Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/07 oddalił skargę A. O. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2007 r. wydaną w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., działając na podstawie art. 19 pkt 3, art. 21, art. 44 ust. 1 pkt 1 i art. 112 pkt 5 oraz art. 115 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) w związku z § 12 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 50, poz. 483), zwolnił płk A. O. z zajmowanego stanowiska służbowego z dniem 5 stycznia 2007 r. i do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej przeniósł do dyspozycji Dowódcy Wojsk Lądowych. Jednocześnie w punkcie drugim organ zwolnił wymienionego oficera z dniem 9 lutego 2007 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy za jego pisemną zgodą.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zwolnienie następuje w związku ze złożonym przez oficera oświadczeniem z dnia 19 grudnia 2006 r., w którym wyraził on zgodę na zwolnienie go ze służby w oparciu o art. 112 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
W dniu 27 grudnia 2006 r. A. O. sformułował oświadczenie, w którym podał, że uchyla się od skutków prawnych swego oświadczenia woli z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie zwolnienia go ze służby na podstawie art. 112 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, które złożył pod wpływem błędu.
W odpowiedzi Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej poinformował zainteresowanego, że nie wskazał on, na czym ów błąd polegał, toteż nie ma podstaw do pozytywnego rozpatrzenia sprawy.
A. O., skierował w dniu 18 stycznia 2007 r. do Ministra Obrony Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oficer podniósł, że oświadczenie z dnia 19 grudnia 2006 r. złożył pod wpływem błędu, a przez to zwolnienie ze służby nie mogło nastąpić za jego pisemną zgodą. Zarzucił naruszenie art. 108 § 1 i art. 130 § 1 i 4 k.p.a. Wskazał także, że stosując - jako powód zwolnienia - to wadliwe oświadczenie, organ w sposób domyślny działał w istocie na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, gdyż dokonał zwolnienia w związku z upływem kadencji, określonej w decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2004 r.
Po rozpatrzeniu wniosku strony Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej daty zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, ustalając nową na dzień 31 lipca 2007 r., w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy.
Minister stwierdził, że oświadczenie oficera z dnia 19 grudnia 2006 r. nie było obarczone żadną z wad, ponieważ w rozmowie z Dowódcą Wojsk Lądowych został on zapoznany z opinią okresową, w której - jako prognozę przebiegu służby - ustaloną przez opiniującego, określono rezerwę kadrową od dnia 5 stycznia 2007 r., natomiast w kolejnym etapie prognoza zakładała zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. To świadczy, że składając swoje oświadczenie o wyrażeniu zgody na zwolnienie ze służby w trybie art. 112 pkt 5 ustawy pragmatycznej, zainteresowany znał swoją sytuację prawną i wiedział, jakie skutki to oświadczenie wywoła.
Minister wyjaśnił również, że złożenie środka zaskarżenia spowodowało konieczność zmiany daty zwolnienia ze służby, gdyż data zwolnienia winna przypadać po dacie doręczenia stronie decyzji ostatecznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję A. O. zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby, a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących przepisów.
Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do treści art. 112 pkt 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych - za pisemną zgodą żołnierza.
Konstrukcja cytowanego przepisu wskazuje, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Wystąpienie zatem okoliczności wskazanych w art. 112 pkt 5, jako przesłanek zwolnienia, pozwala na wydanie decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego ze służby. Tymi przesłankami są istniejące potrzeby Sił Zbrojnych i pisemna zgoda żołnierza.
Co do zasady sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd bada w takich sprawach, czy decyzja nie nosi cech dowolności.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że obsada stanowisk wojskowych leży zawsze w gestii organów wojskowych, które uprawnione są do wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe, przy uwzględnieniu właśnie potrzeb Sił Zbrojnych, kwalifikacji oraz doświadczenia wojskowego żołnierzy. Już choćby te okoliczności wskazują, że w zakresie uprawnień związanych z doborem kadry ingerencja Sądu jest nader ograniczona. Jak wynika z akt osobowych, w opinii okresowej Dowódcy Wojsk Lądowych, z którą A. O. został zapoznany w dniu 19 grudnia 2006 r., jako prognozę przebiegu służby, określono w bliższej perspektywie jego rezerwę kadrową od dnia 5 stycznia 2007 r. do dnia 31 stycznia 2007 r., natomiast w dalszym etapie w prognozie przewidziano zwolnienie oficera z zawodowej służby wojskowej. Jakkolwiek prognoza nie ma charakteru wiążącego, to jednak świadczy o tym, że już w chwili ostatniego opiniowania skarżącego, organ wojskowy działał w sposób racjonalny, kształtując przyszłą strukturę zatrudnienia i - jak należy przyjąć - uwzględniał w tym zakresie potrzeby Sił Zbrojnych.
