Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 359/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. S. (dalej powoływana jako skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2012 r. i przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu [...] stycznia 2012 r., Burmistrz Miasta Bychawa decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Podstawą odmowy było ustalenie, że wnioskodawczyni mieszka wraz z matką H. P. w mieszkaniu składającym się z jednego pokoju oraz kuchni i wspólnie z nią prowadzi gospodarstwo domowe, na co wskazują ich warunki mieszkaniowe oraz fakt, że wspólnie korzystają z tego samego sprzętu gospodarstwa domowego. Rodzina skarżącej utrzymuje się z emerytury H. P., wynoszącej 821,35 zł. J. S. wraz z matką otrzymują również dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł (przyznany dla nich obu). Organ ustalił zatem, że łączny dochód rodziny skarżącej wynosi 990,07 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej, wynoszące 351 zł na osobę w rodzinie tj. kwotę 702 zł dla rodziny dwuosobowej.
W związku z brakiem przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku okresowego organ I instancji, przywołaną na wstępie decyzją odmówił przyznania Janinie S. żądanej przez nią pomocy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że prowadzi ona odrębne jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując jedynie w mieszkaniu swojej matki. Wskazał, że o wspólnym gospodarowaniu skarżącej i jej matki świadczy chociażby wspólne ponoszenie kosztów utrzymania i dzielenie się obowiązkami związanymi z utrzymaniem mieszkania, a okoliczności tej nie zmienia fakt, że skarżąca przedzieliła wspólny pokój meblościanką.
Na powyższą decyzję Kolegium skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się uchylenia powyższej decyzji. Podniosła, że wbrew stanowisku organów - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką, gdyż nie pozostaje z nią w związku faktycznym. Podniosła, że organ przydzielił matce opiekuna faktycznego. Ponadto wskazała, że żyje w niedostatku nie z własnej winy, tylko z powodu niepełnosprawności i braku odpowiedniej oferty pracy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie powołanym wyrokiem z dnia 5 lipca 2012 r. skargę oddalił. W motywach wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organom orzekającym w niniejszej sprawie nie można zarzucić naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o przyznanie jej zasiłku okresowego. Organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły w sprawie postępowanie wyjaśniające.
Wbrew zarzutom skargi słuszne jest stanowisko organów, że skarżąca wraz z matką stanowią rodzinę i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżąca zamieszkuje z matką w jednym pokoju, korzysta z tych samych sprzętów co matka (pralka, lodówka), korzysta ze wspólnej kuchni i łazienki. Koszty utrzymania mieszkania w znacznej mierze ponosi matka skarżącej, a skarżąca zajmuje się wspólnym mieszkaniem.
Zdaniem Sądu I instancji bez znaczenia jest, na co wskazuje skarżąca, że matka skarżącej ma stałego opiekuna.
W skardze kasacyjnej J. S. zaskarżyła powyższy wyrok Sądu w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej - P.p.s.a., a w szczególności:
- - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że skarżąca nie jest osobą samodzielnie gospodarującą, lecz tworzy z matką rodzinę i wspólnie gospodarują, podczas gdy faktycznie prowadzą osobno gospodarstwa domowe. Matką, która otrzymuje obiady ze stołówki zajmuje się opiekun. Skarżąca gotuje posiłki wyłącznie dla siebie i posiada własne dochody a matka otrzymuje emeryturę, co miało istotny wpływ na ustalenie kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku okresowego;
- - art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w związku z art. 7, poprzez ich pominięcie i niezastosowanie, a w związku z tym nienależyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy;
- - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu skarżącej, postawionego w jej skardze, że H. P. nie może liczyć na pomoc J. S. ze względu na stan zdrowia skarżącej;
- - brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu skarżącej, że nie jest zdolna do bycia salową i z tych samych powodów nie jest zdolna do pracy jako opiekunka;
- - brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu skarżącej, postawionego w jej skardze, że z matką zawarła ugodę sądową o świadczenie alimentacyjne na jej rzecz, które jest jej stałym dochodem począwszy od miesiąca grudnia 2011 r. natomiast w miesiącu styczniu 2012 r. uzyskała zasiłek celowy w kwocie 100 zł., który został wstrzymany w miesiącu listopadzie 2011 r. /wypłacony w miesiącu styczniu 2012 r. w kwocie 300 zł za okres trzech miesięcy wstecz/.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.
