Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2914/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...].
Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., na podstawie art. 7 ust. 2 i art. 5 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.) odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty M. P. z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w B., pow. [...], woj. [...], obecnie Ukraina, której właścicielem była K.C..
Organ wymienił dokumenty złożone przez wnioskodawczynię w odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia wniosku. Wskazał, że wnioskodawczyni i R. W. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Głubczycach z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt I Ns 80/11 są spadkobiercami K. C..
Organ wyjaśnił, że w efekcie zwrócenia się do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowego w Katowicach, Archiwum Narodowego w Krakowie, jak i Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie o przesłanie dokumentów dotyczących mienia pozostawionego przez K. C. z d. W. w Bu., jednie z Archiwum Akt Nowych w W-wie uzyskał uwierzytelnioną kserokopię strony "Wykazu repatriantów którzy przechodzili przez Punkt Etapowy w Tarnowie za maj 1946 r.", w którym pod pozycją 1014 figuruje K.C..
Powołując się na art. 2, art. 11 ust. 5 oraz art. 6 cyt. ustawy organ stwierdził, że nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających pozostawienie ww. nieruchomości, jak i nie uzyskano dokumentów urzędowych i oświadczeń świadków spełniających wymogi ustawowe. Nie można zatem ustalić jaki był stan nieruchomości w chwili opuszczania byłego terytorium Polski przez K. C.w maju 1944 r.
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko o braku dokumentów potwierdzających pozostawienie ww. nieruchomości poza obecnymi granicami RP i przysługiwania w tej dacie prawa własności oraz niemożliwości uzyskania oświadczeń świadków wymienionych w art. 6 ust. 5 cyt. ustawy.
Organ stwierdził, że złożony do akt kontrakt kupna-sprzedaży z dnia 23 sierpnia 1932 r. i plan sytuacyjny z 17 maja 1933 r. nie pozwalają ustalić stanu nieruchomości na dzień jej opuszczenia, a więc nie mogą stanowić dowodu na tą okoliczność.
Skargę na powyższą decyzję złożyła M. P..
Skarżąca wskazując na Kartę Rozpoznawczą (Kennkarte), z której wynika, że 22 czerwca 1944 r. K. C. przebywała już w C. pow. T. oraz na legitymację PKP podbitą przez OKP z 1945 r., zarzuciła błędne ustalenie daty opuszczenia przez K. C. kresów wschodnich - tj. w maju 1946 r., na podstawie informacji z Archiwum Akt Nowych w Warszawie.
Podała, że w pismach opisała nieruchomość, wskazała sąsiadów z B. i wykazała, że nie może dołączyć zeznań świadków, ponieważ ma 92 lata, a świadkowie, którzy mogli złożyć takie zeznania już nie żyją. Dodała, że będąc w B. w 1975 r. widziała swój dom.
Zdaniem skarżącej w archiwum poszukiwano osoby o danych K. C. z domu S., córka P. ur. w K. września 1900 r. zamiast K. C. z domu W. urodzona 9 marca 1885 r. w B., córka F. i P..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest zasadna.
Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie stanowisko organów administracji co do braku dokumentacji potwierdzającej tytuł własności K. C. do pozostawionej nieruchomości w dacie opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej należy ocenić za co najmniej przedwczesne.
Sąd stwierdził, że art. 6 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje, jakie dowody należy dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty świadczące o rodzaju i powierzchni nieruchomości i wymienia w ust. 4 dokumenty, które są takimi dowodami (urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw). W przypadku braku takich dokumentów ust. 5 wskazuje na możliwość przedstawienia oświadczeń dwóch świadków, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Z powołanych przepisów wynika, zdaniem Sądu, że ustawodawca przyznaje pierwszeństwo dokumentom urzędowym, a w przypadku ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Niemniej art. 6 w ust. 4 ww. ustawy nie wymienia dowodów w sposób enumeratywny, skoro stwierdza, że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, jak i w przypadku oświadczeń świadków w ust.
5. Z podanych regulacji nie wynika zatem, że ustawodawca posłużył się zamkniętym katalogiem dowodów, a to oznacza, że nie wykluczył możliwości przeprowadzenia innych dowodów niż w nich wymienione, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają jedynie pierwszeństwo przed innymi i mogą okazać się wystarczające do wykazania przesłanek do przyznania prawa do rekompensaty. W konsekwencji brak dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 cyt. ustawy nie zwalnia organu od przestrzegania zasady wynikającej z art. 7 k.p.a., a więc podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony.
