Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 maja 2015r., sygn. akt VIII SA/Wa 1240/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. L. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w pkt 1) oddalił skargę w części dotyczącej zdolności do zawodowej służby wojskowej; w pkt 2) odrzucił skargę w pozostałym zakresie. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Rejonowa Wojskowa Komisja Lotniczo – Lekarska w Warszawie (dalej jako "organ I instancji" lub "RWKL-L") orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. działając m.in. na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593 z późn. zm.) oraz § 17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2010 r., Nr 15, poz. 80 z późn. zm.), rozpoznała u kpr. K. L. schorzenie powodujące niezdolność do służby wojskowej, tj. tętniaka rozwarstwiającego aorty, leczonego operacyjnie (§ 39 pkt 4) oraz schorzenia współistniejące: otyłość nieupośledzającą sprawności ustroju (§ 1 pkt 7), nadciśnienie tętnicze I okresu (§ 39 pkt 1), hypercholesterolemię mieszaną (§ 60 pkt 1), wole obojętne nieznacznych rozmiarów (§ 53 pkt 1) i obustronne upośledzenie słuchu w zakresie tonów wysokich (§ 21 pkt 1).
Jednocześnie stwierdzono, że schorzenie pod postacią nadciśnienia tętniczego pozostaje w związku ze służbą wojskową. Badanego uznano za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej – kat. N- Zał. Grupa II.
Odwołanie od orzeczenia wniósł żołnierz, domagając się jego uchylenia i wydania nowego orzeczenia lub przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zarzucił organowi błędne ustalenia oraz brak materiału dowodowego upoważniającego do orzeczenia o niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Podniósł, że tętniak rozwarstwiający aorty powstał na skutek wypadku w Afganistanie w dniu 2 czerwca 2010 r., a wskutek zabiegu operacyjnego został zlikwidowany, co przywróciło mu sprawność.
Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie ("organ odwoławczy" lub "CWKL") orzeczeniem z dnia [...] września 2014 r., nr [...] uchyliła orzeczenie organu I instancji w całości i na podstawie art. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 4 pkt 1, § 16, § 21 ust. 1 i 2 oraz § 24 ust. 1 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. a także art. 20 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 21 ust. 1 i 2 i art. 21a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 666 z późn. zm.), stosując jednocześnie § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2006 r. Nr 12, poz. 75 z późn. zm.) wydała nowe orzeczenie, w którym stwierdziła u żołnierza schorzenie powodujące niezdolność do zawodowej służby wojskowej, tj. tętniaka rozwarstwiającego typu A wg Stanforda leczonego operacyjnie wszyciem stentgraftu do aorty wstępującej (§ 39 pkt 4) oraz schorzenia współistniejące.
Organ odwoławczy ustalił przy tym żołnierzowi kategorię zdolności do zawodowej służby wojskowej "N" Załącznik 1, Grupa II - trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Stwierdzono związek schorzenia wymienionego w pkt 3 rozpoznania (nadciśnienie tętnicze I okresu) ze służbą wojskową na podstawie Załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 567 z późn. zm.). Nadto stwierdzono, że schorzenie wymienione w pkt 6 rozpoznania (obustronne upośledzenie słuchu w zakresie tonów wysokich) pozostaje w związku ze służbą wojskową, ponieważ jest następstwem urazu akustycznego podczas wykonywania obowiązków służbowych w dniu 2 czerwca 2010 r. w Afganistanie, natomiast schorzenia nr 1, 2, 4 i 5 nie pozostają w związku ze służbą wojskową. Zaliczono badanego do trzeciej grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia, ustalając datę powstania inwalidztwa na sierpień 2014, nie zaliczając go do żadnej grupy inwalidztwa w związku ze służbą wojskową.
