Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 listopada 2018 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2018 r. nr GZ.gn.625.114.2016 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - 1. uchylił zaskarżoną decyzję;
- 2. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Wojewoda Warmińsko-Mazurski decyzją z 2 września 2016 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. orzekającej o przejęciu od O.P. nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha, położonej we wsi G. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, H..P. złożył odwołanie, podnosząc, że jego brat O.P. wyjechał z Polski za granicę dopiero w 1976 r., a w aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o tym, że gospodarstwo rolne nie było uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 12 kwietnia 2018 r. uchylił decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego i umorzył postępowanie nadzorcze. W uzasadnieniu wskazał, że H..P. swój interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywodzi z faktu, że przejęte gospodarstwo uprzednio należało do jego matki J.P., której jest on jednym z następców prawnych. W ocenie strony, dowodem to potwierdzającym jest kserokopia skróconego wyciągu z tabeli poniemieckich akt gruntowych, wydana w dniu 7 sierpnia 1957 r., z której wynika, że J.P. z domu H. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości G. o powierzchni 38,6394 ha, składającej się z parcel [...], karta mapy 1 i 2, nr art. matrykuły [...]. Przy czym z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 1958 r. wynika, że J.P. zmarła [...] września 1948 r. Tymczasem decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. orzekała o przejęciu nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha od O.P. Z uzasadnienia decyzji wynika, że grunty te uprzednio należały do ojca O.P. Z operatu formalno-prawnego wsi G. nr [...] (nadesłanego przez Starostę Olsztyńskiego przy piśmie z 7 marca 2017 r.) wynika, że O.P. był właścicielem działek oznaczonych nr [...].
Według rejestru gruntów, według stanu na rok 1963, działki te posiadały powierzchnię 39,34 ha (potwierdza to również protokół z ogłoszenia wyników pomiaru stanu władania). W konsekwencji Minister stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek złożenia wniosku przez stronę, bowiem H..P. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu, którego stwierdzenia nieważności żąda. Zdaniem Ministra wnioskodawca nie wykazał, że jest następcą prawnym brata O.P. od którego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 13 października 1962 r. przejęło grunty o powierzchni 38,71 ha. W szczególności powoływanie się przez H. P. na to, że grunty te stanowiły własność matki, której jest on jednym ze spadkobierców, nie jest wystarczające do uznania go za stronę. Wobec powyższego, w ocenie Ministra, należało uchylić merytoryczną decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, gdyż H..P. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu i postępowanie to umorzyć.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył H..P..
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm., dalej jako: P.p.s.a.). W uzasadnieniu wskazał, że okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania muszą być oczywiste, stwierdzone i wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania. WSA zwrócił uwagę, że Wojewoda Warmińsko-Mazurski orzekający w niniejszej sprawie jako organ pierwszej instancji nie miał wątpliwości co do istnienia po stronie skarżącego przymiotu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. i wydał decyzję merytoryczną rozstrzygającą o niezasadności zgłoszonych przez skarżącego roszczeń. Jak wynika w sposób bezpośredni ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów: - J.P. miała troje dzieci - 2 synów: O. ur. w 1933 r. i H. (J.) ur. w 1940 r. oraz córkę R. ur. w 1936 r. (k-2 akt adm.), - mąż J.P.
