporny charakter ustaleń organów orzekających w sprawie, iż rozstrzygnięcie w tym przypadku opiera się o treść art. 8 ust. 1 powołanej ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. W ocenie kasatora normy zawarte w tych przepisach są sprzeczne z prawem konstytucyjnym statuującym zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę równego traktowania obywateli. Niezgodność norm prawnych z prawem konstytucyjnym zasadza się na przyjęciu jednakowego "progu ubóstwa" dla całego kraju bez podziału na inne kryteria obiektywne. Cechą relewantną, w świetle ustawy o pomocy społecznej, a więc istotną dla świadczeń wynikających z tej ustawy nie jest wysokość uzyskiwanych dochodów a godność jednostki. Takie założenie ustawodawca przyjął w treści art. 3 ust. 1 tej ustawy, co koresponduje z modelem konstytucyjnym przyjętym w art. 30 Konstytucji RP.
W przypadku ustalenia jednolitego kwotowo progu ubóstwa na terenie całego kraju dochodzi do dyskryminacji obywateli zamieszkały w bogatszych, a co za tym idzie droższych rejonach polski. Bowiem nie jest w takiej samej sytuacji obywatel mieszkający w rejonie zurbanizowanym i wiejskim, gdy do jego dyspozycji pozostaje kwota około 500 zł. Tym samym nie trudno wyobrazić sobie sytuację w której w jednym z rejonów kraju interwencja socjalna jest zbędna w innym zaś rejonie tej interwencji się nie podejmuje, albowiem z ustawy wynika, iż przekroczono próg dochodowy. Powyższą zależność rozpoznaje także Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W opracowaniu z dnia 29 czerwca 2013 r.: "Zróżnicowanie minimum egzystencji w układzie przestrzennym w 2012 roku (Podsumowanie badań)" wyraźnie zwraca się uwagę na omówione różnice (opracowanie zostało opublikowane na stronie: https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=miaimum egzystencji-2).
Niniejsza sprawa właśnie na takich okolicznościach się opiera. W decyzjach i uzasadnieniu skarżonego orzeczenia przyznano, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Zaś ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż U.O. nie stać na podstawowe dobra. Faktycznie, żyje ona poniżej progu minimum egzystencji i tym samym obowiązkiem Państwa jest udzielenie jej pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego, które w istocie zmierzają do podważenia celowości ustalenia przez ustawodawcę jednego w skali kraju kryterium dochodowego, stanowiącego podstawowy warunek przyznania pomocy socjalnej w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, iż skarżąca kasacyjnie w sierpniu 2013 r. - w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – uzyskała łączny dochód w wysokości 1.037,04 zł (w tym z tytułu świadczenia emerytalnego ZUS uzyskała 787,13 zł), a zatem bezspornie znacznie przekroczyła kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, wynoszące wówczas 542 zł. Nie spełniała wobec tego przesłanek z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy do uzyskania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Dlatego sprawa z jej wniosku została rozpoznana w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do jego treści, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
W świetle treści przytoczonego przepisu, stanowiącego materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie, a w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał zaskarżony wyrok, odnosząc się do podniesionego zarzutu dotyczącego naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, należy zwrócić uwagę, że decyzja podejmowana w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej, wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, na co prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji. Kontrola przez sąd administracyjny decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne sprowadza się wyłącznie do kontroli tego aktu pod względem zgodności z prawem bez możliwości kwestionowania, czy ingerowania w uznanie organu. Powyższe oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.
Tym samym sąd administracyjny nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontroli może podlegać, czy takie rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Nie można zatem skutecznie organowi zarzucić naruszenia prawa z tego tylko powodu, że nie przyznał on wnioskodawczyni świadczenia wobec posiadania przez nią własnych środków finansowych znacznie przekraczających kwotę uznaną za progową dla przyznania pomocy socjalnej, tym bardziej wobec o blisko połowę uszczuplonego budżetu organu na zasiłki celowe.
Trzeba w kontekście zarzutów skargi kasacyjnej wskazać, iż organ, rozpoznając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, ma obowiązek uwzględnić konstytucyjną zasadę subsydiarności (pomocności). Tak też się stało w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów – nawet ubogich (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1433/11). Dlatego też celowym i uwzględniającym konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej oraz równego traktowania obywateli wydaje się być przyjęcie przez ustawodawcę systemowego rozwiązania polegającego na ustaleniu jednakowych kryteriów dochodowych dla osób ubiegających się o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego (art. 8 ust. 1 powołanej ustawy) oraz podwyższania tego kryterium przez Gminy "bogatsze" o większych wpływach do budżetu gminnego.
