Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 894/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie (dalej: "Skarżąca", "Skarżąca kasacyjnie", "PKP") na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (dalej: "Minister") z 5 lutego 2024 r. nr DO-II.7610.20.2024.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła PKP zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:
- 1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2024 r., poz. 561, dalej: "ustawa z dnia 8 września 2000 r."), poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia;
- 2. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023, poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na przerzucaniu na stronę odpowiedzialności za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona.
Mając powyższe na względzie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy administracji publicznej art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżąca upatruje tych uchybień w ograniczeniu zasady równej mocy środków dowodowych i przerzuceniu na stronę ciężaru dowodu na stronę. Ten zarzut jest niezasadny.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało to czy Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności do gruntów, które zostały objęte wnioskiem uwłaszczeniowym PKP SA.
Przepis art. 34 ust. 1 ustawa z dnia 8 września 2000 r. stanowi, że uwłaszczenie następuje ex lege, pod warunkiem kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek:
- 1) grunty są własnością Skarbu Państwa;
- 2) grunty znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe w dniu 5 grudnia 1990 r.;
- 3) przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe nie legitymowało się i nie legitymuje dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego, dokonywane w drodze decyzji administracyjnej, ma charakter deklaratoryjny i wymaga ustalenia, czy w dacie wejścia w życie ustawy (27 października 2000 r.) te przesłanki były spełnione.
Sąd I instancji oceniając materiał dowodowy doszedł do wniosku, że z ustaleń dokonanych przez organy, na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów bezspornie wynika, że nieruchomości objęte wnioskiem Skarżącej, tj. działki nr: [...], [...] oraz nr [...] o uwłaszczenie, których PKP SA wystąpiła, stały się z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa własnością Gminy K. Podstawę materialnoprawną komunalizacji stanowiła ostateczna decyzja Wojewody Śląskiego z 19 listopada 2020 r. nr NWXVa.7532.505.2014. Dodać przy tym należy, że na skutek odwołania Skarżącej od tej decyzji - Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z 25 sierpnia 2022 r. nr KKU-319/20 utrzymała w mocy decyzję organu I instancji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2814/22 oddalił skargę Skarżącej na powyższą decyzję. Decyzja komunalizacyjna została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Skoro tak, to nie można twierdzić, że Skarb Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. mógł być właścicielem tego mienia. Podobnie nie był właścicielem (Skarb Państwa) spornych działek również 27 października 2000 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono, że jeżeli sporne grunty stały się przedmiotem prawa własności jednostki samorządu terytorialnego z dniem 27 maja 1990 r., to niezasadnie PKP SA argumentuje, że organy popełniły błąd odmawiając wydania pozytywnej dla PKP SA decyzji w niniejszej sprawie.
Powyższe ustalenie mające znaczenie rozstrzygające w sprawie nie zostało skargą kasacyjną podważone. W konsekwencji, również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 34 ust. 1 ustawa z dnia 8 września 2000 r. przez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż PKP nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, również nie mógł przynieść oczekiwanego rezultatu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.