Skoro zatem decyzja o zwolnieniu podyktowana była istniejącymi potrzebami Sił Zbrojnych, czego zresztą sam skarżący nie kwestionuje, to była podstawa do zastosowania przepisu art. 112 pkt 5 powołanej ustawy pod warunkiem, że żołnierz wyraził pisemną zgodę na zwolnienie w tym trybie.
Istota sprawy polegała na ocenie, jakie konsekwencje mogło wywołać oświadczenie skarżącego z dnia 19 grudnia 2006 r., a ponadto, jakie skutki winno rodzić jego oświadczenie złożone w dniu 27 grudnia 2006 r.
W ocenie Sądu w zakresie wad oświadczeń woli, w tym złożonego przez stronę, należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego (art. 84-86 i art. 88). Zgodnie z regulacjami prawa cywilnego błąd oznacza mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy lub mylne wyobrażenie o treści złożonego oświadczenia woli. Błąd może dotyczyć faktu lub prawa, np. kwalifikacji czynności prawnej (określenie treści relacji materialno - prawnej między jednostką a organem wykonującym administrację publiczną). Możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli zachodzi nie tylko wtedy, gdy błąd dotyczy okoliczności faktycznych (błąd co do faktu), ale także wówczas, gdy dotyczy okoliczności prawnych (błąd co do prawa), przy czym musi on być istotny i odnosić się do treści oświadczenia woli. Po uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia, osoba będąca w błędzie nie może domagać się doprowadzenia do obowiązywania czynności prawnej o takiej treści, jakiej ona życzyłaby sobie. Błąd musi dotyczyć okoliczności objętych treścią czynności prawnej, chodzi zatem o wszelkie elementy czynności prawnej. Oznacza to, że o oświadczeniu woli złożonym pod wpływem błędu możemy mówić wówczas, gdy osoba je składająca nie wie o rzeczywistym stanie rzeczy lub nie zna rzeczywistego stanu rzeczy (gdyby wiedziała o rzeczywistym stanie rzeczy nie złożyłaby oświadczenia tej treści) i nie zdaje sobie sprawy ze skutków swego oświadczenia. Tylko wtedy błąd jest istotny i wiąże się z treścią oświadczenia woli i tylko wtedy możliwe jest uchylenie się od skutków prawnych takiego wadliwego oświadczenia.
Sąd pierwszej instancji dokonując analizy oświadczenia skarżącego z dnia 19 grudnia 2006 r. podniósł, że znał on swoją bieżącą sytuację, a ponadto (biorąc pod uwagę fakt, iż był zaznajomiony z ostatnią opinią okresową) wiedział, jakie są prognozy związane z dalszym przebiegiem jego służby. Nadto umieszczenie w treści oświadczenia przepisu art. 112 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczy, że składający znał jego brzmienie, a więc wiedział o tym, jakie skutki prawne z niego wynikają. Ma to tym większe znaczenie, jeśli zważy się, że w oświadczeniu skarżący umieścił także datę zwolnienia ze służby, wskazując dzień 9 lutego 2007 r., którą to datę organ uwzględnił w decyzji pierwszoinstancyjnej. Trudno zatem w takich okolicznościach mówić o błędzie i wobec tego nie sposób przyjąć, że oświadczenie z dnia 19 grudnia 2006 r. zostało złożone pod wpływem błędu. W konsekwencji za niecelowe należy uznać ocenianie oświadczenia skarżącego z dnia 27 grudnia 2006 r.
