Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 314/18, po rozpoznaniu skargi R. F. (dalej: "skarżąca") na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie uznania za winną popełnienia zarzucanego czynu i odstąpienia od ukarania, uchylił zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w [...] z [...] listopada 2017 r., nr [...].
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.
Komendant Miejski Policji w [...] orzeczeniem z [...] listopada 2017 r., nr [...] uznał skarżącą winną tego, że [...] września 2017 r. o godzinie 12.58 w [...] na Placu [...] nieprawidłowo wykonywała obowiązki służbowe przy wykorzystaniu powierzonego pojazdu służbowego marki [...] o nr rejestracyjnym [...] w ten sposób, że kierując pojazdem, w trakcie wykonywania manewru zmieniania pasa ruchu na skrzyżowaniu o ruchu okrężnym, nie zachowała szczególnej ostrożności i uderzyła w samochód osobowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], poruszający się prawym pasem ruchu w tym samym kierunku, czym naruszyła dyscyplinę służbową w sposób opisany w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła odwołanie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania dyscyplinarnego.
Komendant Wojewódzki Policji w [...] orzeczeniem z [...] stycznia 2018 r., nr [...] w oparciu o przepis art. 133 ust. 8 pkt 1 i art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2017 r., poz. 2067), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Komendant w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżącej, iż w niniejszej sprawie winna być podjęta wobec niej decyzja o umorzeniu postępowania wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności wymienione w 135 ust. 1 ustawy o Policji, ponieważ czynności wyjaśniające prowadzono przed wszczęciem postępowania; od dnia popełnienia przez skarżącą zarzucanego jej czynu nie upłynął rok; skarżąca żyje; w sprawie dotyczącej zarzutów przedstawionych w toku niniejszego postępowania dyscyplinarnego nie zapadło prawomocne orzeczenie dyscyplinarne i nie toczyło się inne postępowanie dyscyplinarne. Brak również podstaw do stwierdzenia, że postępowanie wobec skarżącej stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wymienione w art. 135 ust. 1 ustawy o Policji, ponieważ skarżąca nadal jest policjantem, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, a tym samym możliwe jest podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie zarzucanych jej czynów. Z uwagi na powyższe, zdaniem Komendanta, nie zaszły przesłanki do umorzenia przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego.
Następnie Komendant stwierdził, że z dyspozycji z art. 132a ww. ustawy wynika, że policjant może dopuścić się przewinienia dyscyplinarnego zarówno w sposób umyślny, jak i z winy nieumyślnej. Jednakże, w ocenie organu, nie sposób uznać, aby kolizja samochodem służbowym spowodowana chociażby z winy nieumyślnej przez policjanta w czasie jego służby nie jest związana ze służbą, a przez to nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego. Podniósł, że chociaż kolizja drogowa powoduje różnego rodzaju konsekwencje dla policjanta, fakt ten nie może stanowić o tym, że wyklucza to odpowiedzialność dyscyplinarną, bowiem ustawodawca przewidując taką możliwość wskazał w art. 132 ust. 4 ustawy o Policji, że czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Skarżąca zatem, zgodnie z przyjętym zakresem obowiązków, powinna dbać o powierzony jej sprzęt służbowy, w tym samochód służbowy, ponadto składała ślubowanie zobowiązując się do przestrzegania prawa. Tymczasem kierując pojazdem służbowym nie zachowała należytej staranności, zmieniając pas ruchu na skrzyżowaniu o ruchu okrężnym, powodując zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Organ podał, że na podstawie analizy zachowania skarżącej oraz podnoszonych przez nią argumentów, do rzeczonego zdarzenia doszło z jej winy nieumyślnej, przy czym jest to zdarzenie generujące odpowiedzialność karną (czego skarżąca nie neguje), a także odpowiedzialność dyscyplinarną, o czym orzekł przełożony a organ odwoławczy stanowisko to w pełni podziela. Za prawidłowe organ uznał także, odstąpienie od wymierzenia kary dyscyplinarnej, z uwagi na stopień szkody i winy skarżącej oraz dotychczasowy wzorowy przebieg jej służby.
