Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 13 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3167/15

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 50/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie cech identyfikacyjnych pojazdu.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 2 lipca 2014 r. Z.Z. (dalej strona, skarżąca) wniosła o nadanie i umieszczenie cech identyfikacyjnych nadwozia oraz wykonanie i umieszczenie tabliczki znamionowej zastępczej w pojeździe marki [...] o dotychczasowym numerze VIN: [...], w którym stwierdzono sfałszowanie oznakowania identyfikacyjnego nadwozia.

Prezydent [...] (dalej Prezydent) decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2014 r.), odmówił wyrażenia zgody na nadanie i umieszczenie cech identyfikacyjnych na nadwoziu objętego nim pojazdu. W uzasadnieniu szczegółowo opisano jakie dokumenty przedstawiła strona jak również przebieg postępowania administracyjnego. Stwierdził, że ustalenie prawa własności następuje w trybie postępowania cywilnego, natomiast Sądy karne - Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] Karny i Sąd Okręgowy w [...] Wydział Karny Odwoławczy (dalej Sąd Okręgowy) orzekły jedynie o tym, komu należało wydać dowód rzeczowy w postaci objętego wnioskiem pojazdu; nie orzekły w przedmiocie prawa jego własności, do czego właściwy jest sąd cywilny. Prezydent uznał, że wyrażone przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu oceny prawne co do prawa własności nie są w sprawie wyrażenia zgody na nadanie i umieszczenie cech identyfikacyjnych wiążące, gdyż postanowienie to nie rozstrzyga wiążąco kwestii ustalenia prawa własności pojazdu, w konsekwencji nie spełnia wymogów zawartych w art. 66a ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm., dalej prd).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z.Z. wyrażając swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu zarzuciła naruszenie: art. 11 i 107 § 3 kpa przez brak wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy i brak szczegółowego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji; art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez uznanie, że postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] nie stanowi orzeczenia sądu ustalającego prawo własności pojazdu; prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię art. 66a ust. 2 pkt 5 prd w zw. z art. 169 kc i art. 230 § 2 kpk przez niewłaściwą wykładnię pojęcia prawomocnego orzeczenia sądu ustalającego prawo własności pojazdu polegającą na uznaniu, że waloru takiego orzeczenia nie można przypisać orzeczeniu sądu karnego, jedynie orzeczeniu sądu cywilnego, przez co doszło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium) decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2014 r.) na podstawie art. 138 § "4" [winno być "1 pkt 1"] kpa utrzymało decyzję z [...] września 2014 r. w mocy. W uzasadnieniu stwierdziło, że zgodnie z art. 66a ust. 2 pkt 5 prd starosta właściwy w sprawach rejestracji pojazdu wydaje decyzję o nadaniu cech identyfikacyjnych w przypadku pojazdu w którym cecha identyfikacyjna uległa zatarciu lub sfałszowaniu, a prawomocnym orzeczeniem sądu zostało ustalone prawo własności pojazdu. Stosownie do § 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 października 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz trybu nadawania i umieszczania w pojazdach cech identyfikacyjnych (Dz. U. nr 236, poz. 1401, dalej rozporządzenie) do wniosku o nadanie cechy identyfikacyjnej właściciel pojazdu dołącza prawomocne orzeczenie sądu ustalające prawo własności pojazdu, o którym mowa w art. 66a ust. 2 pkt 5 prd.

Obowiązek złożenia dokumentów niezbędnych dla wydania przez starostę decyzji o nadaniu cechy identyfikacyjnej ciąży na stronie (wnioskodawcy). Do uprawnień organu administracyjnego należy wyłącznie ocena czy składający wniosek przedłożył prawomocne orzeczenie sądu ustalające prawo własności pojazdu. Powołując wyrok WSA w Bydgoszczy z 29.4.2004 r. SA/Bd 3344/03 Kolegium stwierdziło, że "nie wchodzą w zakres działania organu ustalenia czyją konkretnie własność stanowi określony pojazd. Kodeks postępowania cywilnego dopuszcza w art. 189 możliwość żądania ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego albo prawa, gdy strona ma w tym interes prawny. Następuje to w drodze odpowiedniego powództwa".