Skarżąca podnosi zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania. Zgodnie z postanowieniami art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania w takim stopniu, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2008, s. 357). Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowane nimi stosunki administracyjnoprawne materialne lub procesowe.
Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004 r., s. 305).
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela stanowisko i argumentację Sądu pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednym z kryteriów przyznania pomocy społecznej, w jakiejkolwiek formie, jest spełnianie kryterium dochodowego, ustalonego przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Kryterium to dotyczy dochodów uzyskiwanych na rodzinę lub osobę samotnie gospodarującą. Zadaniem organów, prowadzących postępowanie w sprawie pomocy społecznej jest ustalenie stanu faktycznego pod takim m.in. kryterium, tj. czy w sprawie mamy do czynienia z rodziną, czy też osobą samotną i wysokość dochodu.
Istotą niniejszej sprawy jest, czy skarżąca, która wystąpiła o przyznanie jej zasiłku okresowego, jest osobą samotnie gospodarującą, czy też prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką H. P..
Zaakcentować należy, że ustawodawca określił pojęcie "rodzina" na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Przepis definicyjny art. 6 pkt 14 stanowi, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., sygn. I OSK 1536/12, [w:] CBOSA).
Wspólnie gospodarować, znaczy wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) stwierdził, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie, tak jak to starała się wykazać skarżąca, przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy.
Organy administracji, mając na uwadze warunki mieszkaniowe i rodzinne J. S., stanęły na stanowisku, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką. Ustalenia te Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie ocenił, jako mające oparcie w materiale dowodowym sprawy i z oceną tą należy się zgodzić.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd zaznaczył, że skarżąca mieszka z matką w lokalu składającym się z jednego pokoju, kuchni i łazienki. Matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagająca opieki. Skarżąca jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i mogącą pracować tylko w warunkach pracy chronionej.
Argumentacja zawarta w uzasadnieniach orzeczeń podjętych przez organy administracji oraz Sądu pierwszej instancji jest wyczerpująca i przekonująca. Zaznaczyć należy, że zasadniczo istotne w sprawie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, nie były sporne. Trudno też zakwestionować wnioskowanie organów administracji oraz Sądu, co do tego, że emerytura uzyskiwana przez matkę skarżącej przeznaczana jest również na utrzymanie skarżącej. W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego prawidłowa była ocena, że warunki mieszkaniowe oraz zależność istniejąca między skarżącą i jej matką stwarzają obiektywnie stan wskazujący na to, że prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe. Odmienne przekonanie strony oraz fakt sprawowania opieki nad matką przez syna, pobierającego świadczenie pielęgnacyjne, nie wykluczają stwierdzenia, że skarżąca i jej matka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.
W świetle powyższego nie można zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej o przekroczeniu przez Sąd pierwszej instancji zasady prawdy obiektywnej i związanej z nią zasadą swobodnej oceny dowodów. Przyjęta w sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd zasadnie uznał, że organy ustaliły wszystkie istotne do załatwienia sprawy okoliczności faktyczne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności, zaś jego ocena nie nosi znamion dowolności. Na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej wyprowadził logicznie uprawnione i merytorycznie trafne wnioski, które uzasadniają stwierdzenie o niespełnieniu przez skarżącą ustawowych przesłanek do przyznania prawa do zasiłku okresowego.
Jednocześnie należy wskazać, zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu przepisu art. 14 w związku z art. 7 ustawy o pomocy społecznej jest w gruncie przedmiotowej sprawy całkowicie bezzasadny i niezrozumiały.
Biorąc zatem pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie błędnej oceny zaskarżonej decyzji.
W konsekwencji skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.