W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że dowódca jednostki skierował żołnierza do organu I instancji w celu określenia zdolności do zawodowej służby wojskowej w związku z niewykonywaniem zadań służbowych z powodu choroby trwającej nieprzerwanie przez 3 miesiące. Organ I instancji prawidłowo orzekł o braku zdolności do zawodowej służby wojskowej, nie było bowiem żadnych przesłanek do orzekania o zdolności odwołującego się do służby w wojskach lotniczych. Przywołany przez organ I instancji § 39 pkt 4 dla schorzenia tętniak rozwarstwiający aorty leczony operacyjnie ppkt 1 pkt 8 orzeczenia, dla II grupy zdrowotnej (piąta kolumna wykazu) obejmującej żołnierzy zawodowych i żołnierzy pełniących służbę w charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych w trzecim roku i dalszych latach nauki (studiów), przewiduje kategorię zdrowia N/Z. Takie zaś stanowisko ustawodawcy należy rozumieć, że możliwe jest ustalenie kategorii zdrowia Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, a także kategorii zdrowia N - niezdolny do zawodowej służby wojskowej, natomiast wybór kategorii musi być podyktowany stanem zdrowia orzekanego.
Jest oczywiste, że w przypadku tętniaków drobnych naczyń tętniczych usuniętych operacyjnie bez następowego upośledzenia sprawności ustroju należy orzec kategorię zdrowia Z. Jednakże schorzenie, które rozpoznano u odwołującego się dotyczy największego naczynia tętniczego organizmu człowieka.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że orzekające wojskowe komisje lekarskie nie miały potrzeby zwracania się do szpitali specjalistycznych, w których odwołujący się był leczony, o udostępnienie historii choroby, bowiem dostarczone karty informacyjne doskonale informują o istocie schorzenia, jak również wykonanym leczeniu operacyjnym, które nie jest równoznaczne z wycięciem tętniaka, jak to interpretuje strona. Zgodnie z wiedzą medyczną z kardiologii, pacjenci leczeni z powodu ostrego rozwarstwienia aorty nigdy nie mogą być uznani za wyleczonych i do końca życia powinni pozostawać pod ścisłą opieką lekarską. Muszą oni regularnie przyjmować leki i utrzymywać ciśnienie tętnicze poniżej wartości 120/80 mmHg. Koniecznie powinni unikać dużych wysiłków fizycznych, w szczególności statycznych, np. podnoszenie ciężkich przedmiotów czy uprawianie kulturystyki. Dozwolony w ich przypadku jest lekki rekreacyjny wysiłek fizyczny, ale bez współzawodnictwa.
W przypadku żołnierza zawodowego nie ma możliwości stosowania tego typu barier ochronnych, natomiast istnieje obowiązek pełnienia służb dyżurnych, uczestnictwa w poligonach, alarmach i zdawania egzaminu z wychowania fizycznego. Z tych względów uzasadnione jest orzeczenie kategorii zdrowia N - niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Kojarzenie wystąpienia schorzenia z wypadkiem w Afganistanie w dniu 2 czerwca 2010 r., w trakcie którego odwołujący się doznał urazu akustycznego, jest chybione. Nie doszło wówczas do silnego urazu klatki piersiowej i od dnia tego zdarzenia do dnia operacji wykonanej w trybie pilnym w dniu 27 listopada 2012 r. upłynęły 2 lata i 6 miesięcy. Nie jest możliwe, aby uraz ten mógł spowodować w tak odległym czasie rozwarstwienie łuku aorty, dlatego nie orzeczono związku przyczynowego tego schorzenia z wypadkiem w dniu 2 czerwca 2010 r. Również Załącznik nr 2 ani też Załącznik nr 1 do rozporządzenia MON z 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 567 ze zm.) nie wymienia takiego schorzenia jako pozostającego w związku ze służbą wojskową. Stosownie więc do art. 20 ust. 2 i 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin orzeczono brak związku przyczynowego ze służbą wojskową inwalidztwa trzeciej grupy.
Organ II instancji wyjaśnił, że uchylił orzeczenie organu I instancji dlatego, że RWKL-L popełniła błąd dotyczący związku przyczynowego obustronnego upośledzenia słuchu na tony wysokie. Schorzenie to zakwalifikowano jako pozostające w związku ze służbą wojskową na podstawie Załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 567 z późn. zm.), natomiast jest ono następstwem wypadku podczas wykonywania obowiązków służbowych. Ponadto należało doprecyzować rozpoznanie chorobowe powodujące niezdolność odwołującego się do zawodowej służby wojskowej i inwalidztwo. Uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia spowodowałoby niepotrzebne przedłużenie ostatecznego załatwienia przedmiotowej sprawy, pozostając w sprzeczności z art. 12 K.p.a.