Sąd wywiódł z treści art. 75 § 1 k.p.a., że wyjaśnieniu stanu faktycznego może służyć wszystko, a więc inne dowody, opinie biegłych, oględziny, jak i przesłuchanie strony. Zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie zarówno z osobna, jak i w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Ponadto w myśl art. 86 k.p.a. w przypadku wyczerpania środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ może przesłuchać stronę. Jednak dowód taki ma charakter posiłkowy i znajduje zastosowanie wówczas, gdy po zgromadzeniu dokumentacji przez organ pozostały nie wyjaśnione okoliczności istotne dla sprawy, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dopiero po wyczerpaniu wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, czy też udowodnić jej nie można.
Sąd podał, że stanowisko to z reguły przyjmowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a ponadto podobne stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. K 2/04).
Sąd przywołał ponadto stanowisko wyrażone w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 2013 r., I OPS 11/13, LEX nr 1404014.
Brak dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 cyt. ustawy nie wyklucza, w ocenie Sądu, automatycznie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd stwierdził, że postępowanie we wskazanym wyżej zakresie nie zostało przeprowadzone w niniejszej sprawie. W szczególności nie przeprowadzono dowodów z przesłuchania samej skarżącej, jak i nie podjęto prób ustalenia i przesłuchania wskazanych w jej pismach świadków pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. W piśmie z dnia 22 lipca 2013 r. skarżąca wskazywała, że po wybudowaniu domu na zakupionej nieruchomości przy ul. [...] w B. jej sąsiadami była rodzina B. przesiedlona później do Polski oraz ukraińska rodzina B..
Sąd podniósł, że zeznanie świadka, jako oświadczenie wiedzy odtwarzające określone fakty, winno podlegać ocenie w kontekście okoliczności danej sprawy oraz pozostałych, zgromadzonych w niej dowodów. W tej zaś sprawie skarżąca na potwierdzenie posiadania przez K. C. tytułu własności opisanej nieruchomości przedłożyła dokument w postaci kontraktu kupna – sprzedaży i plan sytuacyjny pochodzące odpowiednio z 1932r. i 1933r. Kontrakt kupna – sprzedaży opatrzony jest – wymaganą wówczas – adnotacją o wpisaniu do księgi gruntowej dla gminy B. dokonaną w Urzędzie ksiąg gruntowych Sądu grodzkiego w B. uchwałą z dnia 31 stycznia 1933 r. na karcie a pod opisaną pozycją.
Wobec powyższego Sąd uznał, że dokonana przez organy ocena jest niepełna i jako taka nie była wystarczająca do wydania decyzji negatywnej w przedmiocie ustalenia prawa skarżącej do rekompensaty za opisaną nieruchomość, bowiem postępowanie przeprowadzono z naruszeniem w szczególności art. 7, 77 § 1 80 i 75 i 86 § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu, w zgromadzonym materialne dowodowym nie znajdują natomiast potwierdzenia zarzuty skargi dotyczące błędnego poszukiwania w archiwach zamiast danych dotyczących K. C. z domu W. ur. 9 marca 1885 r. w B., córki F. i P. - danych dotyczących K. C. z domu S., córka P. ur. w K. września 1900 r. Nie było również sporne w niniejszej sprawie, że K. C. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okolicznościach wymienionych w art. 1 cyt. ustawy, zatem bez wpływu na jej wynik pozostaje, czy repatriacja miała miejsce w maju 1944 r., czy też w maju 1946 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Skarbu Państwa. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z otwartego charakteru katalogu dowodów, o których mowa w tym przepisie, wynika, iż dowód z przesłuchania strony, niezależnie od okoliczności sprawy, może być wystarczający do potwierdzenia faktów wskazanych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy podczas, gdy wolą ustawodawcy było wprowadzenie kwalifikowanego katalogu dowodów na okoliczność udowodnienia faktu pozostawienia nieruchomości będącej własnością obywatela polskiego uprawnionego do uzyskania rekompensaty z uwagi na znaczny upływ czasu od zdarzeń będących przedmiotem oceny w postępowaniu dowodowym,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj,:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a,, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uwzględnieniu skargi wskutek błędnych ustaleń faktycznych poczynionych na podstawie akt sprawy, tzn. pominięciu okoliczności, iż strona postępowania wspominając o świadkach, którzy mogliby potwierdzić fakt własności nieruchomości pozostawionej, wskazała jednocześnie, iż świadkowie ci nie żyją, co doprowadziło do bezzasadnego przyjęcia przez Sąd, że obowiązkiem organów prowadzących postępowanie powinno być poszukiwanie i przesłuchanie nieżyjących świadków podczas, gdy podejmowanie tego typu niecelowych czynności przez organy administracji publicznej związane wyrokiem nie przysłużyłoby się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75, 77 § 1, 80 i 86 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego poprzez nieprzesłuchanie M. P. w charakterze strony podczas, gdy przesłuchanie strony stanowi wyłącznie dodatkowy, fakultatywny środek dowodowy, który w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie wpłynie na ostateczną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.