Odnosząc się do argumentów strony dotyczących ustalenia prawa własności przez Sąd Okręgowy w [...], który postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. [...] zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2014 r. [...] w przedmiocie orzeczenia o dowodzie rzeczowym w ten sposób, że na podstawie art. 230 § 2 kpk wydał oskarżycielce posiłkowej Z.Z. przedmiotowy samochód wraz z kompletem kluczyków i dowodem rejestracyjnym, Kolegium stwierdziło, że mimo, że w treści uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego znalazły się stwierdzenia dotyczące uzyskania przez pokrzywdzoną własności pojazdu, to nie można przyjąć, że jest to orzeczenie, o którym mowa w art. 66a ust. 2 pkt 5 prd. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w wymienionych orzeczeniach Sąd Rejonowy w [...] i Sąd Okręgowy w [...] nie orzekały w przedmiocie prawa własności pojazdu lecz w kwestii wydania dowodu rzeczowego, natomiast zgodnie z art. 66a ust. 2 pkt 5 prd i § 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia strona musi przedstawić prawomocne orzeczenie sądu ustalające prawo własności pojazdu.

Takiego orzeczenia wnioskodawczyni zdaniem Kolegium nie przedstawiła. Przedstawione przez stronę orzeczenie nie jest orzeczeniem ustalającym prawo własności pojazdu i dlatego brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku.

W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i o zasądzenie kosztów postępowania zarzucił, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 140 w zw. z art. 11 oraz art. 107 § 3, art. 140 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa, art. 66a ust. 2 pkt 5 prd w zw. z art. 169 kc oraz art. 230 § 2 kpk, powtarzając co do zasady argumentację przedstawioną wcześniej w odwołaniu od decyzji z [...] września 2014 r. W art. 66a ust. 2 pkt "6" [winno być "5"] prd nie ma mowy o orzeczeniu sądu cywilnego i w konsekwencji orzeczeniem takim może być też orzeczenie sądu karnego zapadłe na podstawie art. 230 § 1 kpk. W przepisie tym przewidziano odrębny niż w art. 169 kc sposób ustalenia prawa własności. Skoro jest w nim mowa o "osobie uprawnionej" do rzeczy a nie osobie której "odebrano" rzecz, to decyduje fakt uprawnienia do władania rzeczą.

Za takim rozumieniem treści art. 230 "kpa" [winno być "kpk"] przemawia też zasada ekonomii procesowej. Zgodnie z art. 231 § 1 kpk tylko gdy powstaną wątpliwości komu wydać dowód rzeczowy składa go się do depozytu sądowego do czasu wyjaśnienia uprawnienia do odbioru. Wtedy kwestię własności rozstrzyga sąd cywilny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Pismem z 23 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącej dodatkowo zarzucił, że Kolegium nie odniosło się do możliwości odmiennej interpretacji przepisów prawa materialnego, uwzględniającej interes skarżącej. Stwierdził, że w obrocie prawnym nie powinny funkcjonować dwa odmienne orzeczenia dotyczące tego samego przedmiotu, a nadto, że przy przyjęciu stanowiska organów orzekających zbędny byłby przepis zawarty w zdaniu drugim art. 230 § 2 kpk.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w świetle bezspornego między stronami stanu faktycznego rozstrzygnięcie sprawy i skargi sprowadza się do rozstrzygnięcia sporu, czy wydane w toku postępowania karnego prawomocne postanowienie z [...] czerwca 2014 r. [...] Sądu Okręgowego w [...] Wydziału Karnego Odwoławczego stanowi prawomocne orzeczenie sądu ustalając prawo własności objętego postępowaniem pojazdu marki [...], w rozumieniu art. 66a ust. 2 pkt 5 prd.

Biorąc pod uwagę wątpliwości interpretacyjne zgłaszane przez skarżącą, Sąd I instancji podzielił stanowisko organów orzekających. Nie może ulegać wątpliwości, że ustalenie prawa własności jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 kpc, rozstrzyganą zgodnie z przepisami tego aktu prawnego. Co do zasady ustalenie tego rodzaju należy do sądów cywilnych chyba, że przepis szczególny przyznawałby uprawnienie w tym względzie innemu sądowi. Uprawnienie to nie powinno w takiej sytuacji budzić wątpliwości i być dokonywane w sprawie, której przedmiotem jest ustalenie prawa własności. Ustalenie sądu w takiej sprawie będzie miało walor ustalenia wiążącego w stosunku do innych sądów, organów i stron. W stosunku do takiego ustalenia należy odnieść wynikający z zasady demokratycznego państwa prawa postulat by w obrocie prawnym nie funkcjonowały różne orzeczenia sądów odnośnie tego samego przedmiotu.

