Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z [...] 2017 r. o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Ż. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w K., woj. [...].
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku B. K., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła zarzuty naruszenia następujących przepisów postępowania:
- - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego w skardze zarzutu, że mienie pozostawione w S., T. i H. stanowiły jedną zorganizowaną całość i jako gospodarstwo było prowadzone przez J. Ż.;
- - art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pomimo naruszenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, ze zm.) przez nieuwzględnienie i wnikliwie rozpatrzenia materiału dowodowego w tym pisma J. K. z dnia [...] 1992 r., odpisu orzeczenia aktu notarialnego, odpisu orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] 1946 r., odpisu notarialnego certyfikatu przynależności, pisma strony z dnia [...] 2017 r. oraz oświadczeń świadków B. D. i R. Ł. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Na wstępie zauważenia wymaga, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ograniczyła krąg osób uprawnionych do rekompensaty tylko do właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP (art. 2), a w przypadku śmierci właściciela do wszystkich spadkobierców albo niektórych z nich wskazanych przez pozostałych spadkobierców (art. 3 ust. 2). Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.
W okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy nie sposób zgodzić się z podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wywodzonym z nieuwzględnienia skargi w sytuacji naruszenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie istotnie w postępowaniu opartym na przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie można – z uwagi na dużą specyfikę danych, niezbędnych do rozstrzygnięcia – oczekiwać, że całość postępowania dowodowego obciążać będzie organ administracji publicznej, tym niemniej – w realiach rozpatrywanej sprawy – nie można było przyjąć, że kwestia ustalenia praw właścicielskich do nieruchomości pozostawała obowiązkiem organów.
Skoro prawo do rekompensaty przysługuje tylko właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to kluczowym dla rozważań co do spełniania pozostałych warunków ustawowych, było wykazanie się odpowiednim tytułem przysługującym do opuszczonej nieruchomości. Skoro zaś dokonywano ustaleń faktycznych w wymiarze historycznym, to ustalenia te winny być czynione zgodnie z prawem obowiązującym w tamtym czasie. Kwestią kluczową w tym zakresie okazało się wykazanie przysługującego J. Ż. tytułu własności do nieruchomości w K. Pomimo poszukiwań nie udało się pozyskać urzędowego dokumentu potwierdzającego prawo własności do wskazanej nieruchomości. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że o powyższym nie mogło świadczyć prawo swojszczyzny, potwierdzone certyfikatami przynależności. Obowiązujące bowiem prawo swojszczyzny, oparte na państwowej ustawie z dnia 3 grudnia 1863 r. dotyczącej regulacji stosunków swojszczyzny, oznaczało jedynie obligatoryjne przypisanie obywatela Państwa do konkretnej gminy, co potwierdzane było wspomnianym certyfikatem.
Tym samym, sam fakt legitymowania się certyfikatem przynależności do określonej gminy, aczkolwiek dawał prawo do stałego zamieszkiwania na jej terenie (jak też określone prawa publiczne, które na obszarze gminy osoby takie mogły realizować), to nie mógł być automatycznie utożsamiany z posiadaniem prawa własności do nieruchomości na terenie tej gminy. Inne pozyskane w toku postępowania środki dowodowe, w tym oświadczenia świadków, również nie zdołały potwierdzić tej okoliczności. Nie sposób przyjąć za skargą kasacyjną, że przysługujące J. Ż. prawo własności można było ustalić w oparciu o oświadczenia świadków, którzy sporadycznie przebywali w K., czy też ówcześnie byli małymi dziećmi. Z uwagi na znaczny upływ czasu oświadczenia te nie mogły stać się – wobec braku innych źródłowych dokumentów – jedynymi dowodami potwierdzającymi prawo własności do nieruchomości. Pogląd Sądu I instancji, że organy dokonały w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych, był zatem usprawiedliwiony.
Odmawiając słuszności podniesionemu w skardze kasacyjnej zarzutowi naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada normie wyrażonej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie wyroku należy przede wszystkim tak sporządzać, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby sąd nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tej normy, dlaczego nie stwierdził (lub stwierdził) naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego albo przepisów procedury w stopniu, który motywowałby określonej treści rozstrzygnięcie, jak też wtedy, kiedy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich wymaganych elementów.
Skarga kasacyjna upatruje naruszenie tego przepisu wobec braku ustosunkowania się do podniesionego w skardze zarzutu, że mienie pozostawione w S., T. i H. stanowiły jedną zorganizowaną całość i jako gospodarstwo było prowadzone przez J. Ż. Zauważyć zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie osią sporu była kwestia wykazania przysługującego prawa własności do nieruchomości we wsi K. Bez istotnego znaczenia było w tym zakresie badanie gospodarczych powiązań wskazanych nieruchomości, które zlokalizowane były w obrębie samodzielnych gmin. W świetle powyższego podniesiony zarzut procesowy nie mógł znaleźć usprawiedliwienia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 oraz art. 204 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.