Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 25 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 1146/22 oddalił skargę P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1673/2022/8547 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiódł P. K. zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu na podstawie art. 173, art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.):
- 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 Prawa o Postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Na wstępie wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Istota sporu ogniskuje się wokół wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), zgodnie z którymi świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
W realiach sprawy bezsporne pozostaje, że decyzją z dnia 6 maja 2022 r. Prezydent Miasta [...] w pkt. 1 odmówił uchylenia decyzji Nr 308346.SR.41.29717.2021. z dnia 8 listopada 2021 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad Z. K. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., uchylając ją zarazem w pkt. 2 z dniem 1 maja 2022 r. Jednocześnie, decyzją z dnia 6 maja 2022 r. w pkt. 1 organ przyznał skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na Z. K. w okresie od 1 maja 2022 r. do 31 sierpnia 2024 r., odmawiając w pkt. 2 przyznania tego świadczenia w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r.
Z powyższego wynika, że w okresie, za który odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, miał on ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Choć we wniosku z dnia 18 stycznia 2022 r., inicjującym postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego i w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, to samo dokonanie wyboru świadczenia nie pozbawiło go prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek mogło zniwelować negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Tymczasem, decyzję przyznającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uchylono dopiero z dniem 1 maja 2022 r.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2023 r. sygn. I OSK 1727/22).
Ponadto, w sytuacji, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi już po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Niezasadnie w tej sytuacji Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.