Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Władysława S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 25 września 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Pomocy Społecznej w G. o odmowie przyznania Władysławowi S. zasiłku celowego na wykonanie przyłącza elektrycznego.
W uzasadnieniu Sąd podał, że Władysław S. zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o udzielenie mu pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z doprowadzeniem do jego domu przyłącza energetycznego. Wnioskodawca podał, że z własnego dochodu nie jest w stanie ponieść tych kosztów, gdyż jest stałym zasiłkobiorcą OPS w G. Od lat 50-tych jego domostwo, nie było uwzględniane w projektach elektryfikacji wsi. Dysponuje wprawdzie agregatem prądotwórczym, ale koszt zakupu paliwa do tego urządzenia doprowadza jego rodzinę do całkowitego ubóstwa.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzją z dnia 12.08.2003 r., działając na podstawie art. 2 ust. 4, art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/ oraz art. 104 Kpa - odmówił przyznania zasiłku celowego na wykonanie przyłącza elektroenergetycznego, którego koszt wynosi ponad 30.000 zł, pomimo uznania, że taka inwestycja odpowiada celom pomocy społecznej /możliwość bytowania w godnych warunkach/. W uzasadnieniu organ wskazał, że rodzinę Władysława S. nie stać na pokrycie wysokich kosztów przyłącza, gdyż utrzymuje się ona z zasiłków wynoszących łącznie 531,10 zł, co jest dochodem niższym od ustawowego kryterium, wynoszącym 922 zł. Koszt przyłącza elektroenergetycznego przekracza jednak możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej w G., który znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i dlatego zasiłki są przyznawane w bardzo niskich kwotach i wyłącznie na najpilniejsze potrzeby życiowe.
Kilka lat wcześniej Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał wnioskodawcy zasiłek pieniężny na zakup agregatu prądotwórczego, a obecnie ewentualnie mógłby przyznać wnioskodawcy zasiłek w kwocie 100 zł, co jednak mijałoby się z celem i potrzebą określoną we wniosku. Organ I instancji zasygnalizował też, że zwrócił się w tej sprawie o pomoc interwencyjną do Zakładu Energetycznego-Rejonu Energetycznego w S. o nieodpłatne wykonanie przyłącza oraz do Powiatowego Rzecznika do Spraw Konsumentów przy Starostwie Powiatowym w T. o pomoc w pozyskaniu środków na wykonanie przyłącza, ale otrzymał odpowiedzi negatywne.
Odwołując się od decyzji organu I instancji Władysław S. zarzucił, że Gmina G. nie jest zainteresowana sytuacją jego rodziny, a Ośrodek Pomocy Społecznej nie udzielił mu odpowiedzi w sprawie pokrycia remontu agregatu prądotwórczego, który ma już 10 lat i ulega awariom.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając, że wielkość zasiłku celowego nie jest określona ustawowo i zależy od celu, jaki ma zaspokoić oraz od możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Sprawy przyłączy energetycznych nie leżą w zakresie pomocy społecznej i są regulowane w odrębnych przepisach, a mianowicie prawa energetycznego, o czym zainteresowany był poinformowany przez Rejon Energetyczny w S. W skardze wniesionej do Sądu administracyjnego Władysław S. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i wyjaśnił, że zwracając się o pomoc społeczną na pokrycie wydatków związanych z doprowadzeniem energii elektrycznej do jego posesji, nie pozostawał bierny, ponieważ we własnym zakresie zgromadził dokumentację umożliwiającą doprowadzenie światła do jego domu, a od instytucji pomocowej chciał uzyskać zgodnie z art. 23 ustawy o pomocy społecznej innej formy wsparcia, ale także pomocy finansowej.
