Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 730/11, na skutek skargi G. G., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 28 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny:
Wnioskiem z dnia [...] marca 2011 r. G. G. wystąpił do Wójta Gminy S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – Z. G., załączając orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] lutego 2011 r. zaliczające Z. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] lutego 2012 r. oraz orzeczenie tego samego organu z dnia [...] maja 2010 r. zaliczające ojca wnioskodawcy – W. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.
Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. odmówił G. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, uznając za niemożliwe pogodzenie pracy w tym gospodarstwie z opieką nad niepełnosprawną matką.
Na skutek odwołania G. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. i wskazało, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych, z którego w myśl art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej dalej jako "U.o.ś.r.", uzyskuje zryczałtowany dochód w wysokości [...] zł rocznie ([...] zł miesięcznie). W ocenie organu wnioskodawca nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., ani też nie jest gotowy do podjęcia takiej pracy, skoro posiada gospodarstwo rolne. Nie spełnia również kryteriów osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 145 ze zm.). W tej sytuacji G. G., jako rolnik podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie zalicza się do osób, które zrezygnowały z aktywności zawodowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r.
Przy tym za nieuprawniony organ uznał pogląd, że skoro art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. nie zalicza do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pracy w gospodarstwie rolnym, to do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika wystarczy jedynie złożenie przez niego oświadczenia, że prace rolne nie kolidują ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium wyjaśniło, że to głównie brak rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. w związku z opieką nad chorą matką, a nie brak możliwości pogodzenia tej opieki z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jak utrzymuje organ I instancji, stanowi podstawę odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję G. G. podniósł, iż przepis art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że rolnik może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący wyjaśnił, iż z uwagi na trudności w utrzymaniu rodziny z gospodarstwa rolnego postanowił podjąć pracę w zakładzie kamieniarskim. Termin rozpoczęcia pracy został ustalony na dzień [...] kwietnia 2010 r., jednakże pogarszający się stan zdrowia jego matki, niepozwalający na dalsze sprawowanie opieki nad chorym ojcem, zmusił skarżącego do rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedłożył oświadczenie właściciela Zakładu Kamieniarskiego w O. z dnia [...] października 2011 r., wskazujące, że skarżący wiosną 2010 r. zgłosił się do zakładu celem podjęcia pracy, jednakże przed ustalonym terminem jej rozpoczęcia, tj. [...] kwietnia 2010 r., zrezygnował z niej z uwagi na pogarszający się stan zdrowia rodziców.
Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach za błędne uznał stanowisko organu, że sam fakt bycia rolnikiem i podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników świadczy o tym, że wnioskodawca nie rezygnuje z zatrudnienia, czy też podjęcia pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z treści art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. wynika bowiem, że ustawodawca w legalnej definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w tym przepisie, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Skoro rolnik, na gruncie tej ustawy, nie został zakwalifikowany jako podmiot pozostający w zatrudnieniu lub wykonujący inną pracę zarobkową, to przesłanka ta w przypadku rolnika nie może prowadzić do uznania, że powinien on zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie podlegać ubezpieczeniu w KRUS.
Sąd podkreślił, że również w art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. zawarto wyczerpujący katalog przesłanek przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak wśród nich nie wymieniono rolnika uzyskującego dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co oznacza, że osoba taka co do zasady może świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Gdyby natomiast wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie zostałaby taka działalność wprost wymieniona w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r.
Również w art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. wprost byłoby wskazane, że świadczenie nie przysługuje właścicielom gruntów rolnych. Tym samym, zdaniem Sądu, organ stosując przepisy art. 17 ust. 1 i 5 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. w sposób nieuprawniony rozszerzył katalog przesłanek negatywnych uniemożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o przesłankę polegającą na podleganiu przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 1 grudnia 2011 r. wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K,, reprezentowane przez r.pr. M. C., zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie jego uchylenie i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w zw. z art. 17 ust. 1 w powiązaniu z art. 3 ust. 22 U.o.ś.r., przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w świetle tego przepisu uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, nie jest uzależnione od rezygnacji przez niego z pracy w tym gospodarstwie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w rozumieniu art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy uznać osobę bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach wymienionych w tym przepisie i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. Zdaniem organu za osobę taką nie może być zatem uznany rolnik, który musi przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego.
Tym samym wbrew twierdzeniu Sądu, G. G. – rolnik prowadzący gospodarstwo rolne o pow. [...] ha przeliczeniowych, ubezpieczony w KRUS, nie wykonywał pracy o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. lub nie miał możliwości jej wykonywania, a tym samym należy go uznać za osobę niespełniającą warunków do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał ponadto, że dochód z gospodarstwa rolnego stanowi dochód w rozumieniu przepisu art. 5 ust. 8 U.o.ś.r., gdy tymczasem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w warunkach nieuzyskiwania żadnych dochodów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną G. G. wniósł o jej oddalenie i wskazał, że specyfika pracy w gospodarstwie rolnym przemawia za jej sezonowym charakterem. Z reguły rolnik w okresie zimowym nie wykonuje żadnych prac w gospodarstwie, a zatem może sprawować opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ponadto w przypadku G. G. powierzchnia gospodarstwa faktycznie zajętego na prowadzenie działalności rolniczej (uprawa zboża zajmuje [...] ha, a resztę stanowią łąki) pozwoliłaby mu na podjęcie zatrudnienia poza rolnictwem, tym bardziej, że nawet w okresie sezonowym ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywa na żonie wnioskodawcy, gdyż ten sprawuje opiekę nad obojgiem rodziców. Wykładnia przepisów dokonana przez organ sprowadza się do konstatacji, że aby rolnik mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, musiałby sprzedać gospodarstwo rolne. Powyższe jest sprzeczne z literalnym brzmieniem przepisów art. 17 i art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. i godzi w cel tej ustawy.