Na powyższe orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga skarżącej jest zasadna. W ocenie Sądu nie każde naruszenie powszechnie obowiązujących przepisów powinno być kwalifikowanie jako przewinienie dyscyplinarne, polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej, ale tylko takie, które ma bezpośredni związek z wykonywaniem zadań służbowych.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje naruszenie przez skarżącą zasad ruchu drogowego, a także fakt, iż naruszenie to miało charakter nieumyślny i wynikało z braku zachowania należytej ostrożności i uwagi przy podjęciu manewru skręcania na skrzyżowaniu o ruchu okrężnym, na skutek czego doszło do zderzenia z innym pojazdem i jego uszkodzenia oraz uszkodzenia pojazdu służbowego. W ocenie Sądu organ nie wykazał jednak, aby popełnienie nieumyślnego wykroczenia drogowego miało bezpośredni związek z wykonywaniem zadań służbowych, o których mowa w art. 1 ust. 2, 3 i 4 ustawy o Policji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że samo prowadzenie pojazdu służbowego i popełnienie wykroczenia drogowego o charakterze nieumyślnym o takim związku nie przesądza. Prowadzenie pojazdu służbowego należy bowiem ocenić jako czynność techniczną służącą realizacji zadań wynikających z ustawy, ale niezwiązaną z bezpośrednim wykonywaniem tych zadań, podobnie jak użytkowanie sprzętu biurowego. Nieumyślnego doprowadzenia do uszkodzenia pojazdu służbowego nie zatem sposób ocenić w kategoriach braku dbałości o sprzęt służbowy. Zdaniem Sądu inaczej należałoby ocenić zachowanie skarżącej polegające na umyślnym, czy rażącym łamaniu zasad ruchu drogowego, którego skutkiem byłaby kolizja drogowa, jednak przemieszczanie się pojazdem służbowym i naruszenie zasad ruchu drogowego, wynikające z braku należytej obserwacji pola jazdy, przewinienia dyscyplinarnego stanowić nie może. Przyjęcie innej wykładni doprowadziłoby do sytuacji, w której każde użycie pojazdu służbowego obarczone byłoby ryzykiem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, które przy obecnym natężeniu ruchu drogowego należy ocenić jako wysokie.
W tym stanie sprawy Sąd, uznając, że doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 132 ust. 2 ustawy o Policji, polegającego na jego błędnej wykładni, którego konsekwencją było uznanie skarżącej za winną popełnienia zarzuconego jej przewinienia dyscyplinarnego, a więc mającego wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Miejskiego Policji w [...].
Komendant w skardze kasacyjnej złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie ww. wyroku i oddalenie skargi. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania. Organ oświadczył także, że zrzeka się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- - przepisu prawa materialnego: art. 132 ust. 1 oraz art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji - przez uznanie, iż nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego, polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, nieumyślne popełnienie wykroczenia drogowego przez funkcjonariusza Policji w trakcie wykonywania przez niego czynności służbowego, tj. mające miejsce w czasie służby i przy użyciu policyjnego pojazdu służbowego;
- - przepisów postępowania, tj. art. 135j ust. 1 ustawy o Policji - przez błędną ocenę materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, że organ nie wykazał, by popełnienie nieumyślnego wykroczenia drogowego przez skarżącą miało bezpośredni związek z wykonywaniem przez skarżącą zadań służbowych.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że niezrozumiałe jest przyjęcie Sądu, że czynność służbowa służącą realizacji zadań wynikających z ustawy nie stanowi bezpośredniego wykonywania zadań wynikających z ustawy. W ocenie organu prowadzenie pojazdu służbowego w ramach służby i w czasie służby zawsze stanowi bezpośrednie wykonywanie ustawowych zadań Policji (patrolowanie, udział w pościgu, przewożenie zatrzymanych, dojazd do miejsca wykonania czynności służbowej, dojazd na wezwanie itp.).
Zdaniem organu na bezpośredni związek pomiędzy popełnieniem przez skarżącą wykroczenia drogowego, a wykonywaniem przez nią zadań służbowych wskazuje okoliczność, iż do popełnienia przez nią wykroczenia drogowego doszło w czasie służby przy wykonywaniu czynności służbowych. Zatem jej czyn został prawidłowo zakwalifikowany jako przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej wymienione przykładowo w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji. Skarżąca, bowiem w istocie wykonywała czynność służbową polegającą na prowadzeniu pojazdu służbowego w sposób nieprawidłowy dopuszczając się popełnienia wykroczenia drogowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżaca wniosła o jej oddalenie i utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierszej instancji, jak również, o obciążenie organu kosztami postępowania. Dodatkowo oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Zdaniem skarżacej analizując cały zebrabny materiał dowodowy, należy stwierdzić, iż zaskarżony wyrok jest prawidłowy, a Sąd przy jego wydawaniu wnikliwie przeanalizował wszelkie argumenty stron.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bada tylko, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie można dopatrzeć się żadnej z wad, która świadczyłaby o nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpatrzeniu w granicach wyznaczonych sformułowanymi w niej podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem. Analizując środek odwoławczy w tym zakresie, uznać należy, że zasługuje on na uwzględnienie, gdyż postawione w nim zarzuty zawierają usprawiedliwione podstawy.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Stosownie do art. 132 ust. 2 ww. ustawy naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. W myśl art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy naruszeniem dyscypliny służbowej jest m. in. zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy. Jak wynika z art. 132 ust. 4 ustawy czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy popełnienie przez funkcjonariusza podczas wykonywania czynności służbowych wykroczenia drogowego wyczerpuje znamiona deliktu dyscyplinarnego.
