Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1407/05 oddalił skargę L. B. na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie opinii dotyczącej zwolnienia z odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Minister Edukacji Narodowej i Sportu zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] stycznia 2005 r., którym negatywnie zaopiniowano wniosek w sprawie nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Organ II instancji wskazał, iż L. B. pracę w szkole rozpoczęła w 1984 r. na stanowisku nauczyciela wychowania muzycznego. W latach 1986-1990 wykonywała pracę katechetki w parafii. Od dnia 1 września 1991 r. do chwili obecnej jest zatrudniona na stanowisku nauczyciela religii w pełnym wymiarze zajęć. Legitymuje się dyplomem ukończenia Studium Liturgiczno - Muzycznego przy Papieskim Wydziale Teologicznym z 1985 r., poświadczeniem Papieskiego Wydziału Teologicznego w [...] z 1986 r. o uzyskaniu absolutorium oraz dyplomem ukończenia studiów wyższych magisterskich na kierunku teologia z dnia 22 września 2003 r. W dniu 5 kwietnia 2000 r. była zatrudniona w szkole w pełnym wymiarze zajęć na stanowisku nauczyciela religii, nie posiadając wymaganych kwalifikacji do zajmowania tego stanowiska.
Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w dniu 5 kwietnia 2000 r., kwestię kwalifikacji nauczycieli regulowały: art. 9 ustawy - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433 ze zm.). Kwalifikacje nauczycieli religii, zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm.) oraz § 11 cyt. rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, określały odpowiednie porozumienia Ministra Edukacji Narodowej z władzami Kościołów.
Kwalifikacje wymagane od nauczycieli religii rzymskokatolickiej określało porozumienie zawarte pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii (Dz. Urz. MEN Nr 6, poz. 21).
Minister Edukacji Narodowej i Sportu podniósł, iż L. B. w dniu 5 kwietnia 2000 r. nie posiadała wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela religii, a także nie posiadała wymaganego, nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej wykonywanej w szkole, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Nie spełniła więc warunków wymaganych do zatrudnienia na podstawie mianowania, określonych w art. 10 ust. 2 pkt 5 i 7 Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 kwietnia 2000 r., a tym samym nie spełniła wymagań określonych w art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. i w związku z tym [...] Kurator Oświaty nie mógł pozytywnie zaopiniować wniosku L. B. Ponadto z akt sprawy wynika też, że L. B. w dniu 5 kwietnia 2000 r. nie posiadała wymaganych ocen (oceny) pracy, o których mowa w powołanym art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela. Co prawda, pismem z dnia 18 grudnia 1999 r. zwróciła się do dyrektora szkoły o dokonanie oceny pracy w celu uzyskania mianowania, ale oceny takiej nie dokonano. Gdyby nawet dokonano oceny pracy, to i tak skarżąca nie mogłaby uzyskać mianowania, bo nie posiadała wymaganych kwalifikacji do zajmowania danego stanowiska.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. B. wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach oraz § 1 ust. 1 pkt 2 i § 4 Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii. Podnosiła, iż od dnia 1 września 1991 r. jest zatrudniona na stanowisku nauczyciela religii w pełnym wymiarze czasu pracy. Legitymuje się dyplomem ukończenia Studium Liturgiczno - Muzycznego przy Papieskim Wydziale Teologicznym w [...] z roku 1985, odbyła pięcioletnie wyższe studia teologiczne na Papieskim Wydziale Teologicznym w [...] zakończone absolutorium w roku 1986 r. i posiada dyplom magisterski wydany w 2003 r. Podnosiła również, iż jej zdaniem art. 10 pkt 2 ust. 7 ustawy — Karta Nauczyciela w wersji obowiązującej do 7 sierpnia 1996 r. dawał jej prawo zyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z mocy prawa.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powtórzył argumentację zawartą w decyzji Organu II instancji i uznał, że L. B. w dniu 5 kwietnia 2000 r. nie posiadała wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela religii, a także nie posiadała wymaganego, nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej, wykonywanej w szkole zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Nie spełniła więc warunków wymaganych do zatrudnienia na podstawie mianowania określonych w art. 10 ust. 2 pkt 5 i 7 Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 kwietnia 2000 r., a tym samym nie spełniła wymagań określonych w art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. i w związku z tym [...] Kurator Oświaty nie mógł pozytywnie zaopiniować wniosku L. B. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że L. B. w dniu 5 kwietnia 2000 r. nie posiadała wymaganych ocen pracy, o których mowa w powołanym art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela.
W aktach sprawy jest także pismo z dnia 20 grudnia 1999 r., z którego wynika, że wizytacja kanoniczna ustaliła skarżącej ocenę wyróżniającą. Jednak ustalona przez wizytację kanoniczną ocena nie jest oceną pracy dokonaną przez dyrektora szkoły w trybie i na zasadach określonych w art. 6a Karty Nauczyciela i nie może być rozumiana jako wymagana ocena pracy, o której mowa w powołanym art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela. Zgodnie bowiem z art. 6a Karty Nauczyciela, oceny pracy nauczyciela, w tym nauczyciela religii, dokonuje dyrektor szkoły, a w świetle § 11 powołanego rozporządzenia w sprawie warunków sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych, wizytatorzy wyznaczeni przez biskupów diecezjalnych Kościoła Katolickiego i właściwe władze zwierzchnie pozostałych kościołów i innych związków wyznaniowych upoważnieni są do wizytowania lekcji religii, jednakże nadzór pedagogiczny nad nauczaniem religii, w zakresie metodyki nauczania i zgodności z programem sprawuje dyrektor szkoły lub placówki i to dyrektor szkoły dokonuje oceny pracy nauczyciela religii, z uwzględnieniem wyników wizytacji kościelnej.