O.P. zmarł [...] maja 1946 r. (k-2 akt adm.), - J.P. aż do śmierci była właścicielką gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły parcele nr [...] o łącznej powierzchni 38,6394 ha, położonego w miejscowości G., co potwierdza skrócony wyciąg z tabeli poniemieckich akt gruntowych tom [...] karta [...], znajdujący się w aktach sprawy oraz wyciąg z ksiąg hipotecznych, - J.P. zmarła [...] września 1948 r., osierocając troje niepełnoletnich dzieci, które dziedziczyły po matce w częściach po 1/3 - postanowienie nabycia spadku z dnia 28 stycznia 1958 r., sygn. akt I Ns 56/57, - w chwili śmierci matki najstarszy syn O. miał 15 lat, H. miał lat 8, a ich siostra R. 12 lat, - do swojej śmierci w 1950 r. dziećmi opiekowała się babcia, po jej śmierci dwoje młodszych dzieci wyjechało do rodzin, które się nimi zaopiekowały, a na gospodarstwie pozostał najstarszy syn O., - w "Wykazie gospodarstw rolnych" wg stanu na dzień 20 czerwca 1961 r. oraz 7 marca 1963 r. O.P. zamieszkały "G. [...]" wpisany był jako użytkownik gospodarstwa rolnego, - z "Karty badania stanu prawnego nieruchomości" z 28 kwietnia 2008 r. wynika, że od założenia w 1963 r. rejestru gruntu działka nr [...] była "we władaniu" O.P., - z treści "Protokołu z ogłoszenia wyników pomiaru stanu władania" gospodarstwo zapisane na O.P. o powierzchni 39,34 ha składało się z działek (według nowej numeracji[...], - z "Protokołu zdawczo-odbiorczego z 5.09.1973 w sprawie przekazania nieruchomości PFZ" wynika, że przejmowane były działki nr [...] "po P. i inn.".
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że w okresie od 1950 r. do wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie w dniu 13 października 1962 r. decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha O.P. nabył jakiekolwiek inne gospodarstwo rolne położone we wsi G.. Zgodność powierzchni (w granicach dokładności pomiarów i prowadzonych rejestrów), numeracja działek, zeznania świadków nie pozostawiają wątpliwości, że przejęte gospodarstwo było pierwotnie własnością matki skarżącego. W aktach sprawy nie ma również żadnych dokumentów, z których można byłoby przypuszczać, że O.P. odkupił udziały w gospodarstwie matki od pozostałych współspadkobierców. Zdaniem Sądu I instancji, fakt, że O.P. jako jedyny z rodzeństwa pozostał na gospodarstwie po śmierci babci, nie wystarcza do uznania, że pozostali, małoletni współspadkobiercy utracili przysługujące im prawa do nieruchomości.
Wskazanie O.P. jako właściciela nieruchomości w kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. nie może przesądzać o tym, że pozostałym współwłaścicielom prawo takie nie przysługiwało, choć z akt sprawy wynika, że opuścili oni G. wcześniej niż O.P..
W konkluzji Sąd I instancji uznał, że podniesione przez Ministra wątpliwości, które skutkowały uznaniem przez organ, że wnioskodawca nie wykazał swojego przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym spornej nieruchomości, nie znajdują uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Skarżący wykazał swoje następstwo prawne po matce, pierwotnej właścicielce przejętej nieruchomości. Należy więc przyjąć, że był jej współwłaścicielem na dzień wydania kwestionowanej decyzji i posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Ponownie rozpatrując, sprawę Minister powinien zatem rozpoznać merytorycznie zasadność złożonego przez skarżącego odwołania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi; ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Minister zarzucił:
- I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 28 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej jako: K.p.a.), poprzez wadliwe uznanie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi niezasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie z wniosku H. P. - pomimo tego, że rozstrzygnięcie to było słuszne wobec dostrzeżenia w toku postępowania odwoławczego braku interesu prawnego wnioskodawcy, do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r.;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 105 § 1 K.p.a. poprzez przypisanie Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszenia wymienionych przepisów, polegającego na dokonaniu nieprawidłowej oceny dowodów przy ustalaniu, kto był dawnym właścicielem nieruchomości, a także poprzez dokonanie przez Sąd odmiennej i, zdaniem skarżącego kasacyjnie, błędnej oceny materiału dowodowego w tym zakresie - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem Sąd do uznania, że postępowanie administracyjne nie jest bezprzedmiotowe, a wnioskodawca - H..P. posiadał przymiot strony, na skutek czego WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i związał organ nieprawidłową oceną prawną;
- II. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 K.p.a., polegającą na uznaniu, że H. P. przysługuje interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. pomimo tego, że z akt sprawy nie wynika, aby H..P. legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości będącej przedmiotem tej decyzji, w dniu jej wydania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną H..P. wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.,), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Autor kasacji zakwestionował ocenę ustaleń jaka poczyniona została w zaskarżonym wyroku. Jego zdaniem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał przyjąć, by H. P. legitymował się w przedmiotowej sprawie interesem prawnym w rozumieniu art. 28 K.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgadza się z Sądem I instancji, który zakwestionował ocenę organu II instancji, że w świetle dotychczasowego stanu sprawy zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania, o których mowa w art. 105 § 1 K.p.a. W istocie bowiem z żadnego z dowodów znajdujących się w aktach nie wynika, by O.P. gospodarował na innych działkach aniżeli te, które stanowiły własność zmarłej matki J.P.. W archiwalnych dokumentach O.P. wpisany był jako użytkownik jednego gospodarstwa, obejmującego działki nr [...] (vide: operat techniczny wykonany przez Warszawskie Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze Wydział w Olsztynie). Z kolei ze znajdującego się w aktach wyciągu z niemieckich ksiąg hipotecznych tom [...] karta [...] wynika, że J.P. była właścicielem działek oznaczonych numerami [...].