W skardze do sądu administracyjnego K. L. reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o uchylenie obu wydanych orzeczeń i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
- - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego zastosowanie, a także wskutek rozstrzygnięcia wbrew w szczególności § 30 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r., że uchyla się w całości zaskarżone orzeczenie RWKL-L, zamiast rozstrzygnięcia, że zaskarżone orzeczenie zmienia się (czyli uchyla się jedynie w części), skoro korekcie w orzeczeniu CWKL uległy jedynie w stosunku do treści orzeczenia RWKL-L z dnia 26 maja 2014 r. wybrane rozstrzygnięcia;
- - art. 15 k.p.a. stanowiącego, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne a to przez to, że CWKL wydała nowe orzeczenie, o treści różniącej się jednak względem treści orzeczenie RWKL-L, pozbawiając w ten sposób skarżącego możliwości zaskarżenia nowego orzeczenia w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym;
- - § 30 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. lub ponadto - art. 136 k.p.a. z powodu rezygnacji z przeprowadzenia niezbędnego w okolicznościach tej sprawy, z pominięciem żądania skarżącego, dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie i pominięcia bezpośredniego badania skarżącego przed wydaniem nowego orzeczenia w miejsce wydanego przez RWKL-L;
- - art. 7, art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. oraz § 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz § 22 ust. 1 pkt 3 a także § 23 i § 25 ust. 4 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w związku z art. 80 k.p.a. przez to, że organ wydający nowe orzeczenie dotyczące skarżącego, wbrew przytoczonym przepisom, a więc zwłaszcza obowiązkowi prawnemu, nie ustalił pełnego stanu faktycznego sprawy istotnego dla orzekania o zdolności skarżącego do służby wojskowej, bo nie uzyskał w szczególności historii chorób jego leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego (z zarejestrowanym na płycie CD przebiegiem zabiegu operacyjnego usuwającego tętniaka jaki się u niego ujawnił), ani nie uzyskał - wydając nowe orzeczenie - informacji lekarza jednostki wojskowej o warunkach i przebiegu służby wojskowej skarżącego na nowym stanowisku służbowym oraz występujących tam czynników ryzyka związanego z warunkami i właściwościami jego służby na nowym stanowisku służbowym (według wzoru o jakim mowa w § 22 ust. 3 cyt. rozporządzenia), oraz pozbawiając możliwości skarżącego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów orzekał w oparciu o ograniczony i niepełny - mimo wskazań (zarzutów) skarżącego w odwołaniu - materiał dowodowy.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że powołane po art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a w orzeczeniu organu odwoławczego przepisy rozporządzeń nie stanowiły legitymacji do uchylenia w całości zaskarżanego odwołaniem orzeczenia organu I instancji, ani tym bardziej do wydania nowego orzeczenia w przedmiocie zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Przepisy powoływanych powyżej rozporządzeń uprawniają organ odwoławczy jedynie bądź do dokonania zmiany orzeczenia organu I instancji, bądź do utrzymania w mocy jego orzeczenia, CWKL nie ma kompetencji o charakterze kasacyjnym, a jedynie o charakterze reformacyjnym (przez prawo i obowiązek dokonywania remonstrancji orzeczenia, czyli jego zmiany na niewadliwe, nigdy jednak przez wydanie nowego orzeczenia). CWKL wydała nowe orzeczenie, pozbawiając w ten sposób skarżącego możliwości zaskarżenia nowego orzeczenia w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o:
- - odrzucenie skargi w części dotyczącej związku z schorzeń ze służbą wojskową oraz określenia grupy inwalidztwa, ponieważ sprawa w tym zakresie nie podlega kognicji sądów administracyjnych,
- - o oddalenie skargi w części ustalenia zdolności do służby wojskowej z powodu jej niezasadności.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w części dotyczącej zdolności do zawodowej służby wojskowej, zaś w pozostałym zakresie odrzucił skargę. Sąd uznał, że skarga na orzeczenie CWKL w części orzekającej o zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej podlega oddaleniu jako niezasadna (art. 151 p.p.s.a), natomiast w pozostałym zakresie - jako niedopuszczalna - podlega odrzuceniu (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), bowiem sprawa będąca przedmiotem zaskarżenia nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Sąd wskazał, że orzeczenia wojskowych komisji lekarskich dzielą się na dwie grupy. Pierwsza grupa orzeczeń wojskowych komisji lekarskich obejmuje kwestię zaliczenia danej osoby do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej, jak i samej zdolności do służby wojskowej. Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach są wiążące dla organów rozstrzygających o powołaniu danej osoby do służby wojskowej lub o zwolnieniu z tej służby. Od takich orzeczeń służy skarga do sądu administracyjnego, gdyż orzeczenia te mają charakter decyzji rozstrzygających istotę sprawy - zdolność do służby wojskowej.
