Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2007 r. na skutek skargi P. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) września 2006 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów kształcenia i zakwaterowania skargę oddalił.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia (...) maja 2004 r. odmówił P. B. zwolnienia z obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w szkole wojskowej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że P. B., będąc w okresie służby obowiązkowej, w dniu (...) marca 2005 r. wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, oświadczając równocześnie, że znane są mu ustawowe warunki wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonane przez żołnierza zawodowego w okresie służby obowiązkowej. Jednocześnie wniósł o skrócenie okresu wypowiedzenia, określając termin zwolnienia na dzień (...) kwietnia 2005 r.
W związku z tym, P. B. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem (...) kwietnia 2005 r.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia (...) września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) maja 2004 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Ministerstwo nie może ponieść negatywnych konsekwencji decyzji życiowych podejmowanych przez tego oficera, a w szczególności zaciąganych zobowiązań finansowych, przewyższających jego możliwości zarobkowe oraz jego rodziny. Podkreślił, że obecna sytuacja, w której znalazł się oficer została spowodowana świadomym jego działaniem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. B. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zarzucając im naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 oraz art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 54 ust. 6 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez niewyjaśnienie przez organ podejmujący zaskarżoną decyzję wszystkich okoliczności faktycznych (obecnej jego trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej), przez co naruszony został jego istotny interes jako obywatela Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę skarżącego nie stwierdził aby Minister Obrony Narodowej, podejmujący zaskarżone decyzje o odmowie zwolnienia P. B. z obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w szkole wojskowej, dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną odmowy P. B. zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów stanowił przepis art. 54 ust. 6 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Stosownie do treści tego przepisu Minister Obrony Narodowej może zwolnić żołnierza zawodowego z obowiązku zwrotu kosztów w całości lub części w przypadkach uzasadnionych potrzebami Sił Zbrojnych oraz ze względu na zaistnienie wypadku losowego, trudną sytuację rodzinną i materialną, powołanie do innej służby publicznej. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może zwolnić" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny - w niniejszej sprawie Minister Obrony Narodowej, posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Ministra Obrony Narodowej należało zatem podjęcie decyzji o zwolnieniu skarżącego z obowiązku zwrotu kosztów jego utrzymania i kształcenia w szkole wojskowej lub odmowa takiego zwolnienia.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje Ministra Obrony Narodowej nie noszą cechy dowolności. Minister Obrony Narodowej, podejmując zaskarżone decyzje, przestrzegał wszystkich reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przestrzegał więc zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmował wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Należycie i wyczerpująco informował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9).
Przestrzegał zasady przekonywania skarżącego o skutkach jakie wiążą się z jego zwolnieniem ze służby wojskowej (art. 11 k.p.a.). Wreszcie w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący, wnioskiem z dnia (...) marca 2005 r. wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, a dwa dni później, tj. (...) marca 2005 r. zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej o zwolnienie go z kosztów utrzymania i kształcenia w szkole wojskowej - na podstawie art. 54 ust. 6 powołanej ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, mimo że nie mógł wtedy znać i nie znał w jakiej wysokości zostanie obciążony tymi kosztami. P. B. przyznał, że obecna sytuacja finansowa jego żony pozwala tylko na jego utrzymanie, na sfinansowanie przynajmniej częściowo kosztów jego kształcenia w Stanach Zjednoczonych Ameryki.
Sąd I instancji uznał, że organ zasadnie odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie od kosztów kształcenia, słusznie podając, że obecna jego sytuacja finansowa jest spowodowana świadomym jego działaniem. Trudno zakładać, aby w przyszłości nie mógł on tych kosztów zwrócić. Jest młodym człowiekiem, podjął studia, które ukończy w 2008 r., jego żona pracuje. Sytuacja finansowa skarżącego i jego żony, po ukończeniu przez niego studiów, ulegnie z pewnością zmianie. Obecna trudna sytuacja finansowa skarżącego spowodowana jest świadomym działaniem i nie może obciążyć finansowo resortu Obrony Narodowej.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł skarżący. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
prawa materialnego poprzez naruszenie art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 18 i 71 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiła trudna sytuacja rodzinna u skarżącego, przepisów postępowania poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności poprzez przyjęcie, że wiza małżonki skarżącego jest równoznaczna z kontraktem, nieuwzględnienie natomiast w sprawie okoliczności, iż żonie skarżącego skrócono kontrakt na uniwersytecie do (...) czerwca 2008 r., tj. o sześć miesięcy.
Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tym zakresie, zdaniem pełnomocnika skarżącego, jest błędne. Uznaniowość, nie oznacza swobody działania. Organ administracji publicznej w przypadkach uznaniowych zawsze musi kierować się przesłankami określonymi w przepisach prawa materialnego i w oparciu o zebrane dowody wydać decyzję zgodną z prawem, a nie decyzję "swobodną". W sprawie P. B. naruszony został art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Konstytucja Rzeczypospolitej w art. 18 stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.
Dodatkowo Konstytucja w art. 71 stanowi, że Państwo w swojej polityce gospodarczej i społecznej uwzględnia dobro rodziny. Cytowane przepisy konstytucyjne przez ustawodawcę rozwinięte zostały w ustawach zwykłych miedzy innymi w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (w art. 54 ust. 6 pkt 2). Orzekając w oparciu o ten przepis Minister Obrony Narodowej musi kierować się wskazaniami konstytucyjnymi dotyczącymi szczególnej ochrony rodziny przez Państwo Polskie. Rodzina P. B. była zagrożona od momentu jej powstania. Najpierw poprzez rozłąkę P. B. z żoną, gdy został on skierowany do służby wojskowej w G., a następnie w W., podczas gdy żona była w P.. Obowiązkiem Państwa było więc zwolnienie skarżącego z kosztów kształcenia i nauki w momencie rozwiązania przez niego stosunku służbowego. Krok P. B. o wypowiedzeniu służby wojskowej nie był podyktowany chęcią poprawy warunków materialnych życia, karierą czy innym powodem.
P. B. wypowiedział swój stosunek służby wojskowej wyłącznie w celu ratowania swojej rodziny. Dodatkowo, w ocenie pełnomocnika skarżącego, Sąd I instancji błędnie ocenił zebrany przez Ministra materiał dowodowy. Skończenie studiów magisterskich przez skarżącego wcale nie wpłynie na poprawę jego warunków finansowych, ponieważ P. B. posiada tylko wizę na naukę. Tej okoliczności organ w ogóle nie uwzględnił. Ponadto, żona skarżącego ma obecnie skrócony kontrakt naukowy do (...) czerwca 2008 r., podczas gdy pierwotny kontrakt opiewał do (...) grudnia 2008 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., sąd odwoławczy związany był przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy granicami skargi kasacyjnej.
Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiła trudna sytuacja rodzinna skarżącego. Powołany wyżej przepis ma charakter wyjątku od powszechnie obowiązującej reguły, wobec czego nie powinien być traktowany rozszerzająco. Trudna sytuacja rodzinna, o której mowa powinna zatem być wynikiem niekorzystnych zdarzeń losowych, a nie konsekwencją świadomych wyborów małżonków zdających sobie sprawę z konsekwencji podejmowanych przez nich decyzji. Małżonek żołnierza zawodowego powinien mieć świadomość, że nie decyduje on swobodnie o miejscu swego pobytu, pozostaje bowiem w dyspozycji swoich przełożonych. Oboje małżonkowie w takiej sytuacji powinni też zdawać sobie sprawę z finansowych konsekwencji rozwiązania przez jednego z nich stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Nie do zaakceptowania jest teza postawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że przełożony skarżącego kierując go do służby w określonej miejscowości powinien mieć na względzie nie potrzeby jednostki wojskowej, do której został skierowany lecz trwałość założonej przez niego rodziny. Tak więc skomplikowana sytuacja materialna i rodzinna, w jakiej znalazł się skarżący jest wynikiem świadomych wyborów dokonanych przez niego i jego małżonkę i nie może stanowić przyczyny, dla której koszty jego kształcenia przerzucone zostaną na Skarb Państwa. Zarzut naruszenia prawa materialnego tym samym należy do nieusprawiedliwionych.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania został z kolei sformułowany w taki sposób, że przy zawartej w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasadzie związania sądu kasacyjnego zarzutami skargi kasacyjnej nie mógł być rozpoznany. Zasada ta oznacza, że skarżący winien wskazać, które przepisy zostały naruszone, na czym naruszenie to polegało, a w przypadku naruszenia przepisów postępowania ponadto, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna w części dotyczącej tego zarzutu nie spełnia ww. warunków bowiem skarżący nie wskazał nawet przepisów postępowania, które zostały naruszone. Wobec tego również ten zarzut nie mógł być skuteczny.
Mając wszystko to na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.