Prosto w prawo Dla profesjonalisty

Wyrok NSA z 19 września 2014 r., I OSK 321/13

WyrokprawomocneNaczelny Sąd Administracyjny·19 września 2014 r.

Powołane przepisy

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Rozpoznanie
w dniu 19 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B.
Od orzeczenia
od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 688/12
Skład
sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz przewodniczący
Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz przewodniczący
sekretarz sądowy Julia Chudzyńska protokolant
Sprawa
w sprawie ze skargi M. T. i J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz J. B. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 688/12 oddalił skargę M. T. i J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] lutego 2012 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] października 2011 r. nr [...], która odmówiono J. B. i M. T. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych w miejscowości B. przy ul. G. oraz przy ul.., województwo p.

Sąd I instancji zaznaczył, że z ustaleń organu wynika, że J. B. i M. B. T. wnioskiem z 12 maja 2008 r. wystąpili do Wojewody Mazowieckiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. K. nieruchomości we wsi L. gm. T., województwo p. i nieruchomości położonych w B. przy ul. G. oraz przy ul. S. Wnioskodawcy są spadkobiercami P. K. co potwierdza postanowienie spadkowe Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydział II Cywilny z 11 czerwca 1999 r. sygn. akt II Ns 700/99.

Organ ustalił, że w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tj. w 1945 r. P. K. nie dysponowała nieruchomościami w B. przy ul. G. oraz przy ul. S., województwo p., jako właścicielka, ponieważ nieruchomości te zostały wcześniej znacjonalizowane. Na fakt nacjonalizacji wskazuje poświadczona za zgodność z oryginałem kopia tłumaczenia przysięgłego z języka rosyjskiego pisma Miejskiego Komitetu Wykonawczego w B. ze stycznia 1940 r., w którym poinformowano P. K., że na podstawie postanowienia Prezydium Miejskiego Komitetu Wykonawczego miasta B. dom przy ul. G. został przejęty przez państwo. Natomiast z poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii tłumaczenia przysięgłego z języka rosyjskiego pisma Miejskiego Komitetu Wykonawczego w B. z 15 stycznia 1940 r. wynika, że na podstawie postanowienia Prezydium Miejskiego Komitetu Wykonawczego miasta B. dom przy ul. S. nr [...] został przejęty przez państwo. Na fakt znacjonalizowania i przejęcia przez władze okupacyjne w styczniu 1940 r. nieruchomości przy ul. G. i S. w B. wskazuje także wnioskodawca w piśmie z 2 czerwca 2011 r. Zdaniem organu, w świetle ustawy z 8 lipca 2005 r., podstawowym warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty jest przysługiwanie prawa własności do nieruchomości na moment opuszczenia byłego terytorium RP. Składniki mienia objęte nacjonalizacją przed momentem opuszczenia byłego terytorium RP nie mogą być uznane za składniki nieruchomości pozostawionej. Tym samym, w ocenie organu, P. K. nie spełniła dyspozycji art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. określającego warunki przyznania prawa do rekompensaty właścicielowi nieruchomości pozostawionej. W związku z tym jej spadkodawcy również nie są osobami uprawionymi do rekompensaty za te nieruchomości. Zgodnie więc z art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. organ I instancji zobowiązany był wydać decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa M. T. i J. B. zarzucili naruszenie art. 1 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegającej na nieuzasadnionym uznaniu, iż P. K. nie pozostawiła w B. nad B. nieruchomości wskutek opuszczenia tej miejscowości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zdaniem skarżących zawiadomienie przez okupanta sowieckiego o przejęciu na własność państwa spornych nieruchomości nie miało żadnej mocy prawnej. Skutku takiego nie wywołało również zrzeczenie się przez PKWN " Kresów Wschodnich" w dniu [...] lipca 1944r. Przybywając do Polski w 1945r. pozostawała nadal w rozumieniu prawa polskiego ich właścicielem.

W związku z postawionym zarzutem skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za nieuzasadnioną wskazał, że przesłanki podmiotowe i przedmiotowe nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uregulowane są w art. 1 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie by ubiegający się o rekompensatę mogli zrealizować swoje do tego prawo. Brak spełnienia jednej z tych przesłanek powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2). Jedną z takich przesłanek jest przysługiwanie prawa własności do nieruchomości na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej gdyż prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy złożyli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez ich babkę. Sąd I instancji podkreślił, że ustawodawca nałożył na wnioskodawców obowiązek udowodnienia pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP wskazując w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, że do wniosku należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Co może stanowić takie dowody wymienia ustawa w art. 6 ust. 4 i 5.