Taką możliwość ustawodawca przewidział w art. 8 ust. 2 ww. ustawy stanowiąc, iż rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Nie bez znaczenia przy tym pozostaje fakt, iż w dużych aglomeracjach miejskich dostępność pomocy o charakterze społecznym świadczonej przez podmioty z poza administracji publicznej (stowarzyszenia, fundacje, organizacje kościelne) jest nieporównywanie większa niż w małych miasteczkach, czy wsiach. Choć koszty utrzymania w tych ostatnich są z pewnością niższe niż w dużych miastach, to jednak możliwości i zakres pomocy osobom najbardziej jej potrzebującym też jest nieporównywalny. Tego aspektu sprawy nie można tracić z pola widzenia prowadząc rozważania na temat dostępność pomocy społecznej z uwagi na obszar zamieszkiwania beneficjentów tej pomocy.
Zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 30 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP nie mógł zostać uznany za uzasadniony w sytuacji gdy Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Nawiązał do obiektywnych kryteriów przyznania świadczeń z pomocy społecznej wynikających z przepisów art. 2 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1, 2 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił, że potrzeby osób uprawnionych nie są jedynym kryterium uwzględnienia żądania. Wskazał, że potrzeby te muszą odpowiadać celom i możliwościom organów rozstrzygających konkretną sprawę.
Co zaś się tyczy wniosku o rozważenie skierowania pytania prawnego dotyczącego zgodność art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie jakim ustawodawca przyjął jednolite kryterium dochodowe dla całego kraju bez względu na rzeczywistą sytuację jednostki, należy wskazać, iż wystąpienie z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego nie jest obowiązkiem sądu tylko jego uprawnieniem. Jak wskazuje Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie: "skład sądu, który ma wątpliwość co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, powinien w pierwszej kolejności we własnym zakresie zmierzać do jej wyjaśnienia, musi przy tym uwzględniać zasadę niesprzeczności systemu prawnego oraz zasadę nadrzędności Konstytucji. Normom powinien nadawać takie znaczenie, żeby nie były sprzeczne z Konstytucją i aby najlepiej realizowały normy konstytucyjne" (postanowienie z dnia 22 października 2007 r., sygn. P 24/07, publik.
OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 118). Jeżeli wątpliwości sądu co do zgodności danego aktu normatywnego z Konstytucją mogą być usunięte w drodze wykładni, to pytanie prawne jest niedopuszczalne. Dopiero, gdy te zabiegi zakończą się niepowodzeniem, powstaje możliwość przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wykładnia art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej musi uwzględniać zasadę niesprzeczności systemu prawnego oraz zasadę nadrzędności Konstytucji (o czy wyżej). Zatem, nie było podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o treści podanej w skardze kasacyjnej.
Dodać należy, iż przepisy ustawy o pomocy społecznej formułują podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to zasadniczo nie jest uzasadnione udzielenie takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Z akt sprawy zaś wynika, iż skarżąca od wielu lat korzysta z usług Ośrodka Pomocy Społecznej oczekując od tej instytucji pomocy kompleksowej. Nie wykorzystuje natomiast przysługujących jej uprawnień w celu polepszenia swej sytuacji. W czasie ubiegania się o pomoc finansowa na pokrycie kosztów zakupu energii elektrycznej (w dniu 11 września 2013 r.) weszła w życie ustawa z dnia 26 lipca 2013 r. zmiana ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz.984). Skarżąca posiadając prawo do dodatku mieszkaniowego ma możliwość polepszenia swej sytuacji poprzez wystąpienie o przyznanie dodatku energetycznego.
Z treści art. 3 pkt 13c, art. 5 c, art. 5d i art. 5e ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012r. poz. 1059 ze zm.) wynika, iż dodatek energetyczny przysługuje tzw. odbiorcy wrażliwemu energii elektrycznej, zdefiniowanemu w art. 3 pkt 13 c ustawy i jest przyznawany w drodze decyzji wydawanej przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na wniosek odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej. Odbiorcą wrażliwym energii elektrycznej jest osoba, której przyznano dodatek mieszkaniowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, która jest stroną umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży energii elektrycznej zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym i zamieszkuje w miejscu dostarczania energii elektrycznej. Dodatek energetyczny jest wypłacany w okresach miesięcznych, do dnia 10 każdego miesiąca z góry, z wyjątkiem miesiąca stycznia, w którym dodatek energetyczny wypłaca się do 30 stycznia danego roku i miesięcznie stanowi on 1/12 kwoty rocznej dodatku energetycznego ogłaszanej przez ministra właściwego do spraw gospodarki, na podstawie art. 5 c ust. 4 ustawy Prawo energetyczne. Dodatek energetyczny jest świadczeniem wypłacanym obok dodatku mieszkaniowego osobie, która wystąpi o jego przyznanie odrębnym wnioskiem.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnoszącemu skargę kasacyjną z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny, gdyż zagadnienie to nie należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, który jest władny orzekać wyłącznie o kosztach postępowania między stronami.