Nie można uznać za ustalające prawo własności prawomocnego orzeczenia sądu, którego przedmiotem rozstrzygnięcia nie jest prawo własności lecz inna zasadnicza kwestia, przy uregulowaniu (rozstrzygnięciu) której celowym lub koniecznym może okazać się wypowiedzenie się w kwestii własności rzeczy. Rozstrzygnięcie takie nie może być uznane za orzeczenie sądu ustalające własność o jakim mowa w art. 66a ust. 2 pkt 5 prd. Przedmiotem postępowania i rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. [...] był zwrot dowodu rzeczowego w postaci pojazdu ciężarowego marki [...], który zgodnie z art. 230 § 2 kpk winien nastąpić na rzecz "osoby uprawnionej". Nie może ulegać przy tym wątpliwości, że pojęcie "osoby uprawnionej" nie jest tożsame z właścicielem rzeczy. Oznacza to, że przedmiotem postępowania karnego w kwestii zwrotu dowodu rzeczowego nie jest przesądzenie co do własności tej rzeczy, jedynie uprawnienie do niej, które może wynikać z innych praw niż prawo własności, np. z niekwestionowanego samoistnego posiadania w dobrej wierze.

W konsekwencji z uwagi na inny przedmiot postępowania i rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o art. 230 § 2 kpk, wydane w takim postępowaniu orzeczenie sądu karnego nie może być uznane za orzeczenie sądu ustalające własność pojazdu o jakim mowa w art. 66a ust. 2 pkt "3" [winno być "5"] prd w sytuacji, gdy w jego uzasadnieniu zawarto rozważania co do przysługującego osobie uprawnionej do zwrotu dowodu rzeczowego prawa jego własności. Rozważań tych nie można uznać za rozstrzygające co do prawa własności pojazdu, które to uprawnienie przysługuje w braku odmiennego uregulowania sądowi cywilnemu.

Odmienne stanowisko nie wynika z treści zdania drugiego § 2 art. 230 kpk, jak i z art. 231 § 1 kpk, które to przepisy należy rozważać w kontekście uprawnienia do odbioru zatrzymanej rzeczy, nie prawa jej własności. Dlatego rozstrzygnięcie sporu co do własności rzeczy o jakim mowa w art. 230 § 2 kpk ma doprowadzić do odpowiedzi na pytanie, kto jest osobą uprawnioną do odbioru rzeczy, a nie przesądzać o prawie własności rzeczy. W niniejszej sprawie nie wykazano by istniał spór co do własności rzeczy objętego postępowaniem pojazdu, co dawałoby uprawnienie sądowi karnemu do rozstrzygnięcia kwestii jego własności w postępowaniu na gruncie art. 230 § 2 kpk.

Dla uwzględnienia wniosku skarżącej o wyrażenie zgody na nadanie i umieszczenie cech identyfikacyjnych na nadwoziu pojazdu oraz wykonanie i umieszczenie tabliczki znamionowej niezbędne było, zgodnie z art. 66a ust. 2 pkt 5 prd, przedłożenie prawomocnego orzeczenia sądu w przedmiocie ustalenia prawa własności tego pojazdu, któremu to obowiązkowi skarżąca nie uczyniła zadość. W konsekwencji zasadnie odmówiono skarżącej uwzględnienia wniosku.

Skargę kasacyjną wywiodła Z.Z., reprezentowana przez pełnomocnika r. pr. R. T., która zaskarżyła wyrok II SA/Gl 50/15 w całości, zarzucając naruszenie:

