Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 958/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 września 2012 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Dnia 11 czerwca 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem E. Sz.. E. Sz. orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia 21 maja 2012 r. zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Do dnia 29 maja 2012 r. skarżąca zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy w Świętochłowicach jako osoba bezrobotna. W dniu 30 maja 2012 r. złożyła wniosek w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją niepełnosprawną matką – L. Sz. L. Sz. zmarła dnia 5 czerwca 2012 r. Dnia 11 czerwca 2012 r. K. S. przedłożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świętochłowicach akt zgonu swojej matki L. Sz. oraz złożyła wniosek o przyznawanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem E. Sz.
Decyzją z dnia 13 lipca 2012 r. Prezydent Miasta Świętochłowice odmówił K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad E. Sz. w wysokości 520 zł miesięcznie na okres od 30 maja 2012 r. do 31 maja 2013 r.
Uzasadniając decyzję organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że K. S. nie zamieszkuje ze swoim ojcem E. Sz. i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Z Powiatowego Urzędu Pracy wyrejestrowała się z powodu ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto stwierdzono, że K. S. utrzymuje się z przyznanych świadczeń rodzinnych, funduszu alimentacyjnego oraz dodatku mieszkaniowego, a łączny dochód rodziny wynosił w miesiącu maju 2012 r. 2677,20 zł, nie korzysta z pomocy społecznej a także legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności.
Zakres czynności wykonywanych przez K. S. w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem polega na sprzątaniu mieszkania, praniu odzieży, przygotowaniu obiadu, robieniu zakupów, towarzyszeniu podczas kontroli lekarskich oraz dojazdu na nie. Z treści wywiadu wynika również, że K. S. od trzech lat opiekuje się rodzicami, a od śmierci matki ojcem. Stwierdza jednak, że chociaż nie ma konieczności zamieszkiwania z nim, wymaga on codziennych wizyt i rozmów oraz wspólnego spędzania czasu z najbliższymi. K. S. oświadczyła ponadto, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, gdyż dwa razy dziennie (rano i popołudniu) odwiedza ojca.
W ocenie organu I instancji K. S. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z okoliczności sprawy nie wynika, że strona zrezygnowała z podjęcia pracy lub gotowości do jej podjęcia w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem E. Sz. K. S. poinformowała jedynie, że wyrejestrowała się z Powiatowego Urzędu Pracy z powodu ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo sprawowanej opieki nad rodzicami, czyli deklarowanych przez stronę trzech lat poprzedzających złożenie wniosku strona nie zrezygnowała z gotowości podjęcia zatrudnienia, zatem należy uznać, że sprawowana przez stronę dotychczasowa opieka nie wymagała takiej rezygnacji. Warunkiem rezygnacji z zatrudnienia lub gotowości jego podjęcia nie jest fakt ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale konieczność życiowa wynikająca z potrzeby podjęcia takiej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Zdaniem organu I instancji zakres deklarowanych przez K. S. czynności, jakie wykonuje w stosunku do swojego ojca to jest: sprzątanie, gotowanie, pranie odzieży, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, nie są czynnościami, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia i tym samym uprawniają ją do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto K. S. sama deklaruje, że odwiedza ojca dwa razy w ciągu dnia, więc niepełnosprawność E. Sz. nie jest tego typu, że uzasadniałaby konieczność wspólnego zamieszkania i podjęcia nad nim stałej opieki właściwej osobie niepełnosprawnej.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. S. Decyzją z dnia 10 września 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło, że sytuacja osobista K. S. samotnie wychowującej czwórkę dzieci oraz sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym ojcem jest trudna, jednakże zwróciło uwagę, że regulacje prawne dotyczące udzielania świadczeń rodzinnych należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie wsparcia jedynie osobom spełniającym warunki zakreślone przez ustawodawcę. Rozstrzygnięcie organu I instancji, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zostało podjęte zgodnie z przepisami art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które regulują wskazane wyżej kwestie. Powołana norma prawna umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem, że osoby te świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ I instancji oparł wydaną przez siebie decyzję po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ustalając wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Ustalono, że wzajemne relacje pomiędzy stroną i ojcem, która wskazuje, że sprzątanie mieszkania, pranie odzieży, przygotowanie obiadu, robienie zakupów są czynnościami, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego relacje pomiędzy stroną a niepełnosprawnym ojcem oraz zakres i sposób sprawowanej opieki, świadczą o tym, że trudno uznać aby odwiedziny ojca dwa razy dziennie (rano i popołudniu) wyczerpywały znamiona ustawowe do przyznania stronie zawnioskowanego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. S. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 września 2012 r. jako krzywdzącą i niesprawiedliwą dla niej i dla jej ojca.