Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 września 2019 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z [...] 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...] 2018 r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletniego J. M. pozostającego pod opieką prawną I. P. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku I. P., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła następujące zarzuty:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
- 1) art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2018 r. poz. 2134) w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 1 lipca 2019 r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż dziecko pozostające pod opieką prawną należy do składu członków rodziny, a w konsekwencji warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie opiekuna prawnego i dziecka pozostającego pod opieką prawną, podczas gdy z treści przepisu art. 2 pkt 16 ww. ustawy wynika, że do składu członków rodziny nie zalicza się dzieci pozostających pod opieką prawną;
- 2) art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z 1 lipca 2019 r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż opiekun prawny dziecka przebywającego w domu pomocy społecznej nie spełnia przesłanek do nabycia świadczenia wychowawczego;
- 3) art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez naruszenie równości wszystkich wobec prawa, gdyż opiekunowie prawni dzieci umieszczonych w tej samej placówce, podlegające innemu organowi właściwemu otrzymują świadczenie wychowawcze.
- II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1) art. 6, art. 7 i art. 7a k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i zastosowanie nieprawidłowych norm prawnych,
- 2) art. 8 k.p.a. przez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od praktyki utrwalonej w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż dziecko pozostające pod opieką prawną nie wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci,
- 3) art. 77 k.p.a. przez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku przez przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na okres objęty skargą oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zarzuty skargi kasacyjnej wywodzone z podstawy określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie odpowiadają w pełni wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został już pogląd, iż z istoty skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że jej podstawą powinno być naruszenie przepisów postępowania przed sądem administracyjnym tj. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej ujęte w pkt II zostały oparte na naruszeniu art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 k.p.a. bez powiązania z przepisami ustawy p.p.s.a. Co więcej, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor nie odniósł powyższych zarzutów do wadliwości postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji, bądź przyjętego przezeń poglądu, pomijając w ogóle przedstawienie jakiejkolwiek argumentacji co do motywów usprawiedliwiających podniesienie tych zarzutów. Z tych względów podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogły posłużyć skutecznemu wyprowadzeniu zawartych w niej twierdzeń o wadliwości zaskarżonego wyroku.
Przechodząc do omówienia podniesionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wypada na wstępie zauważyć, że celem wprowadzonego w 2016 r. do systemu prawnego świadczenia wychowawczego była skierowana do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, pomoc w zakresie częściowego pokrycia wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy (druk nr 216, Sejm VIII kadencji), wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych.
W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Niezbędne jest więc wprowadzenie takich rozwiązań, które umożliwią ich wyeliminowanie lub istotne zmniejszenie. Projektowana ustawa pozwoli zmniejszyć istniejące obecnie ekonomiczne ograniczenia, w szczególności wśród młodych ludzi decydujących się na posiadanie potomstwa, zwłaszcza drugiego i kolejnego dziecka. Zagadnienie, jakie wynika z przedstawionej sprawy wyrosło na tle problemu, który sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy świadczenie wychowawcze przysługuje na dziecko objęte instytucjonalną opieką prawną, które stale przebywa w domu pomocy społecznej.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wnioskodawcą jest skarżąca będąca opiekunem prawnym urodzonego [...] 2001 r. J. M., który ma znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej całodobowej opieki. Opieka prawna nad małoletnim została ustanowiona przez Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] 2017 r., sygn. akt [...]. Skarżąca jest opiekunem prawnym i jednocześnie pracownikiem Domu Pomocy Społecznej, w którym przebywa nieletni. Placówka ta zapewnia całodobową opiekę i zaspokaja wszystkie potrzeby życiowe podopiecznych. Nieletni pokrywa częściowo koszty związane z pobytem w tym ośrodku. Skarżąca zobowiązana jest uiszczać miesięcznie [...] zł z przysługujących podopiecznemu świadczeń z opieki społecznej, pozostałą część w wysokości [...] zł ponosi Gmina. W powyższych uwarunkowaniach faktycznych Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie ma rzeczywistego wpływu na wychowanie dziecka, gdyż jej kontakty z podopiecznym są krótkotrwałe i faktycznie go nie utrzymuje. Powyższe stanowi o braku podstaw do przyznania omawianego świadczenia wychowawczego.
W przedstawionych warunkach nie sposób zgodzić się ze skargą kasacyjną, że powyższe stwierdzenie narusza art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który ustala definicję rodziny. Rodzina, w świetle tego przepisu, oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.
Nie sposób jednak z powyższej definicji wyprowadzić skuteczną argumentację służącą zakwestionowaniu stanowiska zajętego przez Sąd I instancji. Okoliczność, że dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego nie jest członkiem rodziny, nie stanowiło w niniejszej sprawy kwestii wymagającej rozważenia pod kątem możliwości uzyskania uprawnienia do świadczenia wychowawczego na podopiecznego skarżącej. Istotne natomiast było zaistnienie przesłanki faktycznego wychowywania dziecka. Z tych względów zarzut naruszenia art. 2 pkt 16 ustawy i pomocy państwa w wychowywaniu dzieci okazał się nieskuteczny.
Odmawiając następnie słuszności podniesionemu w skardze kasacyjnej zarzutowi naruszenia art. 4 ust. 1 ww. ustawy podkreślić należy, że przepis ten zakreśla cel, jakiemu służy świadczenie wychowawcze, wskazując, że jest nim częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Tak wyrażonej intencji ustawodawcy stanowisko Sądu I instancji nie zaprzecza. Sąd zasadnie wyeksponował, że uprawnienie do uzyskania tego świadczenia wiąże się z materialną pomocą służącą wychowywaniu dziecka. Zasadnie więc przyjął, że skoro dom pomocy społecznej, w którym dziecko przebywa zaspokaja jego niezbędne potrzeby bytowe, rozwojowe, zdrowotne, edukacyjne i kulturalno-rekreacyjne, to sama okoliczność pozostawania pod ustanowioną przez sąd opieką prawną, nie może skutkować przyznaniem tego świadczenia.
Stanowiska Sądu I instancji nie mógł również skutecznie podważyć zarzut naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji RP wywodzony z pominięcia faktu uzyskiwania świadczenia wychowawczego przez inne dzieci umieszczone w tej samej placówce. Nie można w rozpoznawanej sprawie wykładać wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej ujętej w art. 2 Konstytucji RP, w ten sposób, że nakazują one identyczne traktowanie wszystkich opiekunów dzieci ustanowionych przez sąd, bez uwzględnienia chociażby powiązań rodzinnych, czy faktu zabezpieczania potrzeb bytowych dziecka.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.