Natomiast drugą grupę orzeczeń wojskowych komisji lekarskich stanowią orzeczenia ustalające schorzenia danej osoby, ich związek ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego. Podstawę takich orzeczeń stanowią w obecnym stanie prawnym przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 2003 r. Nr 83, poz. 760 ze zm.), czy ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Te orzeczenia poddawane są kontroli przez sądy powszechne w ramach rozpoznawanych odwołań od decyzji o świadczeniach odszkodowawczych, rentowych lub z zaopatrzenia emerytalnego.
Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich w tych postępowaniach mają natomiast wyłącznie charakter orzeczenia wstępnego - jako jedna z przesłanek rozstrzygnięcia sprawy i nie podlegają odrębnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący zaskarżył w całości orzeczenie CWKL, a więc także w zakresie dotyczącym ustalenia związku schorzenia ze służbą wojskową. Na tę kategorię orzeczeń Komisji skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje, a zatem Sąd stwierdził niedopuszczalność skargi w tym zakresie. Uznając natomiast za dopuszczalną skargę na orzeczenie CWKL w części dotyczącej określenia zdolności do służby wojskowej Sąd stwierdził, że skarga w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji wskazał, że kontrola orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej przez sąd administracyjny ma charakter ograniczony i sprowadza się w istocie do jej badania pod względem formalnym. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia jedynie, czy orzeczenie wydała właściwa komisja lekarska, czy jej skład był zgodny z wymogami określonymi w przepisach aktów wykonawczych regulujących te kwestie, a nadto, czy stwierdzone schorzenia dawały podstawę do zawartego w orzeczeniu określenia kategorii zdolności do służby wojskowej. Chodzi tu o stwierdzenie zgodności zaskarżonego orzeczenia z wymogami zawartymi w przepisach rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. z 2012 r., poz. 1013) oraz rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2010 r., poz. 1580).
Sąd wskazał, że tryb postępowania przed wojskowymi komisjami lekarskimi uregulowany w przepisach tego rozporządzenia ma charakter szczególny i w związku z tym nie mają do niego zastosowania w pełni rygory Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto Sąd zaznaczył, że na etapie postępowania odwoławczego skarżący nie złożył do akt administracyjnych żadnych dokumentów, mogących skutecznie podważyć przyjętą przez Komisję kwalifikację odnośnie kategorii zdolności do służby wojskowej.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak bowiem wynika z uzasadnienia orzeczenia organu odwoławczego, nie miał on wątpliwości co do stanu faktycznego w sprawie i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 k.p.a.). W takiej zaś sytuacji, mając również na uwadze zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), organ odwoławczy miał obowiązek zastosować instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy, zamiast uchylać decyzję organu I instancji i przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Nie uchybił tym samym zasadzie dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 k.p.a.
Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości ani nawet w znacznej części, a jedynie jest uprawniony do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. W niniejszej natomiast sprawie organ odwoławczy wyjaśnił, że nie było potrzeby zwracania się do szpitali specjalistycznych, w których skarżący był leczony, o udostępnienie historii jego choroby, bowiem dostarczone karty informacyjne informują o istocie schorzenia, jak również o wykonanym leczeniu operacyjnym – wszyciem graftu 26 mm do aorty wstępującej. Wyjaśnił przy tym, że powyższy zabieg nie jest równoznaczny z wycięciem tętniaka, jak to interpretował skarżący w swoim odwołaniu. Wskazał, że pacjenci leczeni z powodu ostrego rozwarstwienia aorty nigdy nie mogą być uznani za wyleczonych i do końca życia powinni pozostawać pod ścisłą opieką lekarską. Muszą oni bowiem regularnie przyjmować leki i utrzymywać ciśnienie tętnicze poniżej wartości 120/80 mmHg.
