Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 r. (sygn. akt III SA/Kr 358/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. - działając na podstawie art. 2 pkt. 3, art. 12 pkt. 10, art. 25, art. 27, art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i na skutek odwołania B. G. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] orzekającą o ustaleniu wysokości zobowiązania B. G. - jako dłużnika alimentacyjnego - z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2008 r., nr [...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych: A. G., na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r., M. G., na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r., U. G., na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. - na kwotę [....] zł. wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wyjaśniło, że wyrokiem z dnia [...] marca 2005 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w K. zasądził od B. G. na rzecz: A., U. i M. G. kwotę po [...] zł. miesięcznie (łącznie [...] zł. miesięcznie) - tytułem alimentów.
Z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla K. w K. z dnia [...] lipca 2008 r. wynikało przy tym, że w 2007 r. nie wyegzekwowano od dłużnika B. G.i na rzecz przedstawicielki ustawowej małoletnich wierzycieli D. J. żadnej kwoty. W tych warunkach w dniu [...] października 2008 r. Prezydent Miasta K. wydał skierowaną do D. J. decyzję nr [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na mocy której przyznano na okres od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] września 2009 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych w osobach: A., M. i U. G. w kwotach po [...] zł. miesięcznie. Kwota zatem zobowiązania B. G. wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych w/w osobom świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiła - na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - [....] zł. zaś na podstawie ustawy z dnia [...] kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, kwota z tytułu wypłaconych wspomnianych wyżej osobom zaliczek alimentacyjnych wyniosła [...] zł.
Wskazując zatem na przepis art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Kolegium stwierdziło, iż na B. G. ciąży ustawowy obowiązek spłaty powyższych należności, który – po myśli art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – może być umorzony. Z tego też powodu organ odwoławczy polecił by Prezydent Miasta K. rozpoznał, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, zawarty w odwołaniu B. G. wniosek o umorzenie obowiązku spłaty przedmiotowego zadłużenia.
Na wyżej przedstawioną decyzję B. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych i błędną interpretację ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz naruszenie przepisów k.p.a.
Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie.
Powołując się na przepisy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Sąd Wojewódzki podniósł, że dłużnik alimentacyjny był zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami a organ właściwy wierzyciela miał obowiązek wydać, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zaskarżona więc decyzja utrzymywała w mocy decyzję, która nie była decyzją uznaniową. W rezultacie zatem, skoro w analizowanej sprawie organy obu instancji ustaliły w sposób niewątpliwy fakt wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (decyzja Prezydenta Miasta K. z [...] października 2008 r. nr [...]) oraz fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to prawidłowe było – zdaniem Sądu – stanowisko, że zaszły przesłanki do wydania wobec skarżącego decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Sąd Wojewódzki podzielił też stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., że organ I instancji winien, w świetle treści art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie w całości zaległości alimentacyjnych. Na etapie bowiem wydawania decyzji, o której mowa w art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Kwestia, zatem umorzenia należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej, musi być rozstrzygana w odrębnym postępowaniu.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, B. G. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 27 ust 2 oraz przepisu art. 30 ust 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, że organ administracyjny w ramach postępowania, jakie toczy się w oparciu o przepis art. 27 ust 2 powyższej ustawy nie jest zobowiązany do oceny okoliczności leżących u podstaw wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności w całości lub w części, o którym mowa w art. 30 ust. 2 powołanej ustawy.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, B. G. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi przez jej uwzględnienie wraz z zasądzeniem na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie zostały pokryte.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej akcentowano, że organ winien na podstawie przepisu art. 27 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wziąć również pod uwagę okoliczności, o których mowa w przepisie 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy tzn. rozważyć zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w wyżej przytoczonej skardze kasacyjnej.
Zarzuty podniesione w niej obejmowały jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego art. 174 pkt 1 2 P.p.s.a. w postaci art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, że organ administracyjny w ramach postępowania, jakie toczy się w oparciu o przepis art. 27 ust 2 powyższej ustawy nie jest zobowiązany do oceny okoliczności leżących u podstaw wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności w całości lub w części, o którym mowa w art. 30 ust. 2 powołanej ustawy.
Z zarzutem tym nie można się zgodzić.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po myśli natomiast ust. 2 tegoż artykułu, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Jak zatem z powyższego wynika, decyzja która zostaje wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. Dodać wypada, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu.
Natomiast umorzenie w/w należności, o którym mowa w art. 30 cytowanej ustawy, jak i odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty, może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika w sytuacji kiedy przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna.
O umorzeniu zaległości rozstrzyga zatem również organ właściwy wierzyciela, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną (art. 30 ust. 3 ustawy), ale decyzja ta ma już charakter uznaniowy i jest wydawana w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony.
Z tej przyczyny należy uznać, że decyzje o których mowa w przepisach art. 27 ust. 2 i art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, są decyzjami, które zapadają w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Postępowania te zaś różni: ich przedmiot, sposób wszczęcia a także charakter decyzji, która je kończy.
Z tych zatem względów zgłoszenie przez skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (a dodać wypada, że nastąpiło to dopiero na etapie postępowania odwoławczego) skutkować musiało uznaniem tego żądania jako wniosku wszczynającego nowe postępowanie, prowadzone w trybie art. 30 ust. 2 omawianej ustawy.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego pełnionego z urzędu nastąpi orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jako Sądu w tej materii właściwego.