Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 27 marca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 642/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi F. C. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia – zobowiązał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do rozpoznania wniosku z [...] października 2010 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1952 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr hip. [...] Nr [...] rej. hip. [...], w części gruntu obejmującego działki o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] oraz część działki nr [...] z obrębu [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w pozostałej części skargę oddalił i zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik organu zaskarżył pkt 1, 2 i 4 powołanego wyroku zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej ppsa w zw. z art. 12, art. 35 § 3 i 5 i art. 36 kpa, przez błędne stwierdzenie bezczynności Kolegium w załatwieniu sprawy, podczas gdy zgodnie z art. 35 § 5 kpa okres oczekiwania na akta sprawy znajdujące się w dyspozycji innego organu nie może być wliczony do terminu załatwienia sprawy,
- - art. 149 § 1a ppsa, przez stwierdzenie, że Kolegium dopuściło się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa - w sytuacji, gdy Kolegium pomimo pisemnych wezwań nie dysponowało aktami własnościowymi nieruchomości, których brak uniemożliwiał przeprowadzenie postępowania,
- - art. 141 § 4 ppsa, przez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu wyroku, w jakim okresie - zdaniem Sądu - Kolegium miało pozostawać w bezczynności w załatwieniu sprawy oraz w jaki sposób Sąd I instancji obliczył termin załatwienia przedmiotowej sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd nie wyjaśnił, w jaki sposób Kolegium mogło rozpoznać wniosek bez akt własnościowych nieruchomości, którymi nie dysponowało od chwili otrzymania wniosku. Zdaniem Kolegium, okres oczekiwania na akta własnościowe nieruchomości stanowi okres opóźnienia z przyczyn niezależnych od organu w rozumieniu art. 35 § 5 kpa - taki zaś okres nie podlega wliczeniu do terminu załatwienia sprawy. W konsekwencji nie znajduje też zastosowania art. 36 kpa, ponieważ przepis ten odnosi się do niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 § 1 kpa. Kolegium wskazało, że od lat boryka się z problemem braku dostępu do akt własnościowych nieruchomości, zaś w niniejszej sprawie dodatkowym utrudnieniem był fakt, że część gruntu stanowiła własność Skarbu Państwa, co uzasadniało właściwość Ministra. Kolegium nie zostało wyposażone w żadne środki umożliwiające pozyskanie akt znajdujących się w dyspozycji Ministra - poza pismami zawierającymi prośbę o ich udostępnienie.
Dlatego nawet gdyby uznać, że termin załatwienia sprawy został przekroczony, to nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bez akt własnościowych nieruchomości Kolegium nie mogło podjąć żadnych czynności, a zatem nie sposób uznać, aby Kolegium unikało podejmowania rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części dot. zaskarżonego pkt 2 sentencji wyroku Sądu I instancji.
Z akt sprawy wynika, że organ występował o akta własnościowe nieruchomości do różnych organów w pismach z: [...] maja 2013 r., [...] czerwca 2013 r., [...] lipca 2013 r., [...] kwietnia 2014 r., [...] sierpnia 2017 r. i [...] listopada 2017 r., ze względu na to, że w organach toczyły się postępowania nadzorcze wobec tego samego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1952 r. nr [...]. Akt tych organ jednak nie otrzymał. W postępowaniu przez Sądem I instancji powołał się na treść art. 35 § 3 kpa uznając, że okres oczekiwania na akta własnościowe nieruchomości nie wlicza się do okresów opóźnień spowodowanych przyczynami niezależnymi od organu. Pomimo to, z akt nie wynika, aby w takich okolicznościach organ zawiadomił wnioskodawcę na podstawie art. 36 kpa o przyczynie zwłoki w załatwieniu sprawy. Według bowiem art. 36 § 2 kpa, obowiązek zawiadomienia strony ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
Przepis art. 36 kpa znajduje zatem zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ właśnie w ten sposób strona postępowania administracyjnego uzyskuje informację o przyczynach zwłoki w załatwieniu swojej sprawy, co może skutkować podejmowaniem przez nią stosownych działań procesowych w tym zakresie.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie trwa już kilka lat. Organ ograniczył zaś swoje dotychczasowe działania przede wszystkim do ponawiania wystąpień o udostępnienie akt w znacząco dużych odstępach czasowych, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji, jako bezczynność w rozstrzygnięciu sprawy. O ile bowiem wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia nie jest możliwe bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności i bez zebrania w tym zakresie niezbędnego materiału dowodowego, o tyle organ administracji zobowiązany jest w toku postępowania wyjaśniającego podejmować wszelkie, wyznaczone granicami obowiązującego prawa, działania zapewniające efektywność tego postępowania. Wielomiesięczne oczekiwania organu na odpowiedź co do udostępnienia akt własnościowych mogło być uznane przez adresatów (organy administracji) wystąpień organu za niemające cech wynikających z art. 12 i art. 35 § 1 kpa. Organ nie mógł więc w swoich staraniach podejmowanych w toku postępowania dowodowego poprzestać jedynie na długotrwałym oczekiwaniu odpowiedzi na swoje wystąpienia.
Powyższe przemawia za uznaniem pozostawania organu w bezczynności, ale bez cechy rażącego naruszenia prawa. Niedysponowanie przez organ wystarczającym materiałem dowodowym z powodu braku właściwej reakcji na jego wystąpienia przez inne organy administracji nie może bowiem skutkować zarzutem wobec tego organu rażącego naruszenia prawa przy podejmowaniu działań służących uzyskaniu tego materiału od innych organów.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 188 ppsa - uchylił zaskarżony wyrok w części dot. pkt 2 jego sentencji i orzekł w tym zakresie na podstawie art. 149 § 1a w zw. z art. 193 ppsa, natomiast w pozostałej części orzeczono na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa.
Na podstawie art. 207 § 2 ppsa, odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz organu ze względu na uwzględnienie skargi kasacyjnej w niewielkim zakresie.