Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę T. L. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów.
Powyższe postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
T. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów. Skarżący wniósł o: zbadanie czy organ właściwie postępuje wobec jego osoby; nakazanie Komendantowi Miejskiemu PSP wznowienia przekazywania środków w wysokości 380 zł miesięcznie na wskazane konto; stwierdzenie bezczynności ww. organu; stwierdzenie naruszenia zasady równego traktowania; stwierdzenie braku sprawowania właściwego nadzoru na Komendantem Miejskim; wymierzenie Komendantowi Miejskiemu PSP grzywny w jej maksymalnej wysokości.
W odpowiedzi na skargę Komendant Miejski PSP w Białymstoku wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że przedmiotowe alimenty są obecnie potrącane ze świadczenia pieniężnego, które wypłacane jest skarżącemu przez Komendę Miejską PSP w Białymstoku z tytułu zwolnienia ze służby i nabycia uprawnień emerytalnych na podstawie postanowienia komornika sądowego w sprawie [...]. Z tego powodu organ administracji jest tylko wykonawcą dyspozycji wydawanych przez organ egzekucyjny i jako taki nie jest stroną w przedmiotowej sprawie.
Odrzucając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że sąd administracyjny uprawniony jest do orzekania w sprawie bezczynności organu jedynie w przypadkach wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Istotą sprawy jest więc ocena, czy na Komendancie Miejskim PSP w Białymstoku ciążył obowiązek wydania w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej, postanowienia, na które służy zażalenie, kończącego postępowanie, albo rozstrzygającego sprawę co do istoty, lub też innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W ocenie Sądu pierwszej instancji Komendant nie jest w niniejszej sprawie zobowiązany do wydania władczego rozstrzygnięcia administracyjnego w zakresie wykonalności comiesięcznego przekazywania środków z uposażenia skarżącego na rzecz małoletniej tytułem alimentów, a zatem nie można mówić o bezczynności organu administracji publicznej. Sąd ten przytoczył art. 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.). Wskazał, że wprawdzie z art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1204) wynika, że z uposażenia strażaka mogą być dokonywane potrącenia na podstawie sądowych i administracyjnych tytułów wykonawczych oraz na podstawie przepisów szczególnych. Jednakże zasady potrącania alimentów z wynagrodzenia o pracę normuje kodeks pracy (art. 87-91), a zatem sprawy te podlegają rozpoznaniu przez sąd powszechny.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucił przedmiotową skargę, bowiem jej przedmiot nie dotyczy spraw należących do właściwości sądu administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł T. L., reprezentowany przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Postanowieniu zarzucił:
- I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Niewłaściwość zastosowania przepisu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. miała istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowała odrzuceniem skargi na bezczynność organu administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, odrzucając skargę, powołał się na niewłaściwość w przedmiocie rozpoznania sprawy na bezczynność organu dotyczącą przekazywania małoletniej środków tytułem alimentów w sytuacji, gdy ustawa o PSP enumeratywnie reguluje sytuacje, w których właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd pracy i dotyczy to tylko roszczeń majątkowych;
- II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 111a ustawy o PSP poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że właściwym do rozpoznania sprawy T. L. jest sąd pracy, w sytuacji, gdy powołana ustawa wyraźnie wskazuje, że sąd ten jest właściwy jedynie do rozpoznawania spraw dotyczących roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne;
- III. naruszenie prawa materialnego, tj. § 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2002 r. w sprawie jednostek organizacyjnych właściwych do dokonywania potrąceń z uposażenia strażaków PSP oraz trybu postępowania w tych sprawach poprzez uznanie, że Komendant Miejski PSP nie ma obowiązku potrącania alimentów z uposażenia strażaka, w sytuacji, gdy rozporządzenie wyraźnie stanowi, że na wniosek wierzyciela jednostka organizacyjna PSP "dokonuje potrąceń" wierzytelności.
W uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w sprawie nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów.
Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, istota sprawy sprowadza się więc do ustalenia, czy Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku był zobowiązany do wydania orzeczenia lub dokonania czynności doniosłej z punktu widzenia prawa w zakresie comiesięcznego przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów. Zdaniem skarżącego na Komendancie ciążył taki obowiązek do czasu wydania przez niego orzeczenia o zakończeniu przekazywania tychże środków. Skarżący wskazuje, skoro Komendant wydał 28 czerwca 2016 r. orzeczenie o potrącaniu alimentów na rzecz małoletniej (k. 28), to powinien też w ten sam sposób zakończyć to przekazywanie, czego nie uczynił, zatem pozostaje w bezczynności – zarówno co do przekazywania środków, jak i co do wydania stosownego orzeczenia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że pismo Komendanta z 28 czerwca 2016 r. nie stanowi orzeczenia administracyjnego. Stanowi ono wyłącznie pisemne zawiadomienie wierzyciela o rozpoczęciu dokonywania na jego żądanie potrąceń rat alimentacyjnych, stosownie do art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2002 r. w sprawie jednostek organizacyjnych właściwych do dokonywania potrąceń z uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej oraz trybu postępowania w tych sprawach.
Powyższe przepisy dają możliwość m.in. wierzycielowi alimentacyjnemu zwrócenia się bezpośrednio do właściwej jednostki organizacyjnej w celu dokonywania potrąceń z uposażenia. Owe potrącenia dokonywane są na zasadach określonych w przepisach o egzekucji sądowej lub postępowaniu egzekucyjnym w administracji albo w innych przepisach szczególnych, w zależności od charakteru przedłożonego tytułu wykonawczego. Nie oznacza to jednak, że Komendant działa w takiej sytuacji jako organ egzekucyjny albo organ administracji publicznej. Ten tryb dochodzenia wierzytelności jest trybem pozaegzekucyjnym, który ma na celu wyłącznie ułatwienie wierzycielom dochodzenie roszczeń w określonych kategoriach spraw z pominięciem organów właściwych do prowadzenia egzekucji. Od decyzji wierzyciela zależy, którą drogę dochodzenia alimentów wybierze. Rację ma skarżący, że ww. przepisy nakładają w realiach niniejszej sprawy na Komendanta obowiązek potrącania alimentów z uposażenia strażaka, jednak egzekwowanie tego obowiązku należy do wierzyciela, który w razie zastrzeżeń może złożyć na Komendanta skargę przewidzianą w dziale VIII k.p.a. Skarga złożona w powyższym trybie inicjuje jednoinstancyjne postępowanie o charakterze uproszczonym, którego zakończenie (zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi) nie daje podstaw do uruchomienia postępowania odwoławczego lub postępowania sądowoadministracyjnego. Wierzyciel może też wycofać swoje żądanie i zwrócić się do komornika sądowego o prowadzenie egzekucji.
W związku z powyższym wskazać należy, że na Komendancie Miejskim Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku nie ciążył obowiązek wydania orzeczenia, relewantnego w świetle prawa, które wszczynałoby potrącanie należności z uposażenia skarżącego, a także orzeczenia kończącego to postępowanie. Komendant nie był także zobowiązany do dokonania, ani nie dokonał w sprawie czynności z zakresu administracji publicznej. Trafnie spostrzegł Sąd pierwszej instancji, iż Komendant nie był zobowiązany w niniejszej sprawie do wydania władczego rozstrzygnięcia w kwestii comiesięcznego przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów. Nie można więc mówić o bezczynności organu w tym zakresie.
W konsekwencji uznać należało, że przedmiotowa skarga nie należy do właściwości sądów administracyjnych, o czym prawidłowo orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny. Brak właściwości sądów administracyjnych oznacza, że skarżący może dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym.
Na marginesie zauważyć można, że skarżący błędnie upatruje winę Komendanta w nieprzekazywaniu zasądzonych alimentów za rzecz córki, chociaż ich przymusowe ściąganie, czy też potrącanie z pensji, nie jest konieczne, bowiem w pierwszej kolejności może on dobrowolnie przekazywać środki córce bez udziału innych podmiotów.
W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że rozpatrując skargę Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa wskazane w skardze kasacyjnej w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnośnie wniosku skarżącego kasacyjnie o zasądzenie kosztów postępowania to zwrócić należy uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, w świetle której przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (ONSAiWSA 2008/2/23, Prok.i Pr.-wkł. 2008/9/47).