L. B. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając mu:
- - mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), polegające na zaniechaniu obowiązku rzetelnego zbadania zgodności zaskarżonej decyzji Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] z prawem, przede wszystkim zaś ustalenia, na jakich podstawach prawnych ją oparto, czy przy jej ferowaniu nie naruszono przepisów art. 6, 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, mającą istotny wpływ na wynik sprawy obrazę art. 107 § 3 kpa, przez zaniechanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, zaniechania wyczerpującej i dogłębnej oceny materiału dowodowego i sporządzenie uzasadnienia wyroku, stanowiącego w zasadzie jedynie omówienie czynności stron podjętych w sprawie i wierne powtórzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu.
- - naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U Nr 19 poz. 239 ze zm.), art. 10 ust. 2 pkt 5 i 7 ustawy Karta Nauczyciela, § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków organizowania nauki religii w publicznych szkołach i przedszkolach (Dz. U Nr 36 poz. 155 z 1992 r.), § 1 ust. 1 pkt 2 i § 4 Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministerstwem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii (Dz. U. MEN Nr 6 poz. 21 z 1993 r.), a także art. 3 i 44 ustawy o szkolnictwie wyższym z 5 listopada 1958 r. (Dz. U. Nr 32 poz. 191 z 1973 r.) oraz art. 10 pkt 2 ust. 7 ustawy Karta Nauczyciela obowiązującego w roku 1996, poprzez całkowicie niezasadne uznanie, że skarżąca w dniu 6 kwietnia 2000 r. nie posiadała kwalifikacji do nauczania religii w szkołach podstawowych, bowiem nie posiadała dyplomu wyższej uczelni, a w związku z tym nie posiadała wymaganego okresu zatrudnienia w szkołach podstawowych, a więc nie posiadała nieprzerwanego, wymaganego okresu pracy pedagogicznej w szkole zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, że Sąd nie przeprowadził prawidłowej oceny decyzji Ministra Edukacji pod kątem jej zgodności z prawem i niejako mechanicznie przepisał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Zdaniem skarżącej posiadała ona kwalifikacje do nauczania religii, miała bowiem ukończone studia wyższe teologiczne, uwzględniające przygotowanie katechetyczno - pedagogiczne.
Ponadto z § 4 Porozumienia wynika, że kwalifikacje takie posiadają osoby, które mają świadectwo dojrzałości i uzyskały przygotowanie do nauki religii w instytucie i na kursach katechetycznych.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie przeprowadzenia analizy legalności zaskarżonego postanowienia w kontekście zgromadzonego przez organ materiału dowodowego.
Należy zgodzić się z zarzutem, że rozważania Sądu I instancji w znacznym zakresie sprowadzają się do powtórzenia uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Natomiast Sąd zobligowany był ocenić, czy przy wydawaniu aktu nie zostały naruszone przepisy prawa. Dokonując tej oceny Sąd I instancji oparł się na materiale zgromadzonym przez organ, jednakże nie rozważył, czy był on wystarczający do wydania zaskarżonego postanowienia. Zarówno w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, jak i w skardze do sądu administracyjnego skarżąca podnosiła, iż posiada stosowne kwalifikacje do nauczania religii w szkole podstawowej, stosownie do Porozumienia z dnia 8 czerwca 1993 r. Kwestie te nie zostały do końca wyjaśnione ani przez organ, ani przez Sąd I instancji, chociaż mają one zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy.
Zgodnie z powołanym Porozumieniem pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski, a Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii (Dz. Urz. MEN Nr 6, poz.
21) obowiązującym w dniu 5 kwietnia 2000 r., kwalifikacje zawodowe do nauczania religii w szkołach posiadały m.in. osoby świeckie, które ukończyły wyższe studia teologiczne, uwzględniające przygotowanie katechetyczno-pedagogiczne (§ 2 ust. 1 pkt 1 Porozumienia) oraz takie osoby, które posiadają świadectwo dojrzałości oraz przygotowanie teologiczne i katechetyczno - pedagogiczne albo aktualnie przygotowania te zdobywają (§ 2 ust. 2 pkt 3). Bezsporne jest, iż skarżąca po ukończeniu w latach 1981-86 Studiów Teologicznych dla Świeckich na Papieskim Wydziale Teologicznym, uzyskała absolutorium. Papieski Wydział Teologiczny w [...] funkcjonował w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w [...]. Koniecznym jest więc ustalenie, jaki status miał ten wydział i w jakiej formie następowało jego ukończenie, a także jakie dawał uprawnienia. Ponadto – jak twierdzi skarżąca – posiada ona przygotowanie katechetyczno - pedagogiczne zgodnie z wymogami określonymi w § 3 ust. 2 ww. Porozumienia. Wyjaśnienie tej kwestii miałoby znaczenie przy ocenie, czy posiada ona stosowne kwalifikacje zawodowe, o których mowa w § 2 ust. 2 pkt 3 Porozumienia. Dopiero wyjaśnienie tych kwestii pozwoliłoby Sądowi na prawidłowa ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. Ponieważ ustalenia faktyczne w przedmiotowej sprawie nie były pełne, zbędne staje się rozpatrywanie zarzutu naruszenia przez Sąd przepisów prawa materialnego.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Kwestie prawidłowości zastosowania art. 106 § 5 kpa do opinii wyrażonej przez Kuratora Oświaty na podstawie art. 7a ustawy z dnia 10 lutego 200 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 19, poz. 239) nie były przedmiotem zarzutu w skardze kasacyjnej, dlatego też tylko na marginesie należy poddać w wątpliwość prawidłowość jego zastosowania.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 oraz art. 203 § 1 ppsa – orzekł jak w sentencji wyroku.