Wskazując na powyższe Minster Skarbu Państwa wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz oddalenie skargi, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przyznając szczególny walor określonym w tej ustawie dowodom (w tym zeznaniom dwóch świadków zamieszkujących w tej samej miejscowości, w której położona jest pozostawiona nieruchomość lub miejscowości sąsiedniej i niespokrewnionych ze stroną), nie wykluczają posiłkowego stosowania w postępowaniu o rekompensatę także innych dowodów. Nie można jednak uznać, że inne dowody, w tym dowód z przesłuchania strony, mogą stanowić wyłączny dowód na przysługiwanie prawa własności i pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP.
Minister podniósł ponadto, że w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż organy prowadzące postępowanie nie podjęły prób ustalenia i przesłuchania pod rygorem odpowiedzialności karnej wskazanych w pismach skarżącej świadków. Jednak z akt sprawy wynika bezspornie, iż sama skarżąca wśród powodów nieprzedlożenia oświadczeń świadków wymieniła fakt, iż świadkowie mogący złożyć stosowne zeznania nie żyją. Na powyższą okoliczność wskazała również strona w skardze z dnia 21 października 2013 r. Tymczasem Sąd w uzasadnieniu zacytował tę wypowiedź skarżącej, ale jednocześnie zobowiązał organy administracji publicznej do przeprowadzenia dowodu z zeznań tych świadków. Okoliczność ta świadczy o pominięciu przez Sąd przy formułowaniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku faktu śmierci świadków. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż z przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) nie wynika obowiązek organów polegający na poszukiwaniu i przesłuchiwaniu nieżyjących świadków.
Podejmowanie tego typu czynności faktycznych byłoby niecelowe i prowadziłoby jedynie do zbędnego wydłużenia postępowania. Jednocześnie skoro świadkowie wskazywani przez skarżącą nie żyją, to nie mogą oni złożyć zeznań w trybie art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Skarżący kasacyjnie zwrócił również uwagę, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, obok wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność tego dowodu, powinno być uzasadnione okolicznościami występującymi w konkretnej sprawie. Z akt sprawy, a w szczególności z oświadczeń strony nie wynika, aby posiadała wiadomości mogące uzupełnić materiał dowodowy, nie składała też wniosku ani nie wskazywała potrzeby przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony, który to dowód ma jedynie charakter posiłkowy i nie może być uznany za wystarczający dowód na przysługiwanie prawa własności i pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP.
W odpowiedzi na skargę M. P. wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podniesiono zarówno zarzuty naruszenia norm prawa materialnego, jak również przepisów postępowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty procesowe.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 133 §1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art.153 p.p.s.a. stwierdzić należy, że jest on częściowo niezasadny, gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wszystkim wymogom określonym w art.141 § 4 p.p.s.a., zaś z jego treści wynikają zalecenia dla organu (chociaż zalecenia błędne w odniesieniu do przesłuchania już nieżyjących świadków).
Trafnie natomiast w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art.133 §1 p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji pominął oświadczenie strony, w którym stwierdziła, że nie może zgłosić świadków, gdyż są to osoby, które już nie żyją i osoby, z którymi utraciła już kontakt (pismo M. P. z dnia 15 września 2009 r.). Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenie, że organ nie podjął prób ustalenia i przesłuchania wskazanych w pismach strony świadków jest o tyle niezasadne, że strona nie wskazała żadnych świadków, ani ich adresów, natomiast samo wskazanie w piśmie z dnia 22 lipca 2013 r. sąsiadów nieruchomości przy ul. [...] w B. nie oznacza i nie może stanowić podstawy nałożenia na organ prowadzący postępowanie obowiązku poszukiwania wskazanych osób. To obowiązkiem strony ubiegającej się o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest dołączenie do wniosku dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, zaś w przypadku braku dokumentów, o których mowa w art.6 ust. 4 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy, dowodami, o których mowa w art.6 ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;
2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518, z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art.6 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust.5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2005, Nr 169, poz. 1418 ze zm.).
Kolejny zarzut naruszenia przepisów procesowych podniesiony w skardze kasacyjnej, dotyczy art.145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art.7,75,77 §1, 80 i 86 k.p.a. i polega na błędnym przyjęciu naruszenia przez organ przepisów procesowych z uwagi na nieprzesłuchanie strony M. P., który w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie mógł mieć, zdaniem skarżącego kasacyjnie, wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Należy przyznać rację organowi, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przesłuchanie M. P. miałoby jedynie znaczenie dodatkowego środka dowodowego, przy braku podstawowych dokumentów niezbędnych do wykazania tytułu własności do gruntów położonych poza obecnymi granicami R.P. Trzeba zwrócić uwagę, że M. P. we wniosku o rekompensatę z dnia 24 grudnia 2008 r. nie wskazała nawet powierzchni pozostawionego mienia wpisując we właściwej rubryce grunty rolne - "do ustalenia", grunty zabudowane – " do ustalenia" (k.1 akt adm.).