Koniecznie powinni również unikać dużych wysiłków fizycznych. W przypadku żołnierza zawodowego nie ma zaś możliwości stosowania tego typu barier ochronnych, natomiast istnieje obowiązek pełnienia służb dyżurnych, uczestnictwa w poligonach, alarmach i zdawania egzaminu z wychowania fizycznego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy w wystarczający sposób uzasadnił orzeczenie w przypadku skarżącego kategorii zdrowia N oznaczającej jego niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Organ odwoławczy wyjaśnił również powody uchylenia orzeczenia organu I instancji i wydania nowego, reformatoryjnego orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty. Wskazał bowiem, że RWKL-L w Warszawie popełniła błąd dotyczący związku przyczynowego obustronnego upośledzenia słuchu na tony wysokie. Schorzenie to zakwalifikowano jako pozostające w związku ze służbą wojskową na podstawie Załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 567 z późn. zm.), natomiast jest ono następstwem wypadku podczas wykonywania obowiązków służbowych.
Ponadto, podstawę do uchylenia orzeczenia organu I instancji stanowiła konieczność doprecyzowania rozpoznania chorobowego powodującego niezdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej i inwalidztwo. Sąd I instancji zgodzić się przy tym z organem, że uchylenie orzeczenia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia powodowałoby jedynie niepotrzebne przedłużenie ostatecznego załatwienia niniejszej sprawy. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony w prawidłowy sposób, a zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia przez organ odwoławczy ostatecznego rozstrzygnięcia.
W skardze kasacyjnej K. L., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny spływ na wynik sprawy:
1/ art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z rozstrzygnięciem w pkt 2 o odrzuceniu skargi "w pozostałym zakresie" w sytuacji, gdy przedmiotem wniesionej przez niego do sądu administracyjnego skargi nie było orzeczenie CWKL ustalające istnienie jego schorzeń oraz ich związek ze służbą wojskową lub jego brak dla celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego, pomimo zaskarżania go z uwagi na redakcję skarżonego aktu co do jego podstaw prawnych w całości (bowiem skarga wniesiona do sądu administracyjnego nie obejmowała swoim przedmiotem, jako objaw woli skarżącego, ustaleń CWKL w orzeczeniu owego "pozostałego zakresu", gdy chodzi o przedmiot sądowego orzeczenia, przeciwstawionego kwestii zaliczania skarżącego do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej, jak i samej zdolności do służby wojskowej, podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia i sposobu dokonania tego rodzaju ustaleń przez CWKL w wydanym akcie, czyli orzeczeniu Nr 1819/0/2014 z 4.09.2014 r.);
2/ art. 141 § 4 p.p.s.a., z powodu nie wskazania w uzasadnieniu zaskarżanego tą skargą kasacyjną wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, stanowiska Sądu I instancji co do dokonanych przez ten sąd ustaleń własnych co do stanu faktycznego przyjętego przez ten sąd za podstawę orzekania w wyroku, który warunkowałby dokonywanie tak ocen prawnych przez Sąd I instancji, jak i zezwalał na ocenę prawidłowości tych ocen przez Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym;
3/ art. 151 p.p.s.a. z powodu oddalenia skargi strony, mimo nie określenia stanu faktycznego sprawy przyjętego za podstawę oceny prawnej sądu, że zaskarżane orzeczenie w zakresie oceny zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia w tym aspekcie oraz dowolnego przyjęcia, że komisja lekarska rozpatrując odwołanie orzeka na podstawie zgromadzonych dokumentów, a nie było potrzeby mimo wniosków strony do przeprowadzania uzupełniającego badania specjalistycznego, ani uzyskiwania historii choroby skarżącego ze szpitali specjalistycznych, do czego uprawniał organ skarżony według sądu przepis § 30 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2010 r. Nr 15, poz. 80 ze zm.) i art. 136 k.p.a., choć zarazem przepis art. 5 ust.-1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) stanowi, iż orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza do jednej z kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej właściwe komisje lekarskie (w tym więc także komisja lekarska rozpatrująca odwołanie żołnierza od orzeczenia wydanego w I instancji) wydają na podstawie badania lekarskiego (którego CWKL w danym przypadku nie przeprowadzał) fizycznej i psychicznej zdolności do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych (a takie, poza kartą informacyjną, opisują przede wszystkim w sposób kompletny historie choroby ze szpitali specjalistycznych), a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej, zaś sam sąd uważał, że przy konstruowaniu oceny o zdolności do służby wojskowej chodzi o stwierdzenie zgodności skarżonego aktu z wymogami zawartymi w przepisach rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U z 2012 r., poz. 1013) oraz cyt. już rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2010 r. Nr 15, poz. 80 ze zm.), pomijając jednoznaczne ustalenia cyt. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz ciążące na organie w postępowaniu odwoławczym wymogi z art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 81 k.p.a. oraz § 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz § 22 ust. 1 pkt. 3, a także § 23 i § 25 ust. 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz.