W sprawie, w ocenie Sądu I instancji jest bezsporne, że P. K. repatriowała się do Polski w 1945 r. Zatem wnioskodawcy winni udowodnić, w sposób wskazany w art. 6 ust. 4 i 5, że na tę datę przysługiwało jej prawo własności do nieruchomości wskazanych we wniosku o rekompensatę.

Sąd I instancji zaznaczył, że w materiale dokumentacyjnym znajduje się kserokopia orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Warszawie nr Rep. [...] z [...] maja 1946 r., w którym stwierdzono, na podstawie zeznań świadków, że P. K. pozostawiła we wsi L. powiat B. ziemi ornej i łąk ogółem 19 ha, ogród warzywny, sad, dom mieszkalny drewniany 3 izbowy kryty blachą, stodołę, oborę, stajnię, spichrz, piwnicę murowaną oraz wymieniony w orzeczeniu inwentarz żywy i martwy. Jest bezsporne, zdaniem Sądu I instancji, że odrębną decyzją została przyznana wnioskodawcom rekompensata z tytułu pozostawienia przez P. K. nieruchomości wymienionych w tym orzeczeniu. Natomiast zaskarżonymi w niniejszej sprawie decyzjami odmówiono spadkobiercom P. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości położonych w B. przy ul. G. i przy ul. S. z tego powodu, że nie dysponowała ona tymi nieruchomościami jako właścicielka, ponieważ nieruchomości te zostały wcześniej znacjonalizowane czego dowodem, w ocenie organu, są pisma Miejskiego Komitetu Wykonawczego w B. ze stycznia 1940 r. informujące właścicielkę o przejęciu tych nieruchomości przez państwo. Sąd I instancji nie wdając się w rozważania, czy doszło do skutecznego pozbawienia prawa własności tych nieruchomości jej właścicielki na skutek powołanej w tych pismach nacjonalizacji stwierdził, że wnioskodawcy nie wykazali dowodami wymienionymi w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z 8 lipca 2005 r., że na datę opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1945 r. P. K. nadal przysługiwało prawo własności przedmiotowych nieruchomości. Wszystkie dokumenty dotyczące tych nieruchomości a znajdujące się w materiale dokumentacyjnym noszą daty na wiele lat przed repatriacją. Większość z nich pochodzi z lat trzydziestych a najpóźniejszy dokument dotyczący nieruchomości przy ul. G. – wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej Nr [...] nosi datę [...] stycznia 1942 r. Nie można więc uznać, że dokumenty te potwierdzają prawo własności wskazanych w nich nieruchomości P. K. również w 1945 r. Sąd I instancji wskazał, że na przestrzeni lat jakie upłynęły od daty wystawienia tych dokumentów do repatriowania się P. K. mogło dojść do różnych zdarzeń prawnych czy czynności w wyniku, których P. K. mogła przestać być właścicielką. Tym bardziej jest prawdopodobne, że w dacie repatriacji nie była już właścicielką przedmiotowych nieruchomości, gdyż sama nie powoływała się na przysługiwanie jej prawa własności do tych nieruchomości.

Sąd I instancji zaznaczył, że w powołanym orzeczeniu PUR z [...] maja 1946 r., na podstawie wskazanych przez siebie świadków, wykazała, że pozostawiła we wsi L. powiat B. nieruchomości szczegółowo wymienione a stanowiące gospodarstwo rolne. Nie wskazała, że poza tym pozostawiła jeszcze inne nieruchomości co dowodzi, iż nie uważała, że pozostawiła inne nieruchomości stanowiącej jej własność. Zdaniem Sądu I instancji w sytuacji, więc gdy nie zostało udowodnione przez wnioskodawców, że w momencie opuszczenia byłego terytorium RP przez P. K. w 1945 r. dysponowała ona jako właścicielka nieruchomościami położonymi w B. nad B. przy ul. G. nr [...] oraz przy ul. S. nr [...] województwo poleskie odmowa przez organy, zaskarżonymi decyzjami, potwierdzenia prawa do rekompensaty za te nieruchomości jest zgodna z prawem.

Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wniósł skarżący i zaskarżając rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i zarzucił:

Nie ulega zatem wątpliwości, w ocenie skarżącego, że do postępowania o potwierdzenia prawa do rekompensaty, jako postępowania administracyjnego, znajdują zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 tego kodeksu. Z przepisów tych wynika zaś obowiązek organu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych za pomocą wszelkich, niesprzecznych z prawem środków dowodowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

  1. naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
  2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

Przystępując do oceny zarzutów stwierdzić należało, że niezasadnie wskazał Sąd I instancji, że na skarżących spoczywał obowiązek wykazania w sposób określony przepisem art. 6 ust.1 pkt.1, ust. 4 i 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, że poprzedniczka prawna skarżących była w 1945 r.(data repatriacji) właścicielką nieruchomości położonych w B. przy ul. G. oraz przy ul. S. Sąd I instancji uznał za nieudowodniony przez skarżących stan prawny nieruchomości na rok 1945, w związku z tym, że w ocenie Sądu pomiędzy datą, na którą przedstawiono dokumenty świadczące o przysługiwaniu poprzedniczce skarżących prawa własności do przedmiotowych nieruchomości, a rokiem 1945 mogło dojść do różnych zdarzeń prawnych w wyniku których, poprzedniczka skarżących utracić mogła ich własność. Wadliwość rozważań prawnych kontrolowanego sądu odnoszących się do norm ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej potwierdziła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r., I OPS 11/13. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wykładnia uzależniająca przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej od legitymowania się tytułem własności do nieruchomości w chwili opuszczania K., prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej przedwojennych właścicieli nieruchomości zabużańskich – w zakresie praw majątkowych – a zróżnicowanie to ma charakter arbitralny, gdyż nie jest powiązane z celem ustawy i jest następstwem sytuacji czysto przypadkowych, nie może więc stosowana być przez sądy i organy działające w państwie prawa. Prawo do rekompensaty należy wiązać z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. W tych warunkach, wymaganie by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na K., w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności w dacie repatriacji (tu:1945r.), stanowi, niczym nieuzasadnioną, nadinterpretację przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Włączenie do kołchozu lub nacjonalizacja z innych przyczyn nieruchomości, których dotyczy art.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej samo przez się nie wyklucza prawa do rekompensaty.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że brak w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku jakichkolwiek rozważań, które odnosiłyby się do tzw. aktu nacjonalizacji nieruchomości mimo, że był on w istocie podstawą odmowy przyznania prawa do rekompensaty musi prowadzić również do uznania zasadności naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej norm prawa procesowego w postaci art. 141§4, 133§1 p.p.s.a. W istocie bowiem sąd I instancji nie zawarł w uzasadnieniu wyroku oceny okoliczności istotnych, przyjętych przez organy jako podstawę faktyczną wydanych rozstrzygnięć, nie odniósł się tym samym do podniesionych w skardze zarzutów. Ponadto kontrolując decyzje administracyjne sąd I instancji przyjął wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu istnienie bliżej nieokreślonych zdarzeń, czynności, które miałyby skutkować utratą uprawnień właścicielskich poprzedniczki prawnej wnioskujących w odniesieniu do zabudowanych nieruchomości, położonych w B. Tymczasem zgodnie z art. 141§4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać odniesienia do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i skarżącego oraz wyjaśniać, dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe, a inne nie. Tylko tak przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy pozwala stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentację sądu, a w dalszej perspektywie umożliwi dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Z kolei zgodnie z art. 133§1 p.p.s.a. sąd I instancji wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, co oznacza konieczność wzięcia pod uwagę jedynie takiego stanu faktycznego, który znajduje odzwierciedlenie w aktach. Narusza wskazany przepis działanie sądu, który dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych nie mających odzwierciedlenia w aktach. Zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie ustalenie, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, czy został prawidłowo oceniony i czy jest wystarczający do wydania aktu administracyjnego.

W tej sytuacji opisane zaniechania Sądu I instancji skutkować musiały przyjęciem dopuszczenia się w kontrolowanym wyroku naruszenia norm zawartych w art. 141§ 4 jak i w art. 133§ 1 p.p.s.a w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wyrok oddalający skargę naruszał także art. 151 p.p.s.a.

Wobec stwierdzonych naruszeń prawa materialnego i procesowego na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Źródło: CBOSA (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) ↗, pobrane 4.10.2026. Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła. Wiążący jest tekst u wydawcy. Dane osobowe w dokumencie albo błąd? Napisz: zgłoś błąd; dane osobowe zakryjemy w ciągu 7 dni.

Zapytaj o swoją sytuację

5 wyjaśnień za darmo. Logowanie przez Google albo e-mail, bez hasła i bez karty.