1. I. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
2. 1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 140 w zw. z art. 11, 107 § 3, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na oddaleniu skargi mimo naruszenia przez organy obu instancji ww. przepisów kpa, co oznacza wadliwą kontrolę rozstrzygnięcia;
3. 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa przez wadliwą kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia;
4. 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 76 § 1 kpa przez brak uznania, że postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] stanowi dowód własności pojazdu, tym samym naruszenie domniemania wynikającego z faktu, że postanowienie to stanowi dokument urzędowy;
5. 4. art. 3 § 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy powinno dojść do jej uwzględnienia i uchylenia w całości zaskarżonej decyzji, przez co doszło do zaniechania obowiązku skontrolowania działalności organów obu instancji;
6. 5. art. 134 § 1 ppsa przez brak odniesienia się do części zarzutów skargi i art. 141 § 4 ppsa przez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów skarżącej;
7. II. prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 66a ust. 2 pkt 5 prd w zw. z art. 169 kc i art. 230 § 2 kpk przez niewłaściwą wykładnię tych przepisów, niewłaściwą interpretację pojęcia prawomocnego orzeczenia sądu ustalającego prawo własności pojazdu polegającą na uznaniu, że waloru takiego orzeczenia nie można przypisać orzeczeniu sądu karnego, jedynie orzeczeniu sądu cywilnego, przez co doszło do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów prawa materialnego.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; ewentualnie, w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że dostatecznie została wyjaśniona istota sprawy, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] oraz uchylenie w całości decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i wpisu sądowego od skargi oraz od skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa tj. na naruszeniu norm prawa materialnego i przepisów postępowania.

Nieusprawiedliwione okazały się zarzuty naruszenia – wyjętych przed nawias - "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ppsa" bądź "art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa" (zarzuty I pkt 1, 2 i 4 in princ.). Art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a bądź c ppsa zawierają przeciwstawne normy wynikowe i regulują sposób rozstrzygnięcia, zatem nie mogą pozostawać w związku. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia wskazanych norm odniesienia nie są trafne (wyrok NSA z 11.3.2015 r., I OSK 2383/14, Lex 1666121).

Skarga kasacyjna zasadza się na podstawowym założeniu, że postanowienia sądów karnych, rozstrzygające w przedmiocie orzeczenia o dowodzie rzeczowym, stanowią orzeczenia sądu ustalające prawo własności pojazdu – w rozumieniu art. 66a ust. 2 pkt 5 prd i § 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia. Podniesione zarzuty i ich uzasadnienie odnoszą się do różnych aspektów tego założenia.

Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kpa. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 457 nb 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie.

Punkt wyjścia do rozważań dotyczących tego zarzutu stanowić musi treść przepisów prawa materialnego, na których oparta została kwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzja i decyzja ją poprzedzająca.

Dokonując oceny zasadności zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, wskazać należy, że skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie - art. 66a ust. 2 pkt 5 prd w zw. z art. 169 kc w zw. z 230 § 2 kpk – przez niewłaściwą wykładnię tych przepisów, niewłaściwą interpretację pojęcia prawomocnego orzeczenia sądu ustalającego prawo własności pojazdu polegającą na uznaniu, że waloru takiego orzeczenia nie można przypisać orzeczeniu sądu karnego, jedynie orzeczeniu sądu cywilnego, przez co doszło do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów prawa materialnego. W myśl art. 66a ust. 2 pkt 5 prd starosta właściwy w sprawach rejestracji pojazdu wydaje decyzję o nadaniu cech identyfikacyjnych w przypadku pojazdu, w którym cecha identyfikacyjna uległa zatarciu lub sfałszowaniu, a prawomocnym orzeczeniem sądu zostało ustalone prawo własności pojazdu. Uprawnienie starosty do wydania decyzji o nadaniu cech identyfikacyjnych pojazdu w przypadku opisanym w pkt 5 ust. 2 art. 66a prd stanowi odstępstwo od zasady określonej w art. 66a ust. 1 prd, zgodnie z którą to producent (a nie organ administracji publicznej) nadaje i umieszcza cechy identyfikacyjne pojazdu, o których mowa w art. 66 ust. 3a prd.

Zgodnie z art. 66 ust. 3a prd pojazd uczestniczący w ruchu powinien posiadać nadane przez producenta, z zastrzeżeniem art. 66a, cechy identyfikacyjne: 1) numer VIN albo numer nadwozia, podwozia lub ramy. Również § 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia stanowi, że do wniosku o nadanie cechy identyfikacyjnej właściciel pojazdu dołącza prawomocne orzeczenie sądu ustalające prawo własności pojazdu, o którym mowa w art. 66a ust. 2 pkt 5 prd.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji i organów obu instancji, że odpis postanowienia z [...] czerwca 2014 r. [...] Sądu Okręgowego w [...], dołączony przez skarżącą do wniosku z 4 lipca 2014 r., nie jest prawomocnym orzeczeniem sądu ustalającym prawo własności pojazdu. Za prawidłowością stanowiska Sądu I instancji, słusznie aprobującym pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, przemawia utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego i doktryny, zgodnie z którym odmowa zarejestrowania pojazdu samochodowego ze względu na nieprzedstawienie przez nabywcę pojazdu dowodu własności uzasadnia legitymację nabywcy (art. 169 § 2 kc) do wystąpienia z powództwem opartym na art. 189 kpc o ustalenie własności; w procesie tym biernie legitymowany jest zbywca pojazdu nawet wtedy, gdy nie kwestionuje on prawa nabywcy (wyrok SN z 13.9.2001 r. IV CKN 432/00, Lex 53108, aprobowany przez G. Rudnickiego, J. Rudnicką, S. Rudnickiego, Kodeks cywilny.

