Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 504/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę M.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności z tytułu przebywania i korzystania ze świadczeń w Środowiskowym Domu Samopomocy.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
Decyzją z dnia 20 lutego 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 18 ust. 1 pkt 5, art. 51 ust. 2 i 4, art. 51 a ust. 1 i 2, art. 51 b ust. 1 i 5 oraz art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwaną dalej: "u.p.s.", zakwalifikował skarżącego M.O. do przebywania i korzystania ze świadczeń w Środowiskowym Domu Samopomocy typu "A i B" [...] z siedzibą przy ul. [...], nazywanego dalej: "Ś.D.S."– w okresie od 20 lutego 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. – na zasadach przewidzianych w regulaminie organizacyjnym Środowiskowego Domu Samopomocy oraz ustalił odpłatność od 20 lutego 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wysokości 68,76 zł miesięcznie tj. 5 % kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżący, wnioskiem z dnia 6 lutego 2012 r. zwrócił się o umożliwienie korzystania ze świadczeń Ś.D.S.
Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono dochód wnioskodawcy na kwotę 1.375,29 zł miesięcznie i wskazano, że dochód przekracza kwotę, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., wobec czego, na podstawie art. 51b ust. 1 tej ustawy, organ ustalił skarżącemu odpłatność miesięczną za przebywanie i korzystanie ze świadczeń Ś.D.S. na kwotę 68, 76 zł miesięcznie.
Powyższa decyzja została zmieniona, na podstawie art. 106 ust. 1 i 5, decyzją z dnia 23 maja 2012 r., w ten sposób, że organ ustalił odpłatność od 1 kwietnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wysokości 74,53 zł miesięcznie, tj. 5 % dochodu osoby samotnie gospodarującej.
Następnie decyzją z 6 sierpnia 2012 r. organ zmienił, na podstawie art. 106 ust. 1 i 5 u.p.s. decyzję z dnia 20 lutego 2012 r. w ten sposób, że ustalił nieodpłatne przebywanie i korzystanie ze świadczeń Ś.D.S.
Decyzją z dnia 19 listopada 2012 r., Prezydent Miasta [...] ustalił od skarżącego odpłatność za pobyt i korzystanie ze świadczeń w Ś.D.S. od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. w wysokości 74,53 zł miesięcznie tj. 5% dochodu osoby samotnie gospodarującej. Decyzją tą zmieniono pkt 2 decyzji z dnia 20 lutego 2012 r., dotyczący ustalenia odpłatności.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 51b ust. 1 u.p.s., odpłatność miesięczną za usługi i świadczenia w ośrodkach wsparcia osobom z zaburzeniami psychicznymi ustala się w wysokości 5% kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej lub kwoty dochodu na osobę w rodzinie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie przekracza kwotę 250% odpowiedniego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy. W dniu 19 października 2012 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego celem ustalenia odpłatności za korzystanie z usług w Ś.D.S. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego stwierdzono, że wnioskodawca od 15 września 2012 r. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód jakim dysponuje wynosi 1.490,51 zł, a zatem przekracza kwotę 250 % odpowiedniego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.
Wobec faktu, iż dochód skarżącego przekracza kwotę kryterium dochodowego, ustalono od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. odpłatność za przebywanie i korzystanie ze świadczeń w Ś.D.S. przez stronę w wysokości 74,53 zł.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący, podnosząc, że jest osobą przewlekle chorą, niepełnosprawną i bezrobotną. Podniósł, ze przy ustalaniu sytuacji materialnej nie wzięto pod uwagę wysokości kosztów związanych z leczeniem oraz zakupem drogich, często nierefundowanych leków, wobec czego wniósł o całkowite zwolnienie go z odpłatności za korzystanie ze świadczeń Ś.D.S.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], decyzją z dnia 24 stycznia 2013 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 listopada 2012 r. Organ wskazał, że aktualna wysokość ustawowego kryterium dochodowego zarówno osoby samotnie gospodarującej jak i osoby w rodzinie została określona w § 1 pkt 1 lit. a) i b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Dochód skarżącego, jako osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.490,51 zł, a 250 % ustawowego kryterium dochodowego wynosi 1.355,00 zł - wobec czego 5% miesięcznego dochodu zainteresowanego to kwota 74,53 zł.