Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 3000/17

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 476/17 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.K. na decyzję [...] Komisji Stypendialnej do spraw Studentów [...] w S., z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów, oddalił skargę. Powyższe rozstrzygnięcie zostało podjęte na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

W dniu 25 października 2016 r. M.K., złożyła do [...] Komisji Stypendialnej ds. Studentów [...] w S. wniosek o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2016/2017. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż średnia z ocen uzyskanych przez nią w poprzednim roku akademickim wynosiła 4,75. Organ potwierdził wysokość średniej ocen uzyskanych przez wnioskodawczynię w ostatnim roku studiów drugiego stopnia.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. [...] Komisja Stypendialna ds. Studentów [...] w S. odmówiła przyznania skarżącej stypendium Rektora, zgodnie z zasadami określonymi w § 3 ust 4 Regulaminu [...] w S., dalej jako "Regulamin".

W uzasadnieniu Organ podniósł, iż we wniosku o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów skarżąca oświadczyła, iż w roku 2015 ukończyła studia drugiego stopnia i posiada tytuł zawodowy magistra. Powyższe stanowiło przeszkodę przyznania skarżącej stypendium Rektora.

W dniu 21 grudnia 2016 r. wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, skutkiem czego było wydanie decyzji [...] Komisji Stypendialnej ds. Studentów nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., podtrzymującej pierwotną decyzję. Organ wskazał, iż argumentacja zawarta we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z zasadami określonymi w § 3 ust. 4 Regulaminu oraz art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm.) dalej "p.s.w.", organ nie mógł przyznać skarżącej stypendium Rektora dla najlepszych studentów.

W skardze na powyższe decyzje M.K. wniosła o ich uchylenie jako niezgodnych z prawem, w szczególności z przepisem art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Dodatkowo wniosła o przedstawienie, na podstawie art. 193 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, co do zgodności przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w., bowiem od odpowiedzi na to pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed Sądem. Uznanie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wskazanego powyżej przepisu p.s.w. z ustawą zasadniczą spowoduje utratę jego mocy obowiązującej i korzystne dla skarżącej rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia przez organ wydający decyzję w tym postępowaniu przepisów art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art 2 Konstytucji RP, bowiem stanowiący postawę wydania decyzji przez organ przepis art. 184 ust. 5 p.s.w. uznała jako niezgodny ze wskazanymi powyżej normami ustawy zasadniczej, przez co nie powinien on stanowić materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia o jej uprawnieniach i jako taki powinien zostać wyeliminowany z porządku prawnego RP.

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 175 w zw. z art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 3, art. 184 ust. 5 p.sz.w. Ponadto, że art. 184 ust. 5 p.s.w., stosownie do art. 173 ust. 1 ustawy, uszczupla możliwość uzyskania przez studenta pomocy materialnej, ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa oraz, że podobną regulację zawiera § 3 ust 4 Regulaminu, zgodnie z którym - studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku (specjalności) studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku (specjalności) studiów, świadczenia nie przysługują chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres 3 lat (6 semestrów).

W ocenie WSA powyżej wskazane normy konsekwentnie wprowadziły zasadę prawa do świadczeń pomocy materialnej do czasu ukończenia jednego kierunku studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym także dla osób studiujących w cyklu dwustopniowym. Zgodnie bowiem z art. 184 ust. 5 p.s.w. student nie może otrzymać świadczeń wymienionych w art. 173 p.s.w., jeśli uzyskał już tytuł magistra lub równorzędny na innym kierunku studiów, ponieważ w tym przypadku nie zostanie spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra.

Sąd I instancji odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2013 r., K 40/12, który uznał, że w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w. przepis ten jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. Co prawda w zakresie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ustawodawca w art. 184 ust. 5 p.s.w. posłużył się kryterium prowadzącym do zróżnicowania podmiotów podobnych, charakteryzujących się cechami relewantnymi z punktu widzenia ocenianej regulacji. Jednakże wedle Trybunału takie zróżnicowanie należy uznać za usprawiedliwione - legitymowanie się tytułem magistra (lub równorzędnym) uzasadnia wyłączenie z grona beneficjentów stypendiów naukowych nie tylko tych studentów, którzy uprzednio (na ukończonym kierunku studiów) pobierali stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., ale i studentów, który uprzednio nie korzystali z tego rodzaju stypendiów. Wyłączenie przez ustawodawcę studentów, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów i uzyskali tytuł zawodowy magistra lub równorzędny z możliwości ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, na drugim kierunku studiów, nie świadczy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów, stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji.

