Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1649/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę A. W. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO) z 30 maja 2019 r., nr KOC/1779/Go/19, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji.
W skardze kasacyjnej od przywołanego wyroku pełnomocnik skarżącej zaskarżył to orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: ppsa) w zw. z art. 61a § 1 KPA w zw. z art. 28 KPA, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd, że SKO prawidłowo odmówiło wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 KPA mimo, że SKO przeprowadziło czynności wyjaśniające odnośnie posiadania przez skarżącą przymiotu strony w postępowaniu, podczas gdy w przypadku przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest niedopuszczalne, co w konsekwencji pozbawiło skarżącą możliwości obrony swoich praw, a także doprowadziło do utrzymania w obrocie prawnym orzeczenia organu administracji publicznej opartego na błędnej podstawie prawnej i zawierającego błędne rozstrzygnięcie merytoryczne; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 § 1 i 2 KPA oraz art. 9 KPA w zw. z art. 61a § 1 KPA w zw. z art. 28 KPA, tj. zasady pogłębiania zaufania jednostki do organów oraz zasady informowania stron, polegające na przyjęciu przez Sąd, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przez SKO z uwagi na brak przymiotu strony po stronie skarżącej było zasadne, pomimo że w 2016 r. odmowa wszczęcia postępowania nie nastąpiła z uwagi na to, że skarżącej nie przysługiwał przymiot strony postępowania, lecz z uwagi na brak możliwości zastosowania art. 154 § 1 KPA, co skutkowało pozbawieniem skarżącej możliwości obrony swoich praw; art. 90 § 1 ppsa w zw. z art. 10 ppsa w zw. z art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, art. 133 § 1 ppsa oraz art. 119 ppsa w zw. z art. 141 § 4 ppsa poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą jawności i rozpoznanie skargi oraz wydanie wyroku przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nie wskazując w treści lub uzasadnieniu wyroku, która z przesłanek determinujących rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym została uznana przez Sąd za spełnioną, co uniemożliwia instancyjną kontrolę wyroku i ocenę czy rozpoznanie skargi i wydanie wyroku przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym mieściło się w granicach dozwolonego wyjątku (oraz ewentualnie którego z nich) od ogólnej zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego oraz zasady przewidującej wydanie wyroku na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację, mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie za uchyleniem zaskarżonego wyroku i rozpoznaniem skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 ppsa). Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieskuteczne.
Sąd I instancji nie zastosował - powołanego w dwóch pierwszych zarzutach skargi kasacyjnej - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, lecz wydał wyrok na podstawie art. 151 ppsa. Nie mógł więc naruszyć przepisu postępowania, którego nie stosował, co w konsekwencji wyklucza dopuszczalność oceny naruszenia tego przepisu w powiązaniu z innymi przepisami prawa w sposób wskazany w zarzutach skargi kasacyjnej. W skardze tej nie wskazano i nie wykazano natomiast, aby doszło do naruszenia, zastosowanego przez Sąd I instancji, art. 151 ppsa w jakimkolwiek powiązaniu z innymi przepisami prawa. W skardze kasacyjnej nie podważono zatem prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji powołanego art. 151 ppsa. Mając zaś na uwadze, że rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny następuje wyłącznie w jej granicach, zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Sąd ten nie jest uprawniony do zastępowania skarżącego kasacyjnie w formułowaniu podstaw kasacyjnych w sposób spełniający wymagania określone w art. 174 ppsa, ponieważ to skarżący jest zobowiązany określić te podstawy, co wynika z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa.
Obowiązek ten jest bowiem jedną z normatywnych przyczyn ustanowienia przez ustawodawcę w art. 175 ppsa wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. adwokata lub radcę prawnego, bądź przez inne osoby wymienione w tym przepisie, aby właśnie w ten sposób zapewnić przede wszystkim prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem spełniających wymagania określone przepisami ppsa.
Także ostatni z zarzutów kasacyjnych nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie w zarządzeniu z 24 września 2019 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (k. 23), jak i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazano podstawy prawnej rozpoznania niniejszej sprawy w trybie uproszczonym, jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że podstawę tę stanowił art. 119 pkt 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W rozpatrywanym przypadku zaskarżono postanowienie SKO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji.
Postanowienie to, jako kończące postępowanie administracyjne, jest postanowieniem, o którym mowa w przywołanym przepisie. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, jak i że Sąd I instancji prowadził postępowanie z naruszeniem zasady jawności, skoro w sprawie zaistniały przesłanki skierowania skargi z urzędu do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W okolicznościach wskazanych w art. 119 ppsa rozpoznanie sprawy w tym trybie na posiedzeniu niejawnym (art. 120 ppsa) nie jest uzależnione od woli skarżącego lecz zależy od uznania sądu. Procedując w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów WSA uwzględnia stanowiska procesowe stron przedstawione w skardze i pismach procesowych, oceniając je w oparciu o akta sprawy. Rozpoznanie skargi w danym trybie nie oznacza więc pozbawienia stron postępowania prawa do sądu, o ile tylko zapewniono im możliwość wypowiedzenia się w sprawie przed jej rozpoznaniem na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie ten standard ochrony praw procesowych został zachowany.
Z tych względów, na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 193 zdanie drugie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.