Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1098/06, oddalił skargę K. W. A. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Minister Obrony Narodowej na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił swoją decyzję nr [...] (pkt 1) z dnia [...] w sprawie zwolnienia płk K. W. A. z zawodowej służby wojskowej w części dotyczącej daty zwolnienia, ustalając nową datę zwolnienia na dzień [...] kwietnia 2006 r., w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [...] (pkt 1) z dnia [...] płk K. W. A. został zwolniony z zajmowanego stanowiska służbowego i przeniesiony do dyspozycji Dowódcy Wojsk [...]. Następnie w dniu [...] Minister Obrony Narodowej wydał decyzję nr [...] (pkt 1) w sprawie zwolnienia strony z dniem [...] marca 2006 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe po upływie odpowiedniego okresu pozostawania w dyspozycji. Oficer złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że w decyzji z dnia [...] nie ustalono okresu, na jaki nastąpiło przeniesienie oficera do dyspozycji, a wobec powyższego nie można twierdzić, że okres ten już się zakończył i w tym okresie nie nastąpiło wyznaczenie zainteresowanego na stanowisko służbowe.
Skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] złożył K. W. A.. Skarżący zarzucił obu decyzjom wydanym przez Ministra Obrony Narodowej naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 174 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 8-11 k.p.a. w zw. z art. 75, 77 § 1, art. 80, 81 i 107 § 3 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż skarżący decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art.20 ust. 3 i art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 48 i 64 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, został przeniesiony do dyspozycji Dowódcy Wojsk [...]. Rozkaz o przeniesieniu nie przewidywał okresu pozostawania w dyspozycji, jednak zgodnie z § 64 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.) okres pozostawania w dyspozycji Dowódcy Wojsk [...] żołnierza zawodowego nie mógł być dłuższy niż sześć miesięcy. Oznacza to, że okres pozostawania w dyspozycji skarżącego nie był dłuższy niż 6 miesięcy. Tak więc w dniu [...], tj. dniu wydania przez Ministra Obrony Narodowej decyzji o zwolnieniu oficera ze służby, upłynął termin, który pozwalał na zatrzymanie skarżącego w dyspozycji Dowódcy Wojsk [...], a zatem nastąpiła przesłanka określona w art. 174 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. K. W. A. był w dyspozycji właściwego organu wojskowego, przeniesienie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a po upływie okresu przeniesienia nie został wyznaczony na stanowisko służbowe.
Sąd podniósł, że przepisy nowej ustawy pragmatycznej nie różnicują przeniesionych do dyspozycji żołnierzy na przeniesionych z mocy prawa i przeniesionych na podstawie decyzji administracyjnej. Brak jest zatem podstaw, aby przyjąć, że sytuacja skarżącego ma być regulowana inaczej niż w stosunku do innych żołnierzy będących w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie można więc przyjąć, że skoro w decyzji przenoszącej oficera do dyspozycji Dowódcy Wojsk [...] nie wskazano terminu, do jakiego jest on przeniesiony, to jest on bezterminowo przeniesiony. Taki pogląd nie ma oparcia w treści § 64 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis ten był wymieniony w podstawie prawnej rozkazu nr [...].
Zdaniem Sądu przepis art. 175 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie wskazuje, iż żołnierze zawodowi przeniesieni do dyspozycji mają być natychmiast zwalniani z chwilą upływu terminu pozostawania w dyspozycji. Przepis ten podnosi, że zwolnienie ma nastąpić po upływie okresu, na który został żołnierz przeniesiony do dyspozycji. Oznacza to, że od chwili, gdy upłynął termin, na który żołnierza przeniesiono na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych organ wojskowy podejmuje postępowanie w sprawie zwolnienia zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej co nie jest tożsame z wydaniem decyzji o zwolnieniu z ostatnim dniem terminu, wedle którego żołnierz pozostawał w dyspozycji.
Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego Sąd stwierdził, że w trakcie postępowania skarżący miał zagwarantowane wszystkie uprawnienia procesowe, mógł szczególnie w trakcie postępowania odwoławczego składać wnioski procesowe i przedstawiać swoje stanowisko w sprawie, czego nie uczynił.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", orzekł o oddaleniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K. W. A., wskazując jako podstawę zarzuty:
- naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), tj. przepisu art. 174 ust. 1 pkt. 3 i ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 późn. zm.) - poprzez jego błędne zastosowanie wobec skarżącego, bowiem, w decyzji o zwolnieniu ze stanowiska i przeniesieniu do dyspozycji nie określono okresu czasu, w jakim skarżący w tej dyspozycji będzie pozostawał, a wobec tego brak było wymaganych ustawą warunków do stosowania wymienionego przepisu jako podstawy zwolnienia ze służby;
- naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), tj. przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) przez nie uwzględnienie skargi mimo dającego się stwierdzić naruszenia prawa materialnego przez organ skarżony, które miało wpływ na wynik sprawy, a także przepisu art. 141 § 4 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec braku wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku dlaczego dopatrzono się zapewnienia przez organ skarżony praw strony zapisanych w art. 7 k.p.a. i następnych oraz w art. 77 czy 80 k.p.a. poprzez fakt, że prawa takie są zapisane w ustawie, a skarżący nie składał wniosków procesowych, ani nie przedstawiał swojego stanowiska w sprawie choć miał taką możliwość zapisaną w kodeksie postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w drugiej instancji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazywanemu w petitum skargi kasacyjnej wyrokowi zarzucono, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 174 ust. 1 pkt. 3 i ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 późn. zm.) poprzez jego błędne zastosowanie wobec skarżącego. Podniesiono, że nie pozostawał on po zwolnieniu z zajmowanego stanowiska służbowego dowódcy [...] brygady [...] z dniem 2 lipca 2004 r. w dyspozycji Dowódcy Wojsk [...], bo do dnia 3 stycznia 2005 r. pozostawał w dyspozycji dowódcy [...] w E., natomiast w decyzji o zwolnieniu ze stanowiska służbowego i przeniesieniu do dyspozycji nie określono okresu czasu w jakim w tej dyspozycji będzie pozostawał. Zwolnienie i dyspozycja następowały z powodu planowanego wyjazdu skarżącego do Iraku. Literalne brzmienie przepisu art. 174 ust. 1 nowej ustawy pragmatycznej jest jednoznaczne, gdyż jest tam mowa o tym, że żołnierz zawodowy przeniesiony do dyspozycji na podstawie starej ustawy pragmatycznej - pozostaje nadal w dyspozycji, nie dłużej jednak niż do końca okresu, na jaki został do niej przeniesiony. Przeniesienie do dyspozycji nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej, która okresu, na jaki do dyspozycji skierowano żołnierza nie określiła. Przeniesienie do dyspozycji nie następowało z mocy prawa ale aktu administracyjnego (decyzji). Treść art. 174 ust. 2 nowej ustawy pragmatycznej (przepisu powołanego przez organ w podstawie prawnej decyzji) zawierała ustalenie, że żołnierzy (o których mowa w art. 174 ust. 1), jeżeli nie zostali wyznaczeni na stanowiska służbowe po upływie odpowiedniego okresu (o którym mowa w art. 174 ust. 1 ustawy) zwalnia się z zawodowej służby wojskowej dniem upływu tego okresu. Dla zastosowania przepisu art. 174 ust. 1 ustawy jest konieczne uprzednie wskazanie w decyzji administracyjnej okresu na jaki żołnierza przeniesiono do dyspozycji, a art. 174 ust. 2 realizowany (wykonywany) tylko wtedy, gdy okres ten jest jednoznacznie wskazany w decyzji. Wykraczanie poza te wyznaczniki jest nadużywaniem prawa, a w przypadku Sądu pierwszej instancji - nadużyciem interpretacyjnym (wykroczeniem poza ustawę). Tak też należy postrzegać wyjaśnianie znaczenia przepisów ustawy pragmatycznej (nowej) rozumieniem przepisu aktu podrzędnego (rozporządzenia wydanego w oparciu o przepisy ustawy pragmatycznej starej).
Fakt naruszenia przez organ administracyjny przepisów podstawowych dla postępowania administracyjnego okolicznością, że "skarżący miał zagwarantowane wszystkie uprawnienia procesowe, mógł szczególnie w trakcie postępowania odwoławczego składać wnioski procesowe i przedstawiać swoje stanowisko w sprawie, jednak tego nie uczynił" stanowi dowód nie rozumienia albo lekceważenia przez sąd pierwszej instancji kluczowych gwarancji obywatela zapisanych w k.p.a. Sposób argumentacji co do tych spraw wyroku - ogólnikowy i lakoniczny, a zarazem niewyjaśniający dlaczego w rozumowaniu prowadzącym do oddalenia skargi odwrócono wynikające z ustawy relacje pomiędzy zobowiązanym a uprawnionym w zakresie przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. stanowi naruszenie prawa, art. 141 § 4 ustawy.
Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2008 r. pełnomocnik skarżącego popierając skargę kasacyjną oświadczył, że omyłkowo zarzucił w tej skardze naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zamiast przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ponadto poddał pod rozwagę Sądu z urzędu, że skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie był zgodny z art. 16 ust. 1 P.p.s.a., ponieważ w składzie Sądu orzekał asesor.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W związku z regulacją zawartą w art. 183 P.p.s.a. należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 tego artykułu. Związanie Sądu granicami kasacji oznacza konieczność precyzyjnego wskazania w tej skardze jej podstaw.
Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacji polega zaś na powołaniu konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem wnoszącego skargę - uchybił Sąd i uzasadnieniu zarzutu ich naruszenia. Skarga kasacyjna wniesiona w sprawie niniejszej, zredagowana przez profesjonalnego pełnomocnika, chociaż czyni zadość ustawowym wymaganiom to zawiera uchybienia, które zostaną omówione w dalszej części uzasadnienia. W pierwszej kolejności należało bowiem zauważyć czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w sprawie występowała którakolwiek z wymienionych enumeratywnie we wskazanym wyżej przepisie przesłanek nieważności postępowania. Wskazać należy - odnosząc się do kwestii podniesionej na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego, że skład Sądu pierwszej instancji, w którym uczestniczyło dwóch sędziów tego Sądu i jeden asesor, nie był sprzeczny z przepisami prawa, tj. z art. 16 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Asesor sądowy mianowany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 26 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz., 1269), któremu zgodnie z § 2 wymienionego artykułu powierzone zostało pełnienie czynności sędziowskich, może być wyznaczony do składu orzekającego na podstawie art. 17 § 1 P.p.s.a. i taki skład Sądu nie uchybia art. 16 § 1 tej ustawy.
Nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt Sk 7/06, w którym orzeczono o niezgodności art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepis ten traci moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, a czynności asesorów sądowych, o których mowa w zakwestionowanym przepisie nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, to jest w trybie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że dopiero po upływie osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia, w wypadku braku zmiany przez ustawodawcę zakwestionowanej normy, powyższe orzeczenie doprowadzi do eliminacji niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawa. Do tego jednak czasu rozstrzygnięcia wydawane przez asesorów są z konstytucyjnego punktu widzenia dopuszczalne. Zważywszy, że powierzenie asesorowi sądowemu pełnienia czynności sędziowskich w wojewódzkim sądzie administracyjnym ma zbliżony charakter do powierzenia pełnienia tych czynności przez asesorów w sądach rejonowych, tym samym pełnił czynności sędziowskich przez asesorów w wojewódzkich sądach administracyjnych, na zasadach określonych w obowiązujących przepisach - do czasu upływu określonego przez Trybunał Konstytucyjny terminu, również nie powinno budzić wątpliwości co do dopuszczalności z punktu widzenia zgodności z Konstytucją RP takiego rozwiązania ustawowego.
Odnosząc się do zarzutów skargi podniesionych w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. stwierdzić należało, że nie mogły być uznane za uzasadnione stawiane przez skarżącego zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. Nie zostało bowiem wykazane, by w postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem, doszło do tego rodzaju uchybień wskazanym przepisom, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Słusznie skarżący podnosi, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku bezpodstawnie stwierdzono, że w trakcie postępowania skarżący miał zagwarantowane wszystkie uprawnienia procesowe, gdy tymczasem w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wystąpiły uchybienia przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego regulującym omawiane kwestie. Podnieść jednak należy, że z uwagi na specyfikę niniejszego postępowania, fakt, że materiał dowodowy obejmował jedynie akta osobowe, w których znajdują się dokumenty znane skarżącemu, a ponadto mając na uwadze, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie można podzielić poglądu, że powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
Oceniając zarzut naruszenia prawa materialnego przypomnieć należy, że z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi, rzeczą profesjonalnego pełnomocnika jest prawidłowe sformułowanie podstaw skargi, z precyzyjnym powołaniem konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uchybił Sąd pierwszej instancji i uzasadnieniem zarzutu ich naruszenia. Sąd bowiem rozpoznając skargę kasacyjną nie jest uprawniony do precyzowania tych zarzutów, czy korygowania stwierdzonych w tym zakresie błędów. Również pełnomocnik skarżącego na obecnym etapie postępowania, po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie może korygować swojego błędu i zarzucać naruszenia przepisów innej ustawy niż wskazana w skardze kasacyjnej.
W ramach podstawy z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie zarzucono naruszenie art. 174 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 50 ze zm.).
Ustawa ta nie obowiązywała zarówno w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji, jak i w dacie rozpatrywania sprawy przez Ministra Obrony Narodowej. Zresztą nie zawierała ona wskazanego w skardze kasacyjnej artykułu. Przepisu tego nie mógł więc naruszyć Sąd pierwszej instancji i zarzut uznać należało za oczywiście nieuzasadniony. Wprawdzie szczegółowa analiza treści uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala domyślać się, że zarzucane naruszenie prawa materialnego dotyczyć miało przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jednakże jak wcześniej zaznaczono Sąd nie może zastępować strony i korygować błędnego zarzutu.
Niezależnie od powyższego na marginesie zauważyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu, że w sprawie miało miejsce niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.