WSA zaznaczył, że zdaniem Trybunału, art. 184 ust. 5 p.s.w. nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 Konstytucji, zasady proporcjonalności zawartej w art. 31 ust. 3 Konstytucji, ani art. 70 ust. 4 Konstytucji, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia.

W ocenie Sądu I instancji kontrowersyjną kwestię stanowi uznanie, czy hipoteza normy art. 184 ust. 5 ustawy, wskazuje na zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych, na które powołuje się skarżąca. Sąd podzielił argumentację zgodnie z którą wyłączenie przez ustawodawcę studentów, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów i uzyskali tytuł zawodowy magistra lub równorzędny z możliwości ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa nie świadczy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji.

W ocenie WSA za błędne należy uznać stanowisko skarżącej, zgodnie z którym posiadanie tytułu zawodowego magistra powoduje nierówne jej traktowanie w stosunku do osób nieposiadających takiego wykształcenia, a spełniających przesłanki art. 181 ust. 1 p.s.w. Sąd orzekający przyznał również rację organowi, iż bez znaczenia na kanwie tej sprawy, pozostaje przywoływana przez skarżącą kwestia trudu i zaangażowania włożonego w uzyskanie ponadprzeciętnych wyników w nauce w porównaniu z osobami nieposiadającymi tytułu zawodowego magistra.

Ponadto podniósł, że w obowiązującym stanie prawnym nie istnieją przekonujące argumenty przemawiające za tym, że skarżąca jest dyskryminowana z uwagi na posiadany przez nią tytuł zawodowy magistra. Nie sposób również przychylić się do twierdzeń skarżącej, w zakresie dyskryminacji jej osoby na tle studentów, zdobywających na własną rękę, doświadczenie zawodowe w ramach danego kierunku studiów. Materialną przesłanką do uzyskania stypendium rektora jest osiąganie określonych wyników w nauce, ustawodawca nie wnika natomiast w sposób przygotowania do osiągnięcia ww. celu.

Sąd nie znalazł podstaw do występowania do TK z pytaniem prawnym; postępowanie w sprawie pytania podlegałoby umorzeniu, skoro te same normy były już przedmiotem analizy Trybunału i co do ich zgodności z ustawą zasadniczą Trybunał się wypowiedział. Wobec powyższego wniosek Skarżącej o przedstawienie, na podstawie art. 193 w zw., z art. 8 ust. 2 Konstytucji, Trybunału Konstytucyjnemu pytania prawnego, co do zgodności kontestowanego przepisu z postanowieniami ustawy zasadniczej, podlegał oddaleniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M.K., zaskarżając go w całości. W skardze zarzucono, iż decyzja została wydana z naruszeniem:

• prawa materialnego, tj. przepisów art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię oraz przyjęcie przez WSA w Szczecinie, że przepis art. 184 ust. 5 p.s.w. jest zgodny z ustawą zasadniczą i może stanowić materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów;
• prawa materialnego, tj. przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w. oraz § 3 ust. 4 Regulaminu poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskanie tytułu zawodowego magistra stanowi przesłankę nieprzyznania skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów pomimo uzyskania wysokiej średniej ocen oraz przyjęcie, że studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji;
• prawa procesowego mające istotny wpływ na treść wyroku i wynik sprawy, tj. przepisu art. 193 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 124 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: "p.p.s.a.", poprzez brak przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w. z przepisami art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i uznaniu, że postępowanie w sprawie pytania prawnego skierowanego do TK podlegałoby umorzeniu;
• prawa procesowego mające istotny wpływ na treść wyroku i wynik sprawy, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie dokonane w oparciu o założenie, że w niniejszej sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane przez organ administracji bez naruszenia prawa materialnego i postępowania, co spowodowało oddalenie skargi.

Mając na uwadze powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w zakresie wniosków w niej zawartych - w razie potrzeby poprzedzone bądź przedstawieniem zagadnienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 187 p.p.s.a., bądź Trybunałowi Konstytucyjnemu na podstawie art. 193 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację prawną na poparcie zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Jak wskazano powyżej ustawodawca przewidział i odróżnił od siebie dwie formy naruszenia prawa materialnego tj. przez jego błędną wykładnię bądź przez niewłaściwe zastosowanie. W przypadku błędnej wykładni przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego jest natomiast w istocie błędem polegającym na nieprawidłowej ocenie przez sąd I instancji zastosowania prawa materialnego przez organ administracji. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia.

