Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r., IV SA/Wa 2958/18 oddalił skargę B[...] i E[...]na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2018 r. nr D[...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodły B[...] i E[...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez uznanie, że organy administracji wyczerpująco i prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe;
- rażące naruszenie art. 113 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, albowiem sprostowanie decyzji w trybie art. 113 k.p.a. nie może dotyczyć numeru działki, albowiem w tym zakresie nie podpada to pod pojęcie błędu czy omyłki w rozumieniu tej normy;
- rażące naruszenie art. 113 § 1 i 3 k.p.a. przez potraktowanie jako oczywistej omyłki oznaczenia działki podlegającej wywłaszczeniu na podstawie uznania, iż działka wskazana w treści decyzji wywłaszczeniowej "nie była przedmiotem jakichkolwiek analiz organu wywłaszczeniowego, w odróżnieniu od działki pgr 462/238", co w ocenie Sądu I instancji determinuje i uprawnia inne oznaczenie działki w decyzji wywłaszczeniowej;
- rażące naruszenie art. 7 k.p.a. przez pominięcie skutków wynikających z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Katowicach – Wschód Wydział I Cywilny z dnia 21 października 2009 r., I C 529/09/12 dotyczącego uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez uznanie możliwości dokonania oznaczenia właścicieli nieruchomości wynikających z tego orzeczenia w drodze sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w trybie art. 113 § 1 i 2 k.p.a.
Mając powyższe zarzuty na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Na wstępie należy zauważyć, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2000.1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Powyższa regulacja nie przewiduje konieczności uzyskania zgody strony na rozpoznanie sprawy w powyższym trybie.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada zauważyć, iż autor kasacji naruszenie art. 7 i art. 113 § 1 i 3 k.p.a. uznał za "rażące". Nie wskazał jednak co rozumie pod tym pojęciem, a w szczególności nie powiązał tak zakwalifikowanego naruszenia prawa z konkretnym przepisem, odwołującym się do przesłanki "rażącego naruszenia prawa", choćby art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższe nakazuje uznać, iż postawione w skardze kasacyjnej zarzuty oparte zostały na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Przedmiotem oceny prawnej wyrażonej w zaskarżonym wyroku pozostawało postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej zawartej w decyzji o wywłaszczeniu. Konstatacja ta jest istotna bowiem determinuje zakres postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie, w szczególności wskazuje zakres niezbędnych wyjaśnień służących zbadaniu istoty tego rodzaju sprawy procesowej. Sprostowanie stanowi zmianę treści decyzji w sytuacji wystąpienia w jej treści wad nieistotnych. Kluczowe w odniesieniu do sprostowania pozostaje wyznaczenie zakresu jego zastosowania, a zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie, które błędy w treści decyzji kwalifikują się do sprostowania. Przepis art. 113 § 1 k.p.a. wyrażnie wskazuje, iż tryb rektyfikacji decyzji obejmuje błędy pisarskie, błędy rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. Przez pojęcie błędu pisarskiego rozumie się: widoczne, wbrew zamierzeniu organu administracji publicznej, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię, widoczne, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błędy jednoznacznie wynikające z zestawienia zebranego w sprawie materiału z treścią decyzji, natomiast inne oczywiste omyłki to omyłki stojące na równi z błędami pisarskimi, polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co jest niezgodne z myślą organu, a zostało wypowiedziane (vide: wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., II OSK 2759/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywistość może wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku czy też innymi okolicznościami wynikającymi z akt sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., II GSK 812/11; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2010 r., I OSK 323/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyznaczając zakres rektyfikacji decyzji wskazuje się także, że w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane kwestie merytoryczne będące zasadniczym przedmiotem decyzji. Postępowanie w przedmiocie sprostowania decyzji nie może dotyczyć błędnych ustaleń faktycznych lub wadliwego zastosowania przepisów prawa. Niedopuszczalne jest więc sprostowanie okoliczności dotyczących prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Sprostowanie nie może bowiem prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 20 lutego 2001 r., IV SA 2746/98, ONSA 2002/2/77; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., I OSK 579/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przedmiotem sprostowania dokonanego zaskarżonym postanowieniem jest oznaczenie jednej z dwóch działek gruntu podlegających wywłaszczeniu na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K[...] z dnia 16 maja 1956 r. nr Sa.III/20-20/56. Z okoliczności sprawy, które nie były kwestionowane w postępowaniu kasacyjnym wynika wyraźnie, iż przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego zakończonego ww. decyzją z dnia 16 maja 1956 r. były m.in. dwie działki gruntu należące do J[...], oznaczone jako parcele o nr 4[...]i nr 9[...]. Nie jest kwestionowane w postępowaniu kasacyjnym, iż okoliczności te wynikały m.in. z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wywłaszczeniowego, w tym: z wniosku podmiotu inicjującego przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe; z planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do zezwolenia na dokonanie wywłaszczenia wskazującego, że działka nr 4[...]znajduje się na obszarze zawnioskowanym do wywłaszczenia; z zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i o terminie rozprawy wywłaszczeniowej i odszkodowawczej; z operatu szacunkowego określającego wartość wywłaszczanych nieruchomości rolnych stanowiących własność J[...], wskazującego, iż wywłaszczaniu podlegały działki nr 4[...]i nr 9[...]o łącznej powierzchni 5.276 m2; z treści działu księgi wieczystej nr K[...], w której zawarty jest wpis o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie parcel o nr 4[...] i nr 9[...]. Powyższe okoliczności wyraźnie wskazują, które parcele należące do J[...] były przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego zakończonego ww. orzeczeniem z dnia 16 maja 1956 r.