Jeżeli bowiem członek najbliższej rodziny osoby legitymującej się stopniem niepełnosprawności wywiązuje się z obowiązków moralnych i prawnych wobec ciężko chorych rodziców, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Organy nie zbadały ponadto, czy G. G. spełnia przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, a która to sytuacja, jak wynika ze skargi, miała miejsce w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Z tego powodu postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które obejmowały zarówno naruszenie przepisu postępowania, jak i prawa materialnego.
O ile przy tym zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. nie był zasadny, gdyż oparcie zaskarżonego wyroku na tej podstawie prawnej stanowiło jedynie następstwo przyjętej przez Sąd I instancji wykładni prawnomaterialnej, o tyle zarzut dotyczący obrazy prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. był usprawiedliwiony.
Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w rozpatrywanej sprawie było rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych posiadający i prowadzący gospodarstwo rolne rolnik, będący ubezpieczony w KRUS, może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską mu osobą niepełnosprawną.
W tym miejscu wyjaśnić należy, iż powyższe zagadnienie stało się przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) uznał, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r.
W uzasadnieniu uchwały stwierdzono w szczególności, że jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego, jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ww. ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega bowiem na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 U.o.ś.r.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że wprawdzie zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale pojęcia: "rolnik" ustawa ta nie definiuje. Definicję taką zawiera natomiast art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest zatem osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego.
Sąd nadmienił ponadto, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie przy tym z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.
W sensie ekonomicznym – jak wywodził Sąd w omawianej uchwale - prowadzenie gospodarstwa rolnego różni się zatem od, wskazanych w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., form aktywności zawodowej tym, że rolnik działa na własny rachunek, ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. W rezultacie - na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych - do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
Sąd zaakcentował ponadto, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, a to oznacza, iż nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia więc rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.
Przechodząc do kwestii regulacji prawnej, zawartej w art. 17 ust. 5 U.o.ś.r., który określa katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wprawdzie nie wymieniono w nim osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, ale okoliczność ta niczego nie dowodziła. Wyłączenia zawarte w przepisie art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. nie odnoszą się bowiem do określonych grup zawodowych, czy społecznych, lecz ograniczają dostępność świadczenia pielęgnacyjnego dla podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. Tak więc, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi - po pierwsze, spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., a po drugie - nie może być beneficjentem dochodów, wymienionych w ust. 5 tego przepisu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. pozwala więc skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W ww. uchwale Sąd zwrócił także uwagę, że rolnik, spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), m.in. posiadający w dniu 31 maja danego roku grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, o łącznej powierzchni działek rolnych nie mniejszej niż 1 ha, otrzymuje corocznie, ze środków Unii Europejskiej, jednolitą płatność obszarową.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał również, że celowe pominięcie przez prawodawcę prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy wymienianiu form aktywności zawodowej w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., nie godziło w zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż zasada ta polega na tym, że równo winny być traktowane wszystkie podmioty prawa, podobne to jest charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną). W ocenie Sądu zaś rolnicy, prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania.
W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Ponadto wszystkie formy aktywności wymienione w ww. przepisie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W wypadku zaś rolników, ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego, określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dodatkowo, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej, poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 U.o.ś.r.) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne jest bowiem formą świadczeń niepieniężnych, które należą do form wsparcia z pomocy społecznej. W myśl zaś art. 16 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zatem opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Analizując omawiane zagadnienie Naczelny Sąd Administracyjny wziął również pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str.
72) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).
Ustalając zaś reguły koordynacji krajowych ustawodawstw państw członkowskich w tych rozporządzeniach, Rada kierowała się fundamentalną zasadą wpisaną w materię Traktatu o UE, według której prawo unijne musi gwarantować pracownikom przemieszczającym się w obrębie Unii całość świadczeń nabytych z tytułu zatrudnienia w różnych państwach członkowskich, w granicach najwyższego poziomu tych świadczeń. Powołane rozporządzenia stosuje się natomiast tylko do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami, bądź uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin. Pod pojęciem pracy najemnej - w ujęciu postanowień rozporządzenia - należy rozumieć wszelkie formy aktywności zawodowej, przy czym należy dodać, że chodzi tu o formy zatrudnienia niesamodzielnego.
Pracownikiem – w rozumieniu prawa UE – jest bowiem osoba fizyczna, która świadczy na rzecz innego podmiotu określoną pracę, mającą wymiar ekonomiczny, pozostając pod kierownictwem tego podmiotu i otrzymując w zamian wynagrodzenie.
W związku z powyższym, z punktu widzenia koncepcji zatrudnienia przyjętej we wspomnianym wyżej rozporządzeniu, za wykonującego pracę najemną należy uznać każdego, kto - z racji podejmowania aktywności zarobkowej - podlega systemowi zabezpieczenia społecznego danego państwa i nie może być uznany za osobę wykonującą pracę na własny rachunek. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne do takiej kategorii zaś nie należy.
Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela, należało uznać, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowiło w rozpatrywanym przypadku negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. G. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem nie można go było uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia, czy też nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną w zakresie, w jakim zarzucała ona Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego i z tego powodu - na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 w zw. z art. 151 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a.