Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3110/14 oddalił skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.
Prezydent Miasta T. działający w imieniu Gminy T., Miasta T. – Miasta na prawach powiatu oraz Skarbu Państwa wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w części dotyczącej punktu 1a, 2 i 3. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki, ponieważ nieruchomości będące przedmiotem tej decyzji, które w ocenie organu odwoławczego nie podpadały pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), są jednymi z najbardziej istotnych nieruchomości położonych na terenie T., na których funkcjonują różnego rodzaju organy administracji, szkoły, ośrodki sportowe, itp.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wstrzymania wykonania decyzji, w świetle art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby dla strony wywołać taka decyzja, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania decyzji, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trudne zaś do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 138/04, publ.
LEX nr 281811). Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony.
Powyższe oznacza, że Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić, czy to właśnie wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować takie zmiany w rzeczywistości, które mieściłyby się w tych dwóch wskazanych przez ustawodawcę kategoriach pojęciowych.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie przesłanki ochrony tymczasowej we wnioskowanej części wystąpiły. Jak wynika z całokształtu okoliczności faktycznych sprawy i wniosku Prezydenta Miasta T. działającego w imieniu Gminy T., Miasta T. – Miasta na prawach powiatu oraz Skarbu Państwa, nieruchomości będące przedmiotem zaskarżonej decyzji, które w ocenie organu odwoławczego nie podpadały pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, są jednymi z najbardziej istotnych nieruchomości położonych na terenie T., na których funkcjonują m.in. różnego rodzaju organy administracji, szkoły, czy ośrodki sportowe. Decyzja o stwierdzeniu, że wskazane nieruchomości nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, zalicza się do aktów o charakterze deklaratoryjnym, które co do zasady nie podlegają wykonaniu, jednakże nie można pominąć następstw prawnych powstałych w wyniku wydania takiego aktu.
Stwierdzenie, że oznaczone nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wywołuje skutek prawnorzeczowy prowadzący do wykreślenia podmiotu publicznoprawnego z księgi wieczystej (o ile był on ujawniony). W konsekwencji powyższego spadkobiercy dawnych właścicieli będą mogli podjąć działania zmierzające do realizacji przysługujących im praw, np. działania zmierzające do zbycia nieruchomości, czy jej obciążenia. To zaś oznacza, że istnieje realna możliwość spowodowania nieodwracalnych skutków prawnych oraz wyrządzenia znacznej szkody. W niniejszej sprawie należało zatem podzielić argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartą w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 3110/14, który na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w zakresie punktu 1a, 2 i 3. Podane przez wnioskodawcę okoliczności stanowią podstawę do uzyskania ochrony tymczasowej i są one aktualne także na etapie postępowania kasacyjnego.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.