Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1146/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi K. M. i Z. Ś., stwierdził nieważność zaskarżonej przez nie decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty Krakowskiego z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] oraz uchylił postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...].
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach:
K. M. i Z. Ś., pismem z dnia 5 września 1995 r., wystąpiły o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w K.-P., stanowiącej własność Gminy Miejskiej Kraków, przejętej na Skarb Państwa decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego Kraków-Podgórze z dnia [...] sierpnia 1986 r. nr [...], wydanej na podstawie art. 12 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wojewoda Małopolski, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r., wyznaczył Starostę Krakowskiego jako organ właściwy do załatwienia sprawy, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r. OSA 1/03, którą orzeczono, iż w sprawie o zwrot nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta podlega wyłączeniu od jej załatwienia. Wyznaczony jako organ właściwy Starosta Krakowski, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. odmówił zwrotu nieruchomości uznając, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, postępowanie o zwrot może dotyczyć nieruchomości wywłaszczonych decyzją wydaną na podstawie przepisów regulujących to zagadnienie lub wymienionych w art. 216 tej ustawy, natomiast art. 12 ust. 1, 3 i 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie dotyczy żadnej z kategorii nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 lub art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda Małopolski podzielił ten punkt widzenia organu pierwszej instancji, utrzymując w mocy jego decyzję, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości organów, zatem zawierały wadę wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., co skutkowało koniecznością stwierdzenia ich nieważności, a także uchyleniem postanowienia, wskazującego Starostę Krakowskiego jako organ właściwy w sprawie. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu w części dotyczącej rozważań, stanowi polemikę Sądu z uchwałą Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r. OSA 1/03, na którą powołał się Wojewoda Małopolski, wyznaczając organ właściwy w sprawie.
Skargi kasacyjne od tego wyroku wnieśli Prezydent Miasta Krakowa oraz Wojewoda Małopolski, przy czym Prezydent domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, zaś Wojewoda tylko uchylenia.
Prezydent Miasta Krakowa zarzucił wyrokowi:
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które powstało poprzez mającą wpływ na wynik sprawy błędną wykładnię i niezastosowanie art. 24 § 1 pkt 1 i pkt 4 K.p.a. oraz błędne przyjęcie, że decyzja Wojewody Małopolskiego oraz decyzja Wojewody Krakowskiego naruszały prawo procesowe, tj. art. 19 K.p.a., co wypełnia przesłankę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.,
- naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1992 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 4 ust. 9b ustawy u.g.n.
Wojewoda Małopolski zarzucił wyrokowi naruszenie:
- art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez stwierdzenie, że decyzja Wojewody Małopolskiego i Starosty Krakowskiego są nieważne poprzez wyczerpanie przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez naruszenie przepisów o właściwości, tj. art. 19 K.p.a.,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że postanowienie Wojewody Małopolskiego wyznaczające Starostę Krakowskiego jako organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości, narusza przepisy prawa procesowego, tj. art. 24 § 1 pkt 1 i pkt 4 K.p.a.
W uzasadnieniu obu skarg podkreślono nietrafność stanowiska Sądu co do braku podstaw do wyłączenia Prezydenta Miasta Krakowa od rozpoznania sprawy i wskazano właśnie na ich istnienie. Wojewoda podkreślił, iż prowadzenie sprawy przez Prezydenta jako organ gminy – właściciela, mogłoby powodować z jednej strony brak bezstronności, z drugiej pozbawiło go spraw przysługujących stronie – właścicielowi. Z kolei Prezydent wskazał też na projekty zmian art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami oczywiście wyłączające prezydentów miast, wykonujących zadania starosty, od udziału w sprawie gdy gmina jest właścicielem nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi kasacyjne należało uwzględnić.
Zaskarżony wyrok nie odnosi się do skargi wniesionej na decyzje organów wydane w przedmiocie zwrotu nieruchomości, ale w istocie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r. OSA 1/03 i stanowi polemikę z tą uchwałą. Stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji nastąpiło nie z tego względu, iżby w pierwszej instancji działał organ niewłaściwy w sprawie, ale z tego powodu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (nie tylko skład orzekający) nie zgadza się z tą uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrok nie jest właściwym miejscem na toczenie polemiki, zwłaszcza, że, jak w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd nie ma racji.
Art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nakazuje wyłączenie się prezydenta miasta na prawach powiatu sprawującego funkcje starosty w sprawach o zwrot nieruchomości, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat. W niniejszej sprawie Miasto Kraków jest stroną postępowania jako właściciel nieruchomości, o zwrot której ubiegają się K. M. i Z. Ś. Prezydent Miasta Krakowa podlega zatem wyłączeniu z mocy wyżej wskazanego przepisu. Załatwienie zatem przez niego sprawy o zwrot nieruchomości prowadziłoby do tego, że wydałby decyzję dotkniętą wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.
W dacie wyrokowania art. 142 w obowiązującym brzmieniu nie obowiązywał, jednakże jego obecne brzmienie potwierdza tylko słuszność powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego i stanowiska Wojewody Małopolskiego, zawartego w uchylonym przez Wojewódzki Sąd postanowieniu z dnia [...] grudnia 2003 r. dotyczącym wyłączenia Prezydenta Miasta Krakowa od rozpoznawania sprawy. Nowelizacja art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami zaznaczyła tylko wyraźnie, iż stanowisko, że nie można być sędzią we własnej sprawie jest słuszne i że na podstawie przepisów K.p.a. o wyłączeniu pracownika i organu, organ reprezentujący właściciela jest wyłączony od udziału w sprawie.
W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do uznania, że działał organ niewłaściwy w sprawie, a co za tym idzie stwierdzenia nieważności decyzji i uchylenia postanowienia o wyznaczeniu organu właściwego, a tym samym zgodzić należało się ze skargami kasacyjnymi, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy wskazane w podstawach obu skarg kasacyjnych.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).