W kwestii zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wskazać należy, że skuteczne wniesienie takiego zarzutu wymaga uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a treścią rozstrzygnięcia, polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to jego treść byłaby inna. Sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.6.2013 r., II OSK 508/12, Lex nr 1375116).

Skarga kasacyjna w przedmiotowej sprawie zarzuca zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść wyroku i wynik sprawy, tj. przepisu art. 193 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 124 § 1 pkt 5 ustawy p.p.s.a. poprzez brak przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności przepisu art. 184 ust. 5 p.sz.w. z przepisami art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i uznaniu, że postępowanie w sprawie pytania prawnego skierowanego do TK podlegałoby umorzeniu.

Zgodnie z zaskarżonymi przepisami każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Wówczas Sąd zawiesza postępowanie z urzędu.

Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie nie znalazł podstaw do skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności art. 184 ust. 5 z przepisami art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Jak wskazano Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 5 listopada 2013 r., K 40/12 uznał, że art. 184 ust. 5 p.s.w., w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunków studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., jest zgodny z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP (Dz. U. z 2013 r., poz. 1432; Lex nr 1393896).

Co prawda w zakresie zasady równości zawartej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, ustawodawca w art. 184 ust. 5 p.s.w. posłużył się kryterium prowadzącym do zróżnicowania podmiotów podobnych, charakteryzujących się cechami relewantnymi z punktu widzenia ocenianej regulacji. Jednakże wedle Trybunału takie zróżnicowanie należy uznać za usprawiedliwione, bowiem legitymowanie się tytułem magistra lub równorzędnym uzasadnia wyłączenie z grona beneficjentów stypendiów naukowych nie tylko tych studentów, którzy uprzednio pobierali stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., ale i studentów, który uprzednio nie korzystali z tego rodzaju stypendiów.

Trybunał stanął na stanowisku, że art. 184 ust. 5 p.s.w. nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 Konstytucji, zasady proporcjonalności zawartej w art. 31 ust. 3 Konstytucji, ani art. 70 ust. 4 Konstytucji, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia (patrz wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. I OSK 2327/13) Z uwagi na fakt, że Trybunał wypowiedział się na przedmiotowy temat w wyroku z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12, nie było zasadne występowanie z pytaniem prawnym do Trybunału.

Drugi zarzut naruszenia prawa procesowego dotyczy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie dokonane w oparciu o założenie, że w niniejszej sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane przez organ administracji bez naruszenia prawa materialnego i postępowania, co spowodowało oddalenie skargi.

Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., ma charakter wynikowy. Jego zastosowanie przez sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Oznacza to, że, ów przepis nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej (zob. wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2551/16, wyrok NSA z 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 859/15, wyrok NSA z 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2671/14, publ. CBOSA). Wobec tego również niniejszy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.

Decyzji zarzucono również naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisów art. 70 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię oraz przyjęcie przez WSA w Szczecinie, że przepis art. 184 ust. 5 p.s.w. jest zgodny z ustawą zasadniczą i może stanowić materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów, jak również przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w. oraz § 3 ust. 4 Regulaminu poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskanie tytułu zawodowego magistra stanowi przesłankę nieprzyznania skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów pomimo uzyskania wysokiej średniej ocen oraz przyjęcie, że studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji.

W ocenie NSA również wskazane wyżej zarzuty należy uznać za nieuzasadnione.

Zgodnie z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa. Zgodnie natomiast z art. 32 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Z kolei art. 2 stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Skarżąca kasacyjnie podnosi, że z powyższymi przepisami Konstytucji RP nie jest zgodny art. 184 ust. 5 p.s.w. zgodnie z którym studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.

Jak już zostało wskazane, nie ulega wątpliwości, że powyższy przepis p.s.w. jest zgodny z ustawą zasadniczą. Potwierdza to zarówno orzecznictwo sądów jak i Trybunału Konstytucyjnego.

NSA w pełni aprobuje powyższe stanowisko i stwierdza, że przepis ten może stanowić podstawę decyzji w sprawie przyznania stypendium Rektora, nie narusza on bowiem wskazanych przepisów konstytucyjnych.

