Uzasadnienie
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku /zwany dalej WSA lub Sądem pierwszej instancji/ wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r., II SA/Bk 670/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Andrzeja W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 8 października 2003 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby oddalił skargę. Zawarte w uzasadnieniu główne motywy rozstrzygnięcia były następujące: zaskarżoną decyzją z dnia 25 września 2003 r. (...) Dyrektor Izby Celnej w B. zwolnił A. W. ze służby stałej w Urzędzie Celnym w B., objętym właściwością Izby Celnej w B. Skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy przez Dyrektora Izby Celnej w B., który decyzją z dnia 8 października 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze do WSA skarżący podniósł, iż Prokurator Rejonowy w S. skierował w dniu 31 lipca 2003 r. do Sądu Rejonowego w S. przeciwko niemu akt oskarżenia, który wniesiony został przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/.
Zgodnie z zasadą nieretroakcji nowa ustawa nie powinna zmieniać ocen prawnych dokonanych pod rządem starego prawa. Wymaga tego ochrona bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania podmiotów prawa do państwa, co m.in. oznacza, aby w zasadzie już ustalone prawa i obowiązki tych podmiotów nie uległy zmianom, zwłaszcza niekorzystnym.
WSA w konkretnym, przypadku nie stwierdził naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej bowiem nowelizacja ustawy o Służbie Celnej nałożyła na organy celne obowiązek zwalniania ze służby funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których organ celny posiadał informacje o wniesieniu przeciwko nim do sądu aktu oskarżenia. Jak wynika z akt postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte i zakończone już po wejściu w życie ustawy nowelizującej dlatego nie mógł mieć zastosowania przepis art. 3 ust. 1 cyt. powyżej ustawy, który stanowił, iż postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają rozpoznaniu według przepisów dotychczasowych.
Sąd nie stwierdził także naruszenia przesłanek wynikających z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Nowelizacja wskazanego przepisu, wprowadzona ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej wprowadziła obligatoryjne zwalnianie ze służby funkcjonariuszy celnych, przeciwko którym wniesiono akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Dodać należy, że obowiązek prawny wykonania postanowień znowelizowanej ustawy dotyczył zastanych w dniu 10 sierpnia 2003 r. stanów faktycznych bez względu na datę wniesienia aktu oskarżenia.
Sąd ponadto stwierdził, że nie zostały naruszone żadne przepisy konstytucyjne. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy nowelizującej został poddany kontroli jego zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. w sprawie K 1/04 uznał powołany przepis za zgodny z Konstytucją. Trzeba także podkreślić, że niezasadne było przekonanie skarżącego, iż uniewinniający wyrok karny ma wpływ na wcześniej wydaną decyzję ostateczną bowiem decyzja taka podlegała kontroli w świetle przepisów prawa obowiązujących w dniu jej wydania. W konkretnej zaś sprawie decyzja była zgodna z prawem w dacie jej wydania.
Opisany wyrok WSA z dnia 23 grudnia 2003 r. został zaskarżony przez pełnomocnika Andrzeja W. skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono jego wydanie z naruszeniem przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1/ przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nowelizacja ustawy o Służbie Celnej nałożyła na organy celne obowiązek zwalniania ze służby funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których organ celny posiadał informacje o wniesieniu przeciwko nim do sądu aktu oskarżenia; 2/ przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej poprzez uznanie, że fakt wniesienia aktu oskarżenia wobec funkcjonariusza celnego o umyślne popełnienie przez niego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego powoduje obligatoryjne zwalnianie ze służby takich funkcjonariuszy celnych, bez względu na datę wniesienia aktu oskarżenia; 3/ przepisu art. 107 par. 3 Kpa poprzez brak wskazania w orzeczeniu powodów, dla których organ odmówił wiary wyjaśnieniom skarżącego; 4/ przepisu art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego pominięcie i wydanie orzeczenia bez szczegółowej analizy materiału akt sprawy, w szczególności pominięcie okoliczności, iż sprawa dotyczy postępowania wszczętego i niezakończonego ostatecznie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie niektórych ustaw.