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że w niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub z niej zrezygnowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu słuszne jest stanowisko zarówno organu I jak i II instancji, że w sprawie brak jest związku pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą lub niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem E. Sz.. Nie ma podstaw do kwestionowania ustaleń poczynionych przez organy, które znalazły odzwierciedlenie w aktach administracyjnych. Z akt sprawy wynika, że K. S. od 4 listopada 2011 r. do 29 maja 2012 r. zarejestrowana była jako osoba bezrobotna. Sama skarżąca poinformowała, że wyrejestrowała się z Powiatowego Urzędu Pracy nie z powodu konieczności podjęcia opieki nad niepełnosprawnym ojcem, ale z powodu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Jak słusznie wskazał organ I instancji warunkiem rezygnacji z zatrudnienia lub gotowości jego podjęcia nie jest fakt ubiegania się o przyjęcie świadczenia pielęgnacyjnego, ale konieczność życiowa wynikająca z potrzeby podjęcia takiej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Nie budzą również wątpliwości ustalone relacje pomiędzy skarżącą K. S.a jej ojcem. Skarżąca, jak sama wskazuje, sprząta mieszkanie, pierze odzież, przygotowuje obiad, robi zakupy, towarzyszy ojcu podczas wizyt u lekarza. Skarżąca nie zamieszkuje z ojcem. Przebywa u niego dwa razy dziennie (rano i popołudniu). Z tego faktu wynika, że opieka która sprawuje skarżąca nad E. Sz. jest opieką częściową i nie można przyjąć, że pomoc ojcu przy tych czynnościach uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Sąd za trafne uznał stanowisko organów o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Świadczenie to nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Zdaniem Sądu, nie kwestionując ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności E. Sz. organy zasadnie przyjęły, że nie można było uznać, że przyczyną dla której skarżącą nie podejmuje zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad ojcem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. S. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
- a) art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2006.139.992 j.t.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż skarżąca nie spełnia wymogu koniecznego do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonego we wskazanym przepisie, a w tym zakresie przyjęciu, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, mimo iż skarżąca wskazany wymóg spełnia, co w konsekwencji spowodowało niewłaściwe zastosowanie wskazanego przepisu i odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
- 2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, pomimo nie wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało to wpływ na wynik sprawy,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. Pełnomocnik skarżącej oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wspólnego zamieszkiwania osoby sprawującej opiekę i osoby wymagającej opieki. Sprawowanie osobistej opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności musi być faktyczne, czego nie wyklucza odrębne zamieszkiwanie w tej samej miejscowości oraz prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego. Opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter długotrwały. Niemożliwym jest podjęcie przez skarżącą pracy zarobkowej, gdyż jest ona jedyną osobą, która może zapewnić ojcu podstawowe potrzeby takie jak wyżywienie, ubranie, utrzymanie porządku w mieszkaniu oraz dowóz na wizyty lekarskie. Skarżąca zrezygnowała z możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu pozostania osobą całkowicie dyspozycyjną podczas sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Zdaniem skarżącej kasacyjnie nie można kategorycznie stwierdzić, że wyrejestrowała się z Powiatowego Urzędu Pracy z innego powodu niż konieczność opieki nad rodzicami. Skarżąca zasięgając informacje o warunkach otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskała wiedzę, iż nie spełnia wymogów koniecznych dla utrzymania statusu osoby bezrobotnej, zatem nie jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia wobec czego wyrejestrowała się z Powiatowego Urzędu Pracy. W dalszej kolejności skierowała do organu I instancji wnioski o przyznanie świadczenia, pielęgnacyjnego. W chwili rozpatrywania wniosku skarżąca spełniała wszelkie wymogi do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Z wyżej podniesionej argumentacji wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż celem sprawowania opieki nad ojcem skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stan zdrowia ojca skarżącej orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności określony został jako znaczny stopień niepełnosprawności. W związki z powyższym stwierdzono, iż wymaga on stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Zdaniem skarżącej organy naruszyły również wskazane w petitum skargi przepisy postępowania administracyjnego bowiem nienależycie wyjaśniły sprawę, co wpłynęło na wynik postępowania. Organ zaniechał dokładnego ustalenia na czym polega sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz dokładnego ustalenia koniecznego zakresu tej opieki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia w związku z czym podlegała oddaleniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.
Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W związku z tym również, zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez akceptację naruszeń procesowych przez organy administracji, jest bezpodstawny. Podnoszona w tym zakresie okoliczność niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem jest istotna z punktu widzenia zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo uznały, co zasadnie zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji, że czynności wykonywane przez skarżącą w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem nie umożliwiają jej podjęcia zatrudnienia. Z ustaleń organów administracji wynika, iż skarżąca nie zamieszkuje z ojcem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa. Skoro zatem ojciec skarżącej może zamieszkiwać sam, to opieka, którą sprawuje skarżąca jest opieką częściową i opieka osoby trzeciej nie musi być prowadzona ciągle. Relacja pomiędzy skarżącą, a jej ojcem oraz zakres sprawowanej opieki, sprowadzający się do odwiedzin ojca dwa razy dziennie i wykonywania codziennych domowych czynności, takich jak sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich nie wykluczają podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.
W takiej sytuacji Sąd I instancji zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wobec braku przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeka zaś zgodnie z kompetencjami wojewódzki sąd administracyjny.