Należy w tym miejscu zauważyć, że zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów Konstytucji RP zdają się zmierzać do nadania zasadzie równości charakteru absolutnego, tymczasem zasada ta odnosi się do podmiotów w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej. (Wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2015, sygn. II FSK 724/13). Tymczasem prawodawca dokonał rozdzielenia studentów na tych już ukończyli studia oraz na tych, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku studiów. W ocenie skarżącej kasacyjnie takie rozdzielenie łamię konstytucyjną zasadę równości. Z kolei w ocenie Sądu wynika to z niewłaściwego rozumienia jej istoty.

Kwestia ta była wielokrotnie wyjaśniania również przez Trybunał Konstytucyjny (m.in. wyrok TK z 24 marca 2015 r., sygn. akt K 19/14; Dz. U. z 2 kwietnia 2015 r., poz. 476; wyrok TK z 6 maja 1998 r., sygn. K 37/97, OTK ZU nr 3/1998, poz. 33; orzeczenie z 9 marca 1988 r., sygn. U 7/87, OTK w 1988 r. poz. 1). W oparciu o jego orzecznictwo należy wskazać, że zasada ta polega na tym, że wszelkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo. Polega na nakazie traktowania sytuacji (podmiotów) podobnych w sposób podobny oraz dopuszczenie traktowania sytuacji (podmiotów) odmiennych w sposób odmienny. Najważniejsze podczas rozważenia zasady równości jest ustalenie "cechy istotnej" zróżnicowania sytuacji prawnej adresatów przepisu. Samo zakwalifikowanie określonej grupy podmiotów do tej samej klasy zależy od zastosowanego kryterium. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Różnicowanie podmiotów prawa charakteryzujących się wspólną cechą istotną jest dopuszczalne (nie narusza zasady równości), ale warunkiem sine qua non jest jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane. Nie wolno dokonywać zróżnicowania według dowolnie ustalonego kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma, oraz ma służyć realizacji tego celu i treści.

W świetle powyższego zasadne i dopuszczalne jest zróżnicowanie sytuacji studentów. Zgodnie z zamiarem ustawodawcy studenci, którzy nie ukończyli żadnego kierunku i studenci, którzy zdobyli tytuł magistra na jakimkolwiek kierunku stanowią dwie grupy, będące w zróżnicowanej sytuacji.

Należy przy tym zgodzić się z poglądem WSA wyrażonym w przedmiotowej sprawie, który wskazał, że wyłączenie przez ustawodawcę w stosunku do studentów, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów i uzyskali tytuł zawodowy magistra lub równorzędny, możliwości ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa nie świadczy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji oraz, że za błędne należy uznać stanowisko skarżącej, zgodnie z którym posiadanie tytułu zawodowego magistra powoduje nierówne jej traktowanie w stosunku do osób nieposiadających takiego wykształcenia, a spełniających przesłanki art. 181 ust. 1 p.s.w.

Należy również zaznaczyć, że w kwestii art. 184 p.s.w. ugruntowane jest orzecznictwo zgodnie z którym posiadanie tytułu magistra wyklucza możliwość otrzymania każdego świadczenia wymienionego w art. 173 p.s.w., a także w art. 182 p.s.w. Ponadto art. 184 ust. 5 p.s.w. ustanawia zasadę prawa do świadczeń pomocy materialnej do czasu ukończenia jednego kierunku studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym, z której wynika, że student, który ukończył jeden kierunek studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym, nie ma prawa do świadczeń pomocy materialnej na kolejnym kierunku studiów (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. II SA/Wa 2207/15, LEX nr 2113509). Stypendium można przyznać tylko wtedy, gdy drugi kierunek prowadzi do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra (Wyrok NSA z dnia 31 października 2012 r., sygn.

I OSK 1724/12, LEX nr 1233167). Dodatkowo w przepisie art. 184 ust. 5 p.s.w. słowo "kontynuuje" odnosi się zarówno do kontynuowania nauki, jak i do kontynuowania studiów (w ramach rozpoczętych studiów wyższych). W pierwszym znaczeniu tzn. w sytuacji kontynuowania nauki na drugim kierunku studiów, po ukończeniu jednego kierunku studiów- stypendium nie przysługuje. W drugim znaczeniu tj. kontynuowania studiów na drugim kierunku w celu uzyskania tytułu magistra - stypendium może być przyznane (wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 2370/12, LEX nr 1366484).