Występując do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. liczył na kompleksowe działania, aby nie pozostał wykluczony wraz z rodziną ze społeczeństwa lokalnego. Posesja usytuowana jest w środku lasu i dlatego lekceważona jest przez urzędy. Rodzina nie może egzystować przy lampie naftowej, nie ma radia, telewizji, a brak energii uniemożliwia modernizację sprzętu i stworzenie dziecku warunków do nauki, tym bardziej że nosi ono okulary.
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W stanie prawnym w chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./. Zgodnie z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. W dzisiejszych czasach mieszkanie nie mające światła elektrycznego nie jest bytowaniem w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże zaspokojenie tego rodzaju potrzeby uzależnione jest od możliwości finansowych organów pomocy społecznej, co podkreśla art. 2 ust. 4 cyt. ustawy. Koszt wykonania przyłącza wynosi 30.610 zł i jest to kwota, która przekracza możliwości Gminnego Środka Pomocy Społecznej w G. Taki wydatek uniemożliwiłby udzielenie pomocy innym podopiecznym znajdującym się w bardzo trudnych warunkach bytowych.
Okoliczność, że 3 osobowa rodzina skarżącego spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 1, 6 i 9 i art. 4 ust. 1 cyt. ustawy nie pociąga za sobą automatycznie obowiązku zaspokojenia żądania podopiecznego. Zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 32 ust. 1 i 2 cyt. ustawy jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Fakt spełnienia przez skarżącego kryteriów ustawowych, nie obligował automatycznie organu do przyznania zasiłku celowego. Organy orzekające w sposób wyczerpujący uzasadniły odmowę przyznania zasiłku. W przedmiotowej sprawie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. zwracał się do Rejonu Energetycznego w S. o nieodpłatne doprowadzenie światła do budynku skarżącego położonego na terenie leśnym i z dala od innych zabudowań, ale prośba ta nie została uwzględniona. Do zadań organów pomocy społecznej nie należy wyjaśnianie z jakich powodów nie doprowadzono światła do budynku skarżącego w ramach powszechnej elektryfikacji wsi realizowanej na podstawie ustawy z dnia 28.06.1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli /t.j. Dz.U. 1954 nr 32 poz. 135/.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Władysław S., zastąpiony przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. poprzez ustalenie, że w dzisiejszych czasach mieszkanie nie mające światła elektrycznego jest bytowaniem w warunkach nie odpowiadających godności człowieka i jednoczesne przyjęcie, że zaspokojenie tego rodzaju potrzeby uzależnione jest od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego on sam nie ma możliwości poprawy sytuacji życiowej w jakiej się znajduje, a ponieważ spełnia wszelkie kryteria do uzyskania pomocy, to powinna ona być mu udzielona. Wydając zaskarżony wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie przyjął, iż organy odmawiające udzielenia skarżącemu zasiłku celowego na doprowadzenie prądu do swego domu, nie naruszyły wskazanych przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Skarżący zarzucił nadto naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. poprzez odmówienie skarżącemu prawa do przyznania zasiłku celowego w sytuacji, gdy spełnia on wszelkie kryteria do jego otrzymania. Doprowadzenie energii elektrycznej do domu w którym skarżący zamieszkuje wraz z rodziną jest zaspokojeniem niezbędnej potrzeby bytowej i niewątpliwie mieści się w dyspozycji przepisu art. 32 ust. 2, który wymienia jedynie przykładowe cele dające podstawę do przyznania zasiłku. Skarżący znajduje się w tragicznej wręcz sytuacji życiowej, utrzymuje się, jak i swoją rodzinę z zasiłków przyznawanych z opieki społecznej, zarówno on jak i jego konkubina są osobami chorymi i nie są w stanie z własnych środków pokryć kosztów związanych z doprowadzeniem energii do domu.
Organ powołany do udzielania pomocy winien uczynić wszystko, aby skarżący pomoc otrzymał i nie może tłumaczyć decyzji negatywnej "uznaniem administracyjnym" i fakultatywnością przyznania zasiłku celowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozważył w sposób dostateczny, okoliczności dotyczących warunków w jakich żyje skarżący, oraz czy decyzje odmawiające przyznania zasiłku celowego nie zostały wydane z naruszeniem granic uznaniowości.