- 80) w związku z art. 80 k.p.a. zarzucane przez skarżącego organowi w skardze, jako wyraz naruszenia zasad z art. 8 i 9 oraz art. 10 § 1 k.p.a., do których to zarzutów sąd w ogóle się nie ustosunkował;
4/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z powodu nie uwzględnienia skargi mimo oczywistego naruszenia przez organ skarżony prawa procesowego, to jest:
- - art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego zastosowanie wyłącznie w zakresie rozstrzygającym (odrębnie) o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia RWKL-L w Warszawie w całości, oraz (odrębnie)
- - wydania nowego orzeczenia, tym razem nie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., lecz na podstawie art. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) oraz § 4 pkt 1, § 16, § 21 ust. 1 i 2 oraz § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2010 r. Nr 15, poz. 80 ze zm.), a także art. 20 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 21 ust. 1 i 21 i art. 21a ust. 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2013 r. poz. 666 ze zm.), stosując ponadto § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2006 r. Nr 12, poz. 75 z późn. zm.), co naruszało w tych okolicznościach art. 15 k.p.a. stanowiący, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a przez to wydanie przez CWKL nowego orzeczenia (na innej podstawie prawnej niż art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.) powinno było prowadzić do uwzględnienia skargi w całości.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organ wydając nowe orzeczenie nie ustalił pełnego stanu faktycznego sprawy istotnego dla orzekania o zdolności skarżącego do służby wojskowej, bo nie uzyskał w szczególności historii chorób leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego skarżącego (z zarejestrowanym na płycie CD przebiegiem zabiegu operacyjnego usuwającego tętniaka jaki się ujawnił u skarżącego), ani nie uzyskał informacji lekarza jednostki wojskowej o warunkach i przebiegu służby wojskowej skarżącego na nowym stanowisku służbowym oraz występujących tam czynników ryzyka związanego z warunkami i właściwościami służby skarżącego na nowym stanowisku służbowym oraz pozbawiając możliwości skarżącego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów orzekał w oparciu o ograniczony i niepełny materiał dowodowy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Centralna Wojskowa Komisja Lekarska wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art.176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną oparto na zarzutach naruszenia przepisów prawa procesowego. Warunkiem skuteczności zarzutu naruszenia prawa procesowego jest stwierdzenie, że stwierdzone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie znajduje potwierdzenia zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sformułowany pod adresem rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 wyroku. Skarga kasacyjna wniesiona do Sądu I instancji nie zawiera w swojej treści zastrzeżenia, że jej przedmiotem było rozstrzygnięcie odnoszące się wyłącznie do kwestii zdolności do służby wojskowej. W tej sytuacji Sąd I instancji nie miał podstaw do samodzielnego precyzowania przedmiotu i zakresu zaskarżenia, prawidłowo zatem w odniesieniu do tej części orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, która odnosiła się do oceny stanu zdrowia żołnierza i związku schorzeń ze służbą wojskową dla celów zaopatrzenia emerytalnego (rentowego) i odszkodowawczych orzekł o odrzuceniu skargi jako niedopuszczalnej (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. I OSK 1203/04).