W aktach znajdują się także pisma M. P., w których zajmuje ona stanowisko w sprawie, opisując przebieg zdarzeń mających miejsce w czasie wojny, a także zdarzeń związanych z budową domu (k.14 akt adm. oraz uzasadnienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji). Przesłuchanie M. P. mogłoby być jednak celowe w zakresie wyjaśnienia wątpliwości związanych z nabyciem przez jej matkę nieruchomości a następnie jej podziałem, o ile taką wiedzę wnioskująca posiada. Z zarzutem tym łączy się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, czyli art. 6 ust.4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzut ten sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, według którego z otwartego charakteru dowodów, o których mowa we wskazanym przepisie wynika, że dowód z przesłuchania strony może być wystarczający do potwierdzenia tytułu własności pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości.
Przypomnieć zatem należy, że stosownie do art. 6 ust.1 pkt 1 omawianej ustawy: " 1. Do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 4 i 5 ustawy. Dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia;
- 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;
- 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw;
- 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.
- 5. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka(....)".
Z powyższych regulacji wynika, że ustawodawca wprowadził wprawdzie otwarty katalog dowodów, jednakże w odniesieniu do wykazania tytułu własności i faktu pozostawienia określonego mienia obecnymi poza granicami nie wystarczy jedynie dowód z przesłuchania strony, ale w przypadku braku dokumentów wymienionych w art.6 ust.4 pkt 1 i 2 ustawy takim dowodem może być dowód z przesłuchania świadków. Wymogi, jakie ustawodawca przewidział dla dowodu z zeznań świadków wskazują na to, że nie każdy dowód z przesłuchania każdego świadka, może być podstawą do udowodnienia pozostawienia określonego mienia. Tym bardziej takim wyłącznym dowodem nie może być wyłącznie dowód z przesłuchania strony. Dowód z przesłuchania strony może być – jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej – jednym z dowodów, a nie wyłącznym dowodem w sprawie. Rzecz jednak w tym, że M. P. złożyła kontrakt kupna – sprzedaży z 1932 r. opatrzony wymaganą wówczas adnotacją o wpisaniu do księgi gruntowej dla gminy B. dokonaną w urzędzie ksiąg gruntowych Sądu Grodzkiego w B. uchwałą z dnia 31 stycznia 1933 r. na karcie a pod opisaną pozycją.
Nie zostało natomiast ustalone, czy w dacie opuszczenia mienia w związku z wojną, jej matka K. C., była nadal właścicielką zakupionej nieruchomości, skoro co innego wynika ze złożonej mapy podziału nieruchomości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego załączony do akt sprawy kontrakt kupna – sprzedaży z 23 sierpnia 1932 r. nie jest na tym etapie postępowania wystarczający do udokumentowania faktu pozostawienia określonego mienia. W aktach sprawy znajduje się bowiem plan sytuacyjny podziału parceli z 17 maja 1933 r., z którego wynika, że parcela [...] (będąca przedmiotem kontraktu z 1932 r.) została podzielona, zaś dla K. C. przypadła parcela Pb [...] i pgr. [...].
Nie sposób także pominąć, że odpowiedź uzyskana z Archiwum Państwowego we Lwowie jest niejednoznaczna (k.62 akt adm.). W odpowiedzi podano: "Informujemy, że podać informację z archiwum o prawie własności na nieruchomy majątek C. K. w B. nie jest możliwie z powodu braku niezbędnych dokumentów". Czy zatem brak dokumentów i dokładnego opisu nieruchomości uniemożliwił udzielenie odpowiedzi, czy też stwierdzono brak dokumentów w Archiwum dotyczących nieruchomości K. C. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ powinien rozważyć, czy nie zachodzi potrzeba ponownego zwrócenia się o udzielenie informacji do Archiwum we Lwowie ze szczegółowym wskazaniem nie tylko dokładnych danych osobowych K. C., lecz także wskazanego przez M. P. adresu w B., jak również dokładnego opisu nieruchomości wynikającego z kontraktu kupna - sprzedaży z 1932 r. i mapy podziału z 1933 r. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby kopie tych dokumentów załączyć do pisma skierowanego do Archiwum Państwowego we Lwowie. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona i dlatego wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Trzeba także wskazać, ze niezależnie od działań organu prowadzącego postępowanie zainteresowana strona sama powinna też podjąć działania celem potwierdzenia faktu pozostawienia nieruchomości w miejscowości B. na obecnym terytorium Ukrainy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.