Komentarz, T. II Własność i inne prawa rzeczowe, Wolters Kluwer 2016, s. 280, uw. 13). Prawomocnym wyrokiem z [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...] (dalej wyrok [...]), Sąd Rejonowy w [...] - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy – uznał G. M. za winnego popełnienia zarzucanego mu w punkcie I czynu wypełniającego dyspozycję art. 291 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 294 § 1 kk, polegającego na tym, że w okresie od 2000 r. do 2002 r. w Hiszpanii, wspólnie i w porozumieniu z M. M., z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu, umyślnie nabywał od nieustalonych osób rzeczy pochodzące z kradzieży w postaci niżej wymienionych 14 samochodów: [...] 9. [...] (o nr rej. [...]) o podrobionym nr VIN [...]" o wartości 48.150 zł, i za to wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności; [...] 3. uznał G. M. za winnego popełnienia zarzucanych mu w punktach [...] V czynów wypełniających dyspozycję art. 286 § 1 kk w zw. z art. 91 § 1 kk [...].

Z opisu czynu zarzucanego w punkcie V czynu wynika, że "w dniu 29.03.2002 r. w K. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd kupującego Z.Z. co do braku wad prawnych samochodu [...] o podrobionym nr VIN "[...]" [właściwy numer przyjęty w punkcie 1 wyroku] zatajając, że pochodzi on z kradzieży, przez co doprowadził w/w do zawarcia umowy sprzedaży i do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w postaci 57.799,94 zł" (odpis wyroku [...] w aktach administracyjnych). Skoro przedmiotowy samochód pochodził z kradzieży, nie ulega wątpliwości, że zastosowanie w tej sytuacji znajdzie art. 169 § 2 kc, nie zaś art. 169 § 1 kc.

Wyjątkowość hipotezy art. 169 § 2 zd. pierwsze kc polega na tym, że rzeczy, które właściciel utracił wskutek kradzieży, mogą przejść na nabywcę dopiero z upływem 3 lat od chwili kradzieży, pod warunkiem że nabywca jest w chwili upływu tego terminu w dobrej wierze. Dla oceny dobrej wiary właściwa jest chwila uzyskania własności przez nabywcę. Zasadą jest, że jest to moment objęcia rzeczy w posiadanie (§ 1 art. 169), jednakże w wypadku, o którym mowa w zdaniu pierwszym § 2 art. 169, przesuwa się ona do chwili upływu określonego tam trzyletniego terminu. Nabywca musi być wówczas w dobrej wierze co do uprawnienia zbywcy do rozporządzenia rzeczą (G. Rudnicki, J. Rudnicka, S. Rudnicki – op. cit., s. 276, uw. 11).

Odmienne stanowisko nie wynika, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, z treści art. 230 § 2 kpk, zgodnie z którym należy zwrócić osobie uprawnionej zatrzymane rzeczy niezwłocznie po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego. Jeżeli wyniknie spór co do własności rzeczy, a nie ma dostatecznych danych do niezwłocznego rozstrzygnięcia, odsyła się osoby zainteresowane na drogę procesu cywilnego. Zwrot dowodu rzeczowego w postaci pojazdu, który zgodnie z art. 230 § 2 kpk powinien nastąpić na rzecz "osoby uprawnionej", przy czym pojęcie to nie jest tożsame z właścicielem rzeczy. W doktrynie w zakresie regulacji objętej art. 230-233 i 234 kpk prócz właściciela, wskazuje się także posiadacza (T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, LEX 2014, uw. 1 do art. 230-234). Osobą uprawnioną do uzyskania rzeczy (dowodu rzeczowego) jest jej ostatni posiadacz, chyba że inna osoba zgłosiła swe roszczenie albo powzięto wątpliwości co do dobrej wiary posiadacza albo ustalono prawo innej osoby do otrzymania rzeczy (K. Eichstaedt w: red.