W konkluzji sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, który wydał zaskarżone orzeczenie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanych skargą kasacyjną i ponadto zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów postępowania wywołanego skargą kasacyjną a także przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie kosztów zastępstwa według norm przypisanych.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono przebieg prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego. Ponadto wskazano, że WSA nie wziął pod uwagę okoliczności, iż postępowanie przeprowadzone w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej. Okoliczność wszczęcia takiego postępowania przed datą wejścia w życie ww. ustawy pozwalało na rozpatrzenie sprawy według przepisów dotychczasowych. Jak wynika z treści art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej /stan sprzed zmian wprowadzonych po dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania/ funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku prawomocnego orzeczenia zakazu wykonywania zawodu. W konkretnym przypadku taka sytuacja nie miała miejsca.
Dyrektor Izby Celnej w B. w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie. Główne motywy tego wniosku, zawarte w uzasadnieniu odpowiedzi na kasację, były następujące: art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Powoływany przez skarżącego art. 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny i ustawy o Służbie Celnej odnosi się do postępowań toczących się według procedur przewidzianych w dwu objętych zmianami ustawach, a więc w Kodeksie celnym i ustawie o Służbie Celnej w dacie wejścia w życie ustawy nowelizującej. Bezspornym jest, że do dnia 25 sierpnia 2003 r. /data wydania decyzji administracyjnej o zwolnieniu skarżącego ze służby/ nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne w oparciu o tę podstawę prawną.
Dopiero nowelizacja ustawy o Służbie Celnej nałożyła na organy celne obowiązek zwalniania ze służby funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których organy celne posiadają informację o wniesieniu przeciwko nim do sądu aktu oskarżenia. Postępowanie dotyczące zwolnienia skarżącego ze służby zostało wszczęte i zakończone po wejściu w życie ustawy nowelizującej, nie miał tu więc zastosowania przepis kolizyjny zawarty w art. 3 ust. 1 wymienionej ustawy, którego naruszenie skarżący bezpodstawnie zarzuca. Strona skarżąca błędnie utożsamia opisaną sytuację z działaniem aktu normatywnego wstecz. W zaskarżonej decyzji jako datę zwolnienia ze służby wskazano dzień doręczenia skarżącemu decyzji, a nie datę wniesienia aktu oskarżenia. Z tym dniem, a nie z mocą wsteczną, nastąpiły skutki prawne wynikające ze zwolnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna wniesiona została przez uprawnionego pełnomocnika w rozumieniu art. 175 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a./, nie zachodzą też inne przeszkody formalne do rozpoznania skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podstawy skargi kasacyjnej zostały sformułowane dość ogólnie skoro wskazano tylko na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 174 p.p.s.a. W dalszej części zarzutów kasacyjnych wskazano na naruszenie przepisów prawa postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, chodziło zatem o podstawę skargi kasacyjnej zawartą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W istocie skarga kasacyjna, jak wynika z treści sformułowanych zarzutów, oparta została na podstawach zawartych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Na początku w skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie przez Sąd przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122, zwana dalej ustawą nowelizującą/ przepis ten stanowi, iż postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie tejże ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych z zastrzeżeniem ust. 2 według zapatrywania wyrażonego w skardze kasacyjnej przepis ten w konkretnym wypadku nie miał zastosowania bowiem prowadzone w sprawie postępowanie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Opisany zarzut jest bezpodstawny. Za taką oceną przemawiają motywy rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, aczkolwiek nie zostały one do końca precyzyjnie wyartykułowane. Trafna jest ocena zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o braku podstaw do zastosowania w konkretnym przypadku przejściowej regulacji z art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej.
Dodatkowo przemawiają za tym następujące argumenty: po pierwsze, zgodnie z art. 5 ustawy nowelizującej weszła ona w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia z wyjątkiem art. pkt 74 /ostatni człon cyt. przepisu nie miał zastosowania w sprawie/ co oznaczało, iż weszła ona w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Po drugie, decyzja pierwszoinstancyjna zapadła w dniu 25 sierpnia 2003 r. zaś zaskarżona do Sądu pierwszej instancji decyzja wydana wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zapadła w dniu 18 października 2003 r., doręczona została stronie skarżącej - A. W. w dniu 27 sierpnia 2003 r. Decyzje obydwu instancji wydane zostały w trybie art. 81 ust. 1 ust. 1a., ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 31 sierpnia 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm., zwana dalej ustawą/. Powołane przepisy, a w szczególności art. 81 ust. 1 i ust. 1a. zawierają unormowania szczególne w stosunku do art. 127 par. 3 Kpa.