W aktach sprawy nie ma niepodważalnych dowodów, które przemawiałyby za przyjęciem, że O.P. był jedynym właścicielem gruntów po swojej zmarłej mamie bądź też by legitymował się tytułem prawnym do innych działek aniżeli pozostawione przez nią. Wbrew stanowisku autora kasacji z samego faktu, że R. i H. P. przed wyjazdem do Niemiec przeprowadzili postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie można wyprowadzić przekonywającego wniosku, że rodzeństwo dokonało działu spadku po J. P. W aktach brak dowodu, by doszło do sporządzenia aktu notarialnego, czy wydania orzeczenia przez sąd powszechny w przedmiocie działu. Zauważyć należy, że żadna ze stron kontrolowanego postępowania administracyjnego nie twierdziła, by współspadkobiercy - rodzeństwo P. dokonało podziału majątku spadkowego po mamie.
Nie można odmówić racji Sądowi I instancji, który przyjął w zaskarżonym wyroku, że pozostająca w granicach błędu zbieżność powierzchni działek wynikająca z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. z obszarem działek, opisanym w wyciągu z tabeli poniemieckich akt gruntowych G. tom [...] karta [...] z 7 sierpnia 1957 r., przemawia wręcz za przyjęciem ich tożsamości mimo różnic w numeracji występujących pomiędzy tymi dokumentami, oczywiście w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Na prawidłowość oceny Sądu I instancji wskazuje także fakt, że zeznający w sprawie świadkowie zamieszkujący przed laty miejscowość G. nie wskazywali by istniały dwa różne gospodarstwa, którymi zajmował się O.P.. Z ich zeznań wynikało, że O.P. prowadził jedno gospodarstwo rolne, przejęte po matce J. P. Świadkowie: K. A., P. O., M. D. i G. P. opisali miejsce położenia działek należących do J.P..
Zdaniem Sądu II instancji, zeznania przesłuchanych świadków korelują ze sobą nawzajem, nie są sprzeczne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem.
Współdziedziczenie spadku po J. P. wynikało z postanowienia Sądu Powiatowego w Olsztynie z 28 stycznia 1958 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I NS 56/57. Słuszne było zatem stanowisko Kontrolowanego Sądu, że O., H. i R. rodzeństwo P. legitymowali się prawem własności do niego, każdy w 1/3 części. W sprawie brak dowodów przeciwnych.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ustalenia czy grunty przejęte na podstawie decyzji z dnia 13 października 1962 roku są tożsame z parcelami, zapisanym w tabeli poniemieckich akt gruntowych jako własność J.P. mają charakter istotnych z punktu widzenia wyniku sprawy, a czynności niezbędne do ich wyjaśnienia podjąć należało w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego.
W tym stanie sprawy zgodzić należało się ze stanowiskiem Sądu, że wadliwie organ II instancji przyjął, by H..P. nie miał interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. do domagania się wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r., orzekającej o przejęciu od O.P. nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha, położonej we wsi G..
Z tej przyczyny trafnie Sąd uznał, że w sprawie spełnione zostały warunki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., by uchylić decyzję organu II instancji, który sprzecznie z art. 80 K.p.a. ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, błędnie uznając, że wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania z art. 105 § 1 K.p.a. ze względów podmiotowych (art. 28 K.p.a.).
Stąd na podstawie art. 184 P.p.s.a orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).