Jeżeli przy tak zarysowanych ustaleniach organ wywłaszczeniowy w treści orzeczenia wywłaszczeniowego podał, że wywłaszczeniu podlega parcela nr "4[...]", to trafnie w toku dotychczasowego postępowania uznano, że nastąpił w powyższym zakresie w orzeczeniu wywłaszczeniowym błąd co do oznaczenia działki gruntu. Oczywistość tegoż błędu wynika z porównania treści orzeczenia z treścią wniosku inicjującego postępowanie wywłaszczeniowe, a także z treścią innych dokumentów zgromadzonych w aktach tegoż postępowania. Analiza tych okoliczności prowadzi do wniosku, iż oczywistość błędu w oznaczeniu parceli podlegającej wywłaszczeniu wynika w istocie z całokształtu okoliczności zgromadzonych w aktach sprawy wywłaszczeniowej.
Autor skargi kasacyjnej stawiając zarzut oparcia sprostowania orzeczenia na wadliwie ustalonych okolicznościach sprawy nie wskazał jakie okoliczności faktyczne, spośród tych stanowiących podstawę orzeczenia wywłaszczeniowego zostały pominięte. Postępowanie w przedmiocie sprostowania orzeczenia, jak już była o tym mowa, nie może prowadzić do weryfikacji stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie z okoliczności sprawy nie wynika aby parcela nr "4[...]" w ogóle istniała, aby była własnością J[...] i aby była przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia 16 maja 1956 r. Nie można zatem potwierdzić trafności zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Kwestia niewłaściwego wskazania w decyzji numerów ewidencyjnych działek była przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, na co trafnie wskazywano w toku dotychczasowego postępowania. Błędne oznaczenie działek gruntu, a nawet przypisanie ich niewłaściwym osobom, nie może być w każdym przypadku zaliczone do kategorii oczywistej omyłki. Kwestie te winny być rozważone w okolicznościach konkretnej sprawy, mając generalnie na uwadze, iż należy przy każdej próbie zastosowania reguł rektyfikacji orzeczenia kierować się wykładnią ścieśniającą (vide: K.Klonowski [w:] H.Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019, uwagi do art. 113). Zaskarżony wyrok właściwie uwzględnił powyższą dyrektywę. Sąd I instancji analizując całość dostępnych akt sprawy trafnie dostrzegł rozdźwięk między treścią orzeczenia wywłaszczeniowego a okolicznościami sprawy, jednoznacznie wskazującymi, które parcele należące do J[...] były przedmiotem wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem z dnia 16 maja 1956 r. Powyższa rozbieżność między tym, których działek dotyczyło postępowanie wywłaszczeniowe, a tym, które działki zostały uzewnętrznione w treści orzeczenia wywłaszczeniowego, nie wskazuje na merytoryczne wady powyższego orzeczenia. Nie ma bowiem wątpliwości, iż przedmiotem tegoż postępowania były parcele o nr 462/238 i nr 972/239. Ujawniona wada dotyczy zatem wyłącznie numeracji jednej z wywłaszczonych działek i polega na zmianie kolejności cyfr 6 i 2 w oznaczeniu parceli gruntowej 4[...]. Powyższe może być klasyfikowane zarówno jako błąd pisarski, jak i inna oczywista omyłka, o czym stanowi art. 113 § 1 k.p.a. Nie można zatem zgodzić się z autorem kasacji, iż dokonując sprostowania orzeczenia wywłaszczeniowego w zakresie wadliwego oznaczenia parceli gruntowej "4[...]", naruszono przepis art. 113 § 1 i 3 k.p.a.
Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenie art. 7 k.p.a. w kontekście sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej orzeczenia wywłaszczeniowego w trybie art. 113 § 1 i 2 k.p.a. przez pominięcie skutków wyroku sądu powszechnego uzgadniającego treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zarzut ów w sposób nieuprawniony nadmiernie wartościuje charakter orzeczenia rektyfikacyjnego. Jak była o tym mowa, nie może ono służyć weryfikacji wad orzeczenia o merytorycznym charakterze. Jego celem pozostaje naprawa zaburzonego związku pomiędzy wolą (zamierzeniem) organu, a jego wadliwym, błędnym uzewnętrznieniem i to wyłącznie w odniesieniu do pewnego specyficznego, nieistotnego charakteru wady zawartej w samym orzeczeniu. Postanowienie o sprostowaniu nie wpływa zatem na określenie podmiotu wywłaszczonego i przedmiotu wywłaszczenia. Nie odnosi się zatem do przestrzeni prawnej, w której następuje rozstrzygniecie rozbieżności pomiędzy stanem, który pozostawał ujawniony w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym. Z tego też powodu wyrok Sądu Rejonowego w Katowicach – Wschód z dnia 21 października 2009 r., uzgadniający z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej nr K[...], nie może być postrzegany jako bariera dla możliwości dokonania w trybie art. 133 § 1 k.p.a. sprostowania błędów i omyłek orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia 16 maja 1956 r.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.