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie prowadzi własnego postępowania dowodowego, bezzasadny jest zatem zarzut, że Sąd I instancji nie zawarł w uzasadnieniu wyroku stanowiska, co do dokonanych przez ten Sąd ustaleń własnych co do stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzekania. Wobec braku zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. brak jest podstaw do uznania, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji jest nieadekwatny do stanu przyjętego przez organy lub wynikającego z materiału sprawy. Uzasadnienie wyroku zawiera opis ustaleń poczynionych w sprawie przez organy, natomiast bezzasadne jest żądanie od sądu administracyjnego aby wskazywał, w oparciu o jakie dowody doszedł do przekonania, że strona nie jest zdolna do służby wojskowej, albowiem sądy administracyjne nie orzekają o takiej zdolności. Istotne jest, aby organ orzekający o takiej zdolności podał podstawę swojego stanowiska i aby poczynione ustalenia korelowały z przesłankami zastosowanych przepisów, co podlega ocenie sądu.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku dostarcza danych zarówno o tym, na jakiej podstawie faktycznej wydano kwestionowane orzeczenia, jak i zawiera ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez co wyrok poddaje się instancyjnej kontroli.
Nie mógł także odnieść skutku zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Jest to przepis regulujący treść rozstrzygnięcia sądu i jego skuteczność zależy od wykazania, że w sprawie stwierdzono w postępowaniu przed organami administracji naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Jako naruszone przepisy postępowania administracyjnego w skardze kasacyjnej wskazano art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Argumentacja skargi kasacyjnej przedstawiona w uzasadnieniu tego zarzutu nie jest zrozumiała. Powoływanie się na orzeczenia sądów administracyjnych z 1998 r. i nieobowiązujący stan prawny nie mogą mieć znaczenia dla tego, na jakiej podstawie orzeczenie komisji lekarskiej podlega kontroli sądowej. Osobiste przekonanie pełnomocnika, że podstawę tę stanowi art. 3 § 3 pkt 4 p.p.s.a., a orzeczenie nie jest decyzją w rozumieniu art. 104 k.p.a. nie ma żadnego znaczenia w kontekście regulacji art. 5 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie, orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest decyzją.
Teza, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie została poparta rzeczowymi, normatywnymi argumentami, wykluczającymi w procedowaniu przed komisjami lekarskimi stosowanie tego przepisu. Postępowanie przed komisjami lekarskimi jest niewątpliwie dwuinstancyjne, wydają one orzeczenia mające charakter decyzji, zatem organ orzekający w drugiej instancji ma kompetencje do merytorycznego orzeczenia w sprawie. Uchylenie orzeczenia organu I instancji i wydanie orzeczenia o innej treści jest zmianą dotychczasowego orzeczenia, nie jest ograniczone do konsekwencji kasacyjnych, nie doszło w sprawie do uchylenia orzeczenia komisji rejonowej i przekazania jej sprawy do ponownego rozpoznania. Ponieważ, jak przyznano w skardze kasacyjnej, wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia, zgodnie z § 30 ust. 1 rozporządzenia z Ministra Obrony Narodowej z 8 stycznia 2010 r. ma kompetencje do orzekania o zdolności do pełnienia służby, to wydanie przez nią merytorycznego orzeczenia zarówno mieści się w granicach jej kompetencji, jak i nie narusza art. 15 k.p.a. Organ orzekający merytorycznie w wyniku odwołania winien przy tym uwzględniać stan prawny obowiązujący na datę orzekania. Argumentacja skargi kasacyjnej w tym zakresie jest zatem niespójna i pozbawiona związku z obowiązującym stanem prawnym.
Nie są także uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów regulujących tryb orzekania przez wojskowe komisje lekarskie, w tym określających dokonywanie ustaleń odnośnie stanu zdrowia i przydatności żołnierza do służby wojskowej. Podniesiono w skardze kasacyjnej, że przy wydawaniu orzeczeń naruszono § 30, § 22 ust. 1 pkt 2 i 3, ust. 2, § 23 i 26 ust. 4 oraz 26 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz ust. 3 rozporządzenia MON z 8 stycznia 2010 r. w związku z przepisami art. 7, 77 § 1, 81 k.p.a., albowiem nie ustalono pełnego stanu faktycznego, ponieważ zaniechano uzyskania historii choroby żołnierza i dokumentacji leczenia, a organ odwoławczy nie uzyskał informacji lekarza jednostki wojskowej o warunkach i przebiegu służby oraz czynnikach ryzyka.