Skarżący podniósł nadto, że pomoc społeczna jest instytucją państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, a także niesienie pomocy w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb oraz umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Warunki w jakich żyje skarżący wraz z rodziną nie odpowiadają godności człowieka.
Skarżący uważa, iż organy administracji orzekające w tej sprawie, nie poczyniły należytych starań, do których z mocy ustawy są obowiązane, nie próbowały, poza zwróceniem się pismami do Zakładu Energetycznego i Powiatowego Rzecznika ds. Konsumentów, szukać innego rozwiązania tej sytuacji, a przecież mają takie możliwości, jeśli zważy się na ich możliwość współpracy z różnymi organizacjami czy osobami prawnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął w tym zakresie wyjaśnienia organu I instancji za wystarczające, nie ustosunkowując się do tego, czy w tym zakresie poczynione zastały wszelkie możliwe kroki. Poza tym Sąd, rozpoznając jego skargę winien sprawdzić, czy wyczerpane zostały możliwości udzielenia mu pomocy, np. czy istnieje możliwość współfinansowania przez Gminę przyłącza albo umieszczenia tej inwestycji w planie inwestycyjnym Gminy, ewentualne rozłożenia płatności na raty i pomoc w pozostałym zakresie, czy umorzenia części należności itp.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do brzmienia art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że o ile nie zachodzi nieważność postępowania, kontrola sądu ogranicza się wyłącznie do weryfikacji zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, w ramach powołanych podstaw zaskarżenia.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przyjęta przez Sąd I instancji interpretacja przepisów obowiązującej wówczas ustawy o pomocy społecznej jest poprawna i nie narusza prawa. Sąd zasadnie przyjął, że w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej zostały wskazane przez ustawodawcę cele pomocy społecznej, a mianowicie zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Słusznie też stwierdził, że współcześnie mieszkanie pozbawione światła elektrycznego oznacza bytowanie w warunkach nie odpowiadających godności człowieka. Jednakże zaspokojenie tego rodzaju potrzeby jest zależne od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, co wynika z art. 2 ust. 4 cyt. ustawy. Należy podkreślić, że fundusze jakimi dysponują te ośrodki są ograniczone, a ilość osób korzystających z pomocy społecznej jest znaczna.
W przedmiotowej sprawie koszt wykonania przyłącza został obliczony na kwotę 30.610 zł. Przekracza to możliwości Gminnego Środka Pomocy Społecznej w G. Pomoc w takiej wysokości, jak wskazał Sąd, uniemożliwiłby udzielenie pomocy innym osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Fakt, że rodzina skarżącego spełnia przesłanki o których mowa w art. 3 pkt 1, 6 i 9 i art. 4 ust. 1 cyt. ustawy nie powoduje obowiązku zaspokojenia żądania podopiecznego. Zasiłek celowy, przewidziany w art. 32 ust. 1 i 2 cyt. ustawy jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym na podstawie uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności przy podejmowaniu decyzji, ale musi być zobiektywizowane okolicznościami konkretnej sprawy.
Sąd trafnie ustalił, że organy orzekające w sposób wyczerpujący uzasadniły odmowę przyznania zasiłku, co pozwala na stwierdzenie, że nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Wyjaśniono też wszystkie okoliczności sprawy niezbędne do wydania orzeczenia. Oceniając poprawność rozstrzygnięcia Sądu I instancji należy podkreślić, że zakres jego kompetencji jest ustawowo ograniczony do aspektów prawnych i nie można mu przypisywać, jak uczyniono to w skardze kasacyjnej, innych obowiązków, w zakresie pozaprawnym np. rozważenia możliwości finansowania z innych źródeł przedmiotowej inwestycji.
W związku z tym mając na uwadze powyższe rozważania na mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.