D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I, Wolters Kluwer 2017, s. 814, uw. 2). W orzecznictwie podnosi się, że w wypadku dokonania kradzieży rzeczy ruchomej, a więc i samochodu, za granicą osobą uprawnioną do odebrania rzeczy jest - bez względu na miejsce nabycia - właściciel skradzionej rzeczy lub osoba uprawniona do władania taką rzeczą, o czym decydują przepisy prawa cywilnego (uchwała SN z 10.12.1991 r. I KZP 33/91, OSNKW 1992/3-4/18, z aprobującą glosą R. Grzegorczyka, Edukacja Prawnicza 1994/1/s. 18-19, aprobowana przez T. Grzegorczyka – op. cit., uw. 3).

Postanowienie w przedmiocie zwrotu zbędnego dowodu rzeczowego (arg. z art. 323 § 1 kpk), ma charakter orzeczenia wpadkowego. Z istoty rozstrzygania o zwrocie zbędnego dowodu rzeczowego wynika, że postanowienie to nie rozstrzyga o prawie własności pojazdu. W przypadku sporu między osobami uważającymi się za uprawnione do posiadania danej rzeczy, jeżeli nie ma dostatecznych danych do niezwłocznego rozstrzygnięcia tego sporu na podstawie materiałów postępowania karnego i zgromadzonych w nim dokumentów, właściwa do rozstrzygnięcia sporu jest droga procesu cywilnego (art. 230 § 2 zd. 2 kpk; T. Grzegorczyk – op. cit., uw. 5; K. Eichstaedt – op. cit., s. 814, uw. 3). W kontrolowanej sprawie nie doszło do sporu między dwiema osobami lub większą liczbą osób uważającą się za uprawnione do posiadania danej rzeczy, bo prócz skarżącej nikt nie ubiegał o zwrot przedmiotowego pojazdu.

Z powołanych regulacji (w tym art. 230 § 2 zd. 2 kpk), o prawie własności skradzionego pojazdu może rozstrzygać jedynie sąd powszechny w procesie cywilnym.

Postanowienie sądu karnego, jest oświadczeniem wiedzy i woli tego sądu, jedynie w zakresie jego kognicji. Sąd Okręgowy w [...], na podstawie art. 230 § 2 kpk, postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. nie ustalił prawa własności pojazdu. Sąd Okręgowy opierał się wyłącznie na materiale dowodowym, zgromadzonym w postępowaniu karnym, pozwalającym "na merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiotowej kwestii" – zatem o wydaniu oskarżycielce posiłkowej Z.Z. na podstawie art. 230 § 2 kpk przedmiotowego samochodu wraz z kompletem kluczyków i dowodem rejestracyjnym. Mimo, że Sąd Okręgowy wskazał, że "pokrzywdzona nabywając w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej przedmiotowy pojazd, znajdowała się w dobrej wierze, przez co uzyskała jego własność, o którym mowa w art. 169 § 2 kc", to dalsza część rozważań Sądu Okręgowego wskazuje, że rozważał on jedynie dobrą wiarę skarżącej w momencie zawarcia umowy kupna-sprzedaży samochodu od skazanego G. M. W żaden sposób Sąd Okręgowy nie rozważał, że skarżąca utraciła dobrą wiarę z chwilą doręczenia jej odpisu postanowienia z [...] października 2002 r. sygn. akt [...] Prokuratora Rejonowego w [...] w przedmiocie dowodów rzeczowych, zatem upływ trzyletniego terminu nie mógł prowadzić do nabycia prawa własności przedmiotowego samochodu przez skarżącą.

Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest pogląd, że w sytuacji, gdy nieuprawnionym zbywcą była osoba zawodowo zajmująca się obrotem samochodami, profesjonalizm kontrahenta jest jedynie okolicznością faktyczną, która sama przez się nie przesądza kwestii dobrej lub złej wiary nabywcy (pkt 5 uzasadnienia uchwały 7 Sędziów SN z 30.3.1992 r. III CZP 18/92, OSNC 1992/9/144, z aprobującą glosą A. Szpunara, PiP 1993/2/108, (G. Rudnicki, J. Rudnicka, S. Rudnicki – op. cit., s. 276, uw. 12). Nabywca rzeczy skradzionej, który nie nabył własności w trybie art. 169 kc, nie może być uznany za osobę uprawnioną w rozumieniu art. 230 § 2 kpk (J. Grajewski, E. Skrętowicz, Kodeks postępowania karnego, s. 161; W. Grzeszczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, LexisNexis 2014, s. 286, uw. 3).