Odnosząc się do tych zarzutów należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy, do wojskowej komisji lekarskiej kieruje się żołnierza zawodowego z urzędu, gdy nie wykonuje zadań służbowych z powodu choroby trwającej nieprzerwanie przez trzy miesiące. Taki przypadek miał miejsce w sprawie. Przepis art. 5 ust. 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewiduje, że orzeczenie o zaliczeniu żołnierza do jednej z kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej. Szczegółową regulację w tym zakresie zawierają przepisy rozporządzenia MON z 8 stycznia 2010 r.
W przypadkach, o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, na badanie kieruje żołnierza podmiot kierujący (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Na podstawie § 14 rozporządzenia, podmiot kierujący dołącza do skierowania do wojskowej komisji lekarskiej posiadane dokumenty, które dotyczą stanu zdrowia żołnierza i mogą mieć wpływ na ustalenia związku choroby lub ułomności z zawodową służbą. To na podstawie tych dokumentów orzeka wojskowa komisja lekarska, co wynika z § 22 ust. 1 rozporządzenia. Należą do nich historie chorób z leczenia szpitalnego i ambulatoryjnego. Katalog dokumentów wymienionych w § 22 ust. 1 jest jednak przykładowy, co oznacza, że winny być złożone przez podmiot kierujący w razie dysponowania nimi ze względu na okoliczności sprawy. W niniejszej sprawie złożono dokumenty leczenia szpitalnego (wypisy z leczenia) będące w posiadaniu podmiotu kierującego. Oczywiście wojskowa komisja lekarska nie jest ograniczona w możliwości uzupełnienia dokumentacji, jak też przeprowadzenia badań, o ile są one niezbędne, co reguluje § 23 rozporządzenia.
Ocena co do niezbędności uzupełniających badań czy uzupełnienia dokumentacji leży w gestii właściwej komisji lekarskiej, jako organu dysponującego wiedzą medyczną. Wśród dokumentów przekazywanych przez podmiot kierujący zgodnie z § 14, jest także informacja o przebiegu zawodowej służby wojskowej, sporządzana przez lekarza jednostki (§ 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia). W sprawie taka informacja została przekazana, natomiast celowość jej ponowienia pozostawała w gestii komisji lekarskiej. Trzeba też stwierdzić, że tryb uregulowany w § 26 rozporządzenia, związany z udziałem komisji wyższego stopnia w procesie sporządzania opinii lekarskiej przez wojskową komisję lekarską ma charakter dodatkowej weryfikacji, która miała w sprawie miejsce, także jednak w tym przypadku komisja wyższego stopnia zajmuje zasadniczo stanowisko na podstawie otrzymanej dokumentacji, zaś jej uzupełnienie jak też przeprowadzenie dodatkowych badań czy obserwacji zależy od oceny ich zasadności.
Rozpatrzenia odwołania dotyczy natomiast § 30 rozporządzenia, który zawiera analogiczny mechanizm orzekania. Podstawę stanowi dokumentacja sprawy, możliwa do uzupełnienia w razie potrzeby stwierdzonej przez lekarzy komisji. Każdorazowo uprawnienie komisji lekarskiej do uzupełnienia dokumentacji i przeprowadzenia dodatkowych badań lub obserwacji szpitalnej pozostawione jest do jej uznania, w zależności od stwierdzonej w tym zakresie potrzeby. W niniejszej sprawie komisja wyższego stopnia w uzasadnieniu swojego orzeczenia podała, z jakich powodów uznaje dokumentacją za wystarczającą, a dodatkowe badania za zbędne. Dla podważenia tego stanowiska konieczne jest zatem nie tyle stwierdzenie, że orzekające organy nie skorzystały ze swoich uprawnień i nie przeprowadziły dodatkowych badań czy nie zwróciły się o ponowną informacje o przebiegu służby, o jakiej mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia, ile wykazanie że zachodziły przesłanki do takiego uzupełnienia, w konsekwencji jego zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona nie wskazała jednak, jakie posiadane dokumenty kwestionują rozpoznanie przyjęte przez komisje obu stopni, jak też jakie badania mogłyby podważyć dotychczasowe wyniki. Na tej podstawie trudno postawić organom orzekającym skuteczny zarzut, że zaniechały obowiązków dowodowych, skoro w istocie poczynione rozpoznanie nie jest kwestionowane. Z tego powodu nie jest w konsekwencji uzasadniony zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., będący podstawą oddalenia skargi przez Sąd I instancji.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.