Również regulamin uczelni do której uczęszcza skarżąca kasacyjnie zawiera podobną regulację, która również została zaskarżona w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z § 3 ust. 4 regulaminu studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku (specjalności) studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku (specjalności) studiów, świadczenia nie przysługują, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres 3 lat (6 semestrów).

Należy zauważyć, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jak też, w doktrynie powszechnie przyjęty jest pogląd, zgodnie z którym wyliczenie konstytucyjnych źródeł prawa wewnętrznego (art. 93 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz. U. 1997/78/483, sprost. 2001/28/319, zm. 2006/200/1471, 2009/114/946) nie jest pełne, a "system prawa wewnętrznego ma - w przeciwieństwie do systemów będących źródłami prawa powszechnie obowiązującego - charakter systemu otwartego, w każdym razie w zakresie podmiotowym" (wyrok TK z 1.12.1998 r., K 21/98, OTK 1998/7/645, akceptowany przez L. Garlickiego, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Wyd. Liber 2007, s. 123-125 uw. 107-109; R. Raszewska-Skałecka, Statut i regulamin szkolnego zakładu administracyjnego w świetle obowiązującego systemu źródeł prawa, w: red. A. Szadek-Bratuń, Nowe prawo o szkolnictwie wyższym a podmiotowość studenta, Kolonia Limited 2007 s. 40). Konstytucja nie enumeruje podmiotów uprawnionych do wydawania aktów prawa wewnętrznego (wyrok

TK z 8 października 2002 r., K 36/00). Zagadnienie charakteru prawa zakładowego i zakresu jego kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym bądź przed Trybunałem Konstytucyjnym, należy do bardziej kontrowersyjnych w doktrynie. Nie wdając się w owe spory (orzeczenie SN z 23.11.1981 r., I PR 46/81, OSNC 1982/7/105, akceptowane przez J. Krajewskiego w: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, W. Pr. 1989 t. 2 s. 537 uw. 8), należy przyjąć, że nie można uznać, by prawo zakładowe - w tym w szczególności ta jego część, która dookreślona jest przez organy zakładu - była w całości prawem wewnętrznym w takim samym znaczeniu jakie ustalono dla aktów normatywnych kierownictwa wewnętrznego. Dla części norm tworzonych w zakładach, które traktują o kwestiach materialnych i procesowych bezpośrednio dotyczących administrowanych, dochodzi do wejścia w materie zastrzeżone dla norm powszechnie obowiązującego prawa (P. Lisowski w: red. J. Boć, Prawo administracyjne, Kolonia Limited 2003 s. 100). Przykładem tak rozumianego prawa zakładowego jest w szczególności statut uczelni, regulamin studiów czy regulamin pomocy materialnej dla studentów (R. Raszewska-Skałecka - op. cit. s. 44).

Choć szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów wydawany jest na podstawie upoważnienia zawartego w art. 186 ust. 1 p.s.w. (co wyklucza uznanie go za akt samoistny), to upoważnienie ustawowe dla wydania aktu prawa zakładowego spełniać winno wymogi art. 93 Konstytucji RP.

Nie stanowi naruszenia celu regulacji ustawowej art. 93 Konstytucji RP postanowienie regulaminu, zgodnie z którym studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia stypendialne, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów I stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednak nie dłużej, niż przez okres trzech lat.

Zaskarżone materialnoprawne postanowienie regulaminu – w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy - odpowiada normatywnie treści art. 184 ust. 5 p.s.w.

Nie narusza więc, podobnie jak art. 184 p.s.w., zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. W zakresie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ustawodawca (w art. 184 ust. 5 p.s.w.), a w ślad za nim normodawca wprowadzający Regulamin (w § 1 10 ust. 2 Regulaminu), posłużyli się kryterium, prowadzącym do zróżnicowania podmiotów podobnych, charakteryzujących się cechami relewantnymi z punktu widzenia ocenianej regulacji. Przyjęte zróżnicowanie należy uznać za usprawiedliwione. Legitymowanie się tytułem magistra uzasadnia wyłączenie z grona beneficjentów stypendiów naukowych nie tylko tych studentów, którzy uprzednio (na ukończonym kierunku studiów) pobierali stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., ale i studentów, który uprzednio nie korzystali z tego rodzaju stypendiów (cz. III pkt 4.2 uzasadnienia wyroku K 40/12).

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a., należało skargę kasacyjną oddalić.