Zgodnie z art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny.
W sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca popełniła wykroczenie z art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń i zastosowano wobec niej środek wychowawczy w postaci pouczenia. Organy Policji doszły do przekonania, że wykroczenie drogowe popełnione podczas wykonywania czynności służbowych, polegające na tym, że skarżąca, jadąc środkowym pasem ruchu na skrzyżowaniu o ruchu okrężnym, zmieniając pas na prawy, uderzyła w jadący prawym pasem ruchu w tym samym kierunku samochód osobowy, wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego. Z oceną tą należy się zgodzić.
Stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym kierujący pojazdem może zmienić kierunek jazdy lub zajmowany pas ruchu tylko z zachowaniem szczególnej ostrożności, zaś w myśl ust. 4 kierujący pojazdem, zmieniając zajmowany pas ruchu, jest obowiązany ustąpić pierwszeństwa pojazdowi jadącemu po pasie ruchu, na który zamierza wjechać, z wyjątkiem ust. 4a i 4b, oraz pojazdowi wjeżdżającemu na ten pas ruchu z prawej strony.
Skarżąca, kierując pojazdem służbowym w czasie pełnienia służby, naruszyła powyższe przepisy, doprowadzając do uszkodzenia kierowanego pojazdu. Przesądza to o naruszeniu przez nią dyscypliny służbowej, albowiem naruszyła obowiązujące przepisy prawa, których obowiązana była, jak każdy uczestnik ruchu drogowego, przestrzegać. Dodatkowo, podejmując służbę w Policji, skarżąca ślubowała przy wykonywaniu powierzonych jej zadań, pilnie przestrzegać prawa. Wykroczenie, którego dopuściła się skarżąca, miało miejsce w trakcie wykonywania czynności służbowej, podczas prowadzenia pojazdu służbowego, miało zatem związek ze służbą. Zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie organem, że prowadzenie pojazdu służbowego w ramach służby i w czasie służby, zawsze stanowi bezpośrednie wykonywanie ustawowych zadań Policji. Stanowisko to nie budzi wątpliwości w orzecznictwie. W wyroku z 31 października 2012 r., I OSK 454/12 Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny stanął na stanowisku, że funkcjonariusz kierujący pojazdem służbowym, w trakcie wykonywania czynności służbowych, nie dopełniając obowiązków wynikających z przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, narusza dyscyplinę służbową w sposób zawiniony (wina nieumyślna). Sąd w tym składzie w pełni ten pogląd podziela.
Skarżąca nie miała zamiaru popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, a popełniła je na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, pomimo że możliwość taka mogła i powinna przewidzieć. Tym samym zarzucane przewinienie dyscyplinarne popełniła nieumyślnie w postaci lekkomyślności, a jej wina nie budzi wątpliwości.
Powyższe pozwala na uznanie zasadności zarzutu naruszenia art. 132 ust. 1 oraz art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji.
Zasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, który nie wyznacza organowi dyscyplinarnemu merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, co oznacza, że przepis ten wprowadza swobodną ocenę dowodów w tym zakresie, w związku z czym sądowa kontrola oceny dowodów oznacza jedynie sprawdzenie, czy dokonana już ocena nie wykazuje błędów natury faktycznej lub logicznej bądź czy nie jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym lub wskazaniami wiedzy (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2007 r., I OSK 994/06). Organ zebrane w sprawie dowody ocenił prawidłowo, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji wykazując, że popełnienie nieumyślnego wykroczenia drogowego przez skarżącą miało bezpośredni związek z wykonywaniem przez skarżącą zadań służbowych. To ustalenie pozwoliło organowi na wydanie orzeczenia o odstąpieniu od wymierzenia kary, czyli jednego z orzeczeń przewidzianych w katalogu orzeczeń zawartym w omawianym przepisie.
Mając powyższe względy na uwadze i uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 188 i art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w trybie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.