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że Prezydent Miasta [...] określając wysokość opłaty za pobyt i korzystanie przez wnioskodawcę ze świadczeń w Ś.D.S. nie naruszył prawa, a ustalona odpłatność nie przekracza średniej miesięcznej dotacji budżetu na jednego uczestnika Ś.D.S. w 2012 r., tj. 980 zł.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 stycznia 2013 r. stała się przedmiotem skargi M.O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji. Wskazał, że organ II instancji naruszył zasady zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego zobowiązujące organ do starannego zebrania i zbadania materiału dowodowego w toczącym się postępowaniu. Skarżący zarzucił brak ustalenia kluczowych faktów dla sprawy, a także bezczynność i stronniczość Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w sprawie należałoby ustalić, ile osób ze Ś.D.S. jest zwolnionych z odpłatności i na jakiej podstawie. Zdaniem skarżącego w jego przypadku istnieją oczywiste przesłanki przemawiające za zwolnieniem z odpłatności – są to długotrwała i przewlekła choroba, bezrobocie oraz niepełnosprawność. Jak wskazał, wymaga specjalistycznego leczenia farmakologicznego [...] i rehabilitacji, a w związku z tym ponosi wysokie koszty związane z leczeniem i zakupem lekarstw. Wskazał przy tym, że Ś.D.S. otrzymuje z samorządu dotację w kwocie 980 zł miesięcznie na każdego podopiecznego. W takiej sytuacji niezasadnym jest pobieranie dodatkowej indywidualnej odpłatności. Podał, że w ostatnim czasie zmieniła się jego sytuacja materialna i rodzinna, gdyż od początku roku 2013 r. na jego wyłącznym utrzymaniu znajduje się niepełnosprawna siostra bez prawa do zasiłku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organy trafnie przyjęły, na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, w tym znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego, jak również oświadczenia wnioskodawcy z dnia 8 listopada 2012 r., że jest on osobą samotnie gospodarującą, a jego dochód ustalono prawidłowo. W ocenie Sądu, organom nie można zarzucić naruszenia prawa w zakresie zastosowania przepisu art. 51b ust. 1 w zw. z ust. 4 u.p.s.
Sąd I instancji wyjaśnił, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012, poz. 823), zaś osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2), przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Mając na uwadze stan faktyczny sprawy - w tym oświadczenie skarżącego z dnia 8 listopada 2012 r., że jego siostra podjęła zatrudnienie i uzyskała pierwszy dochód w dniu 15 września 2012 r., w ocenie Sądu, organom nie można zarzucić naruszenia prawa materialnego.
Jak stwierdził Sąd, wobec oświadczenia strony, że siostra wnioskodawcy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, organ zasadnie stwierdził zmianę sytuacji dochodowej skarżącego, który wedle oświadczenia, już od połowy września 2012 r. prowadził samodzielne gospodarstwo domowe, a uzyskiwany przez niego dochód przekroczył kwotę 250 % kryterium dochodowego. Zatem, jak dalej wywodził Sąd, skoro sytuacja finansowa skarżącego uległa zmianie od 15 września 2012 r., okoliczność ta uprawniała organ do zastosowania art. 106 ust. 5 zdanie pierwsze u.p.s., przewidującego możliwość zmiany decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany m.in. jej sytuacji dochodowej lub osobistej i dlatego też zasadnie ustalono skarżącemu odpłatność za przebywanie i korzystanie ze świadczeń w Ś.D.S. na kwotę 74,53 zł za miesiąc grudzień 2012 r.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły na gruncie powołanych wyżej przepisów, w tym art. 8 ust. 3 u.p.s., że dochód wnioskodawcy jako osoby samotnie gospodarującej przekracza kwotę 250% kryterium dochodowego, jak również prawidłowo ustaliły odpłatność w wysokości 5% kwoty dochodu wnioskodawcy wynoszącą 74,53 zł.
Podniesiona natomiast w skardze okoliczność prowadzenia od początku 2013 r. wspólnego gospodarstwa domowego z siostrą, zdaniem Sądu I instancji, nie ma wpływu na kwestionowane rozstrzygnięcie, które dotyczy sytuacji skarżącego w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r., który to okres obejmuje decyzja zmieniająca i w którym to miesiącu wnioskodawca prowadził samodzielne gospodarstwo domowe.
Sąd stwierdził, ze postępowanie przeprowadzone zostało z poszanowaniem przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej: "k.p.a.", zebrany materiał dowodowy został rozważony przez organ, a jego ocena nie była dowolna (art. 80 k.p.a.). Sąd zauważył natomiast, że uzasadnienie decyzji zarówno organu I jak i II instancji nie powołuje wszystkich faktów, które organ uznał za udowodnione, czy dowodów na których się oparł, jednakże powyższe uchybienie przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. nie ma wpływu na wynik sprawy.