W świetle art. 66a ust. 2 pkt 5 prd stwierdzić należy, że załączony do wniosku o nadanie cechy identyfikacyjnej pojazdu odpis postanowienia Sądu Okręgowego w [...] Wydziału Karnego Odwoławczego nie stanowi dowodu własności przedmiotowego pojazdu, jest jedynie dokumentem potwierdzającym, że skarżąca jest osobą uprawnioną do wydania jej pojazdu. Pismem z 7 sierpnia 2014 r. Kierownik Biura Praw jazdy i Rejestracji Pojazdów wezwał skarżącą do uzupełnienie podania w terminie 7 dni o prawomocne orzeczenie sądu ustalające prawo własności ww pojazdu i prawidłowo pouczył skarżącą (art. 9 kpa), że "ustalenie właściciela następuje w trybie postępowania cywilnego, w związku z czym załączone do wniosku postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...].06.2014 r. sygn. akt [...]., nie rozstrzyga wiążąco kwestii ustalenia prawa własności przedmiotowego pojazdu". Pismem z 15 września 2014 r. skarżąca odmówiła przedłożenia "innych zaświadczeń" (k. 4, 7 akt administracyjnych).

Orzeczenia rozstrzygającego o prawie własności pojazdu sąd powszechny nie wydał, ponieważ skarżąca nie wniosła pozwu o ustalenie prawa własności pojazdu.

Zarówno organy administracji, jak i sądy administracyjne, nie są właściwe do rozstrzygania o prawie własności pojazdu.

Niezasadnie skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 140, art. 11, 77 § 1, art. 80, 107 § 3 kpa bądź w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa.

Sąd I instancji trafnie uznał, że organy administracji rozpoznające niniejszą sprawę w wyczerpujący sposób zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Naczelny Sąd administracyjny rozpoznający przedmiotową sprawę nie dopatrzył się naruszenia przez te organy art. 11, 77 § 1, art. 80, 107 § 3, art. 140 kpa i 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa.

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 76 § 1 kpa. Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 kpa). Postanowienie Sądu Okręgowego z [...] czerwca 2014 r. [...] ma charakter dokumentu urzędowego. W zakresie działania Sądu karnego, orzekającego postanowieniem wpadkowym o zwrocie dowodu rzeczowego, nie leży orzekanie o prawie własności skradzionego samochodu (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 441, nb 3; s. 444-445, nb 8).

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że art. 3 § 2 pkt 1 ppsa ma charakter ustrojowy. Wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie (wyrok NSA z: 9.8.2016 r., II OSK 2929/14, Lex 2119367; 20.12.2016 r., I OSK 1861/15, Lex 2256049). Wbrew zarzutowi naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, Sąd I instancji nie zaniechał obowiązku skontrolowania działalności organów obu instancji.

Zarzut naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa okazał się nieusprawiedliwony. Z naruszeniem art. 141 § 4 ppsa mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 ppsa może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa; wyrok NSA z 15.2.2008 r., II OSK 24/07, Lex 456305; 12.7.2016 r., I OSK 478/16, NZS 2016/5/3). Sąd administracyjny I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi (art. 134 § 1 ppsa) i to sąd I instancji ma obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów skargi, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia badanej sprawy (wyrok NSA z 24.6.2005 r., FSK 2633/04, akceptowany przez J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 346-347, uw. 2, 3). W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W doktrynie i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że w świetle § 1 art. 134 ppsa, Sąd I instancji nie ma obowiązku badania wszelkich aspektów sprawy, w tym tych, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Obowiązek ten aktualizuje się jedynie w stosunku do aspektów istotnych (wyrok NSA z: 31.5.2016 r., II GSK 2858/14; 7.6.2011 r., II OSK 533/11, akceptowany przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 632-633, nb 3). To, że skarżąca nie zgadza się z oceną materiału dowodowego akceptowaną przez sąd I instancji, nie oznacza jednak, że doszło do naruszenia tego przepisu.

Skoro żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.