I tak wedle art. 81 ust. 1 cyt. ustawy w wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, funkcjonariusz ten może, w terminie 14 dni, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; z kolei ust. 1a. ustawy stanowi, iż złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wstrzymuje wykonania decyzji. Nie tu miejsce by kategorycznie rozwikływać dylemat, czy występuje w tym przypadku, wynikający ex lege rygor natychmiastowej wykonalności decyzji w odniesieniu do decyzji nieostatecznej, czy też decyzja ta jest decyzją ostateczną, która może być kwestionowana w analogiczny sposób, jak określono to w art. 127 par. 3 Kpa. Regulacja art. 81 ust. 2 ustawy nakazująca stosować do postępowania określonego w ust. 1 przepisy Kpa stwarza podstawy do opowiedzenia się za tym, że decyzja wydana w pierwszej instancji jest decyzją ostateczną. Jeżeli zatem decyzja pierwszej instancji zapadła w dniu 25 sierpnia 2003 r. zaś decyzja wydana w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 18 października 2003r /doręczona stronie w dniu 27 sierpnia 2003 r./ to nie ulega wątpliwości, iż w datach wydawania tychże decyzji nie istniał stan opisany w art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej tzn. nie było wszczętego i niezakończonego przed dniem 10 sierpnia 2003 r. /data wejścia w życie ustawy nowelizującej/ postępowania administracyjnego w sprawie objętej skargą kasacyjną, co uzasadniałoby stosowanie przepisów dotychczasowych i tym samym pominięcie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, dodanego do tejże ustawy w art. 2 pkt 1 ustawy nowelizującej.
Zasadny jest pogląd wyrażony w odpowiedzi na kasację, iż w dacie zwolnienia skarżącego ze służby tj. 25 sierpnia 2003 r. nie toczyło się w sprawie jakiekolwiek postępowanie administracyjne uzasadniające stosowanie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej.
W skardze kasacyjnej dostrzec można błąd polegający na pomyleniu art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej. I tak w zarzutach skargi wymieniono naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy zaś w uzasadnieniu skargi mowa jest o naruszeniu art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy, który nie miał zastosowania w sprawie bowiem w podstawie materialnoprawnej zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu trafnie wskazano na przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy. Przepisy art. 25 ust. 1 pkt 8 i 8a. dotyczą dwu odmiennych sytuacji prawnych i faktycznych na co nie zwrócono uwagi przy formułowaniu zarzutu kasacyjnego oraz jego uzasadnieniu. Art. 25 ust. 1 pkt 8a wyraźnie nakazuje zwolnienie ze służby celnej funkcjonariusza w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. W sprawie objętej skargą kasacyjną niesporny jest fakt wniesienia przez Prokuratora Rejonowego w S. aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego przeciwko A. W. /akt oskarżenia wniesiony w dniu 31 lipca 2003 r. o czym zawiadomiony został Dyrektor Izby Celnej w B./.
Prokurator zarzucał A. W. popełnienie ściganego z urzędu przestępstwa z art. 271 par. 1 w zw. z art. 231 par. 1 Kk (...). W tym stanie rzeczy w dacie wydawania zaskarżonej do WSA decyzji z dnia 18 października 2003 r. istniały przesłanki do zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W razie wniesienia do sądu aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne bądź tymczasowego aresztowania funkcjonariusz celny musi być usunięty ze służby /wyrok WSA w Warszawie w sprawie II SA/Wa 2402-2049/04 - Rzeczpospolita 2005 nr 51 s. C 2/ W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał na brak podstaw do uwzględniania zaszłości, jakie zaistniały po dacie wskazanej wyżej decyzji skoro sądowa kontrola decyzji dokonywana jest na podstawie stanu prawa i faktów istniejących w dacie wydawania decyzji.
Nie może się ostać zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 107 par. 3 Kpa. Powołany przepis określa wymogi uzasadnienia decyzji zapadających w postępowaniu administracyjnym, nie jest stosowany przez sądy administracyjne; wymogi formalne uzasadnienia wyroków sądów administracyjnych wyczerpująco określa art. 141 par. 4 p.p.s.a.
Uzasadnienie skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wskazuje na czym polegało naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 133 par. 1 p.p.s.a.
Wniosek pełnomocnika wnoszącego skargę kasacyjną w przedmiocie zwolnienia od kosztów został cofnięty na rozprawie przeto nie zaistniały powody do odnoszenia wobec tej materii.
Wyłożone powody uzasadniały oddalenie skargi kasacyjnej zgodnie z art. 184 w zw. z art. 181 p.p.s.a. i art. 183 par. 1 zd. pierwsze p.p.s.a.