Odnosząc się do wskazywanych przez skarżącego podstaw zwolnienia z odpłatności, Sąd wskazał, że kwestia ewentualnego zwolnienia strony z odpłatności za usługi w ośrodku wsparcia stanowi odrębne zagadnienie, które uregulowane jest w przepisie art. 51b ust. 6 u.p.s., przy odpowiednim stosowaniu art. 64 tej ustawy. Zagadnienie to nie było przedmiotem niniejszej sprawy, stąd brak było podstaw w ocenie Sądu I instancji do rozważań w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę, a rozstrzygnięcie objęte punktem 2 wyroku, oparł na przepisie art. 250 p.p.s.a.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w części obejmującej pkt 1 sentencji, tj. w zakresie oddalenia skargi, domagając się jego uchylenia w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 7 k.p.a., 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo, iż w postępowaniu administracyjnym doszło do uchybienia powyższym przepisom postępowania w sposób mogący wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono uwagę na okoliczność, że skarżący podczas wywiadu środowiskowego oraz później w toku postępowania wskazywał na szereg okoliczności, mogących mieć, jego zdaniem, istotne znaczenie dla sprawy, np. złożony przez niego wniosek o zwolnienie z opłaty za świadczenia Ś.D.S., za okres od 1 do 31 grudnia 2012 r., co nie było przedmiotem rozważania przez organy obu instancji.
Zarzucono, że organy administracji zaniechały rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., nie odnosząc się w jakikolwiek sposób w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonych decyzji co do wskazanych przez skarżącego okoliczności.
Wywodzono, ze ocena, czy dana okoliczność została udowodniona może nastąpić dopiero po rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a organ administracji rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić przyczynę takiej odmowy, przy czym pominięcie oceny określonego dowodu budzić może uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych środków dowodowych, może bowiem prowadzić do wadliwości ich oceny.
Zwrócono uwagę, na to, że zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji.
Stwierdzono, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej, jak i drugiej instancji nie zawierało wszystkich faktów, które organy te uznały za udowodnione oraz dowodów, na których oparły się w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, a więc granicami, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśliła w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie, żaden zarzut skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 7 k.p.a., 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo, iż w postępowaniu administracyjnym doszło do uchybienia powyższym przepisom postępowania w sposób mogący wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy, nie jest zasadny.
Powyższe zarzuty ograniczały się w istocie do wskazania, że organy obu instancji nie uczyniły przedmiotem rozważania wskazywanych przez skarżącego szeregu okoliczności, a w tym wniosku o zwolnienie z opłaty.
Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów, należy w pierwszym rzędzie zaznaczyć, że skarga kasacyjna nie wskazała – poza wnioskiem o zwolnienie z opłaty – okoliczności, które zdaniem jej autora winny były zostać omówione, a ponadto nie zawiera wyjaśnienia, jakie konkretnie znaczenie miały te okoliczności, na wynik sprawy. Trzeba bowiem mieć na względzie, że zgodnie z przepisem art. 174 pkt 2 p.p.s.a. o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania decyduje wykazanie wyłącznie takiego naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym przez "wpływ" rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny. Przedstawione powyżej zarzuty nie spełniają powyższych wymogów.
Powyższe uwagi odnoszą się również do zarzutu naruszenia wskazanych wyżej przepisów poprzez niezawarcie w decyzjach organów obu instancji wszystkich faktów, które organy te uznały za udowodnione oraz dowodów, na których oparły się w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, albowiem nie wskazano w żaden sposób, o jakie fakty i dowody chodzi, jak również wpływu tego uchybienia na wynik sprawy.
Ponadto należy stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił ustalenia stanu faktycznego sprawy w postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone należycie i wszystkie istotne okoliczności zostały ustalone w sposób prawidłowy i wszechstronny. Jak wykazał Sąd I instancji, organy administracji poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest określenie opłaty za pobyt strony w Ś.D.S. Trzeba podkreślić, że organy w sposób wyczerpujący wyjaśniły, że skoro sytuacja finansowa skarżącego uległa zmianie od 15 września 2012 r., poprzez rozpoczęcie od tego okresu prowadzenia, odrębnego od jego siostry, samodzielnego gospodarstwa domowego, to okoliczność ta uprawniała je do zastosowania art. 106 ust. 5 zdanie pierwsze u.p.s., przewidującego możliwość zmiany decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany m.in. jej sytuacji dochodowej lub osobistej i dlatego też ustalono skarżącemu odpłatność za przebywanie i korzystanie ze świadczeń w Ś.D.S. na kwotę 74,53 zł za miesiąc grudzień 2012 r. Powyższe ich konkluzje, zostały oparte o prawidłowe ustalenia faktyczne, które organy przytoczyły w podjętych decyzjach, z uwzględnieniem powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 8 ust. 3 u.p.s., wskazując, że dochód wnioskodawcy, jako osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.490,51 zł, a 250 % ustawowego kryterium dochodowego wynosi 1.355,00 zł - wobec czego, przy przekroczeniu tego kryterium, zachodziły przesłanki do obciążenia strony odpłatnością w wysokości 5% miesięcznego jej dochodu, a więc kwotą 74,53 zł.
Sąd ten również zasadnie wyjaśnił, że kwestia ewentualnego zwolnienia strony z odpłatności za usługi w ośrodku wsparcia, stanowi odrębne zagadnienie, które nie było jednak przedmiotem niniejszej sprawy, stąd brak było podstaw do rozważań w tym zakresie.
Skoro zatem skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a., podlegała oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.