Zdaniem Sądu nie można zgodzić się ze skarżącym, że podstawą jego zwolnienia ze służby w takiej sytuacji był przepis art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy, stanowiący o konieczności zwolnienia żołnierza zawodowego z zajmowanego stanowiska służbowego, gdy upłynął termin kadencji, określony w decyzji o wyznaczeniu na stanowisko służbowe. Zwolnienie z zajmowanego stanowiska służbowego nie jest tożsame ze zwolnieniem ze służby.
W podsumowaniu rozważań Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ prawidłowo zwolnił skarżącego z zajmowanego stanowiska służbowego z upływem kadencji i z dniem 5 stycznia 2007 r. przeniósł go do dyspozycji Dowódcy Wojsk Lądowych, co pozostaje również w zgodzie z art. 19 pkt 3 ustawy, w myśl którego żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową m. in. w dyspozycji. Prawidłowo również, uwzględniając w tym zakresie wniosek skarżącego, organ zwolnił go z zawodowej służby wojskowej z dniem 9 lutego 2007 r. i przeniósł do rezerwy.
Złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy spowodował konieczność zmiany terminu zwolnienia ze służby z uwagi na fakt, iż decyzji zwolnieniowej nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, co jest prawnie dopuszczalne.
W przedstawionych okolicznościach bezzasadne są zarzuty naruszenia przepisów art. 108 § 1 i art. 130 § 1 i 4 k.p.a. czy art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 i art. 12 k.p.a.
Sąd dostrzegł niedostatki w uzasadnieniach obu decyzji, jednak uznał, iż uchybienia te nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji bez wpływu na sprawę pozostaje fakt złożenia przez A. O. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], czyli decyzji o wyznaczeniu na stanowisko służbowe na okres kadencji od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 4 stycznia 2007 r. Nie było tym samym podstaw do zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie.
W nawiązaniu do pisma procesowego pełnomocnika skarżącego z dnia 19 listopada 2007 r., Sąd zwrócił uwagę, że w dniu wydania decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2004 r. powoływane w niej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe i zwalniania z tych stanowisk (Dz. U. Nr 108, poz. 1144 ze zm.) jeszcze nie obowiązywało, gdyż weszło w życie z dniem 1 lipca 2004 r.
Sąd wprawdzie nie zna daty doręczenia (zapoznania) skarżącemu tej decyzji (brak stosownego dowodu w aktach personalnych skarżącego, którymi dla potrzeb rozpoznania niniejszej sprawy Sąd dysponuje), jednak w dniu [...] czerwca 2004 r. obowiązywało jeszcze rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 7, poz. 38 z późn. zm.), które kwestii okresu kadencji nie regulowało, jak czyni to § 10 rozporządzenia z dnia 15 kwietnia 2004 r., co w rezultacie oznaczałoby, że na dzień wydania decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] ustalony w niej okres kadencji nie naruszał obowiązujących przepisów (vide: art. 35 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - t. j.: Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.).
Nie ma również wpływu na tę sprawę zarzut dotyczący nieprzesłania skarżącemu opinii okresowej, potwierdzonej za zgodność, w celu wniesienia odwołania. Jeśli skarżący, będąc zapoznany z opinią, nosił się z zamiarem wniesienia od niej odwołania, takie odwołanie - mimo niedoręczenia kopii opinii - mógł złożyć, czego jednak do dnia złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nawet do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie uczynił.
Reasumując, Sąd uznał, że decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej jako: p.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. O., reprezentowany przez adwokata.
Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 112 pkt 5 ustawy z 11 września 2003r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z póżn. zm.), przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie doszło do spełnienia dwóch przesłanek warunkujących zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej, podczas gdy skarżący uważa, iż nie doszło do spełnienia jednej z przesłanek polegającej na wyrażeniu pisemnej zgody skarżącego na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 7 i art. 26 ust. 8 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie żołnierzy zawodowych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 marca 2004r. w sprawie opiniowania żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 43, poz. 397), przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż skarżący mógł się odwołać od opinii okresowej mimo nieotrzymania potwierdzonej kopii opinii, podczas gdy skarżący mógł skorzystać z prawa odwołania się od opinii po otrzymaniu kopii potwierdzonej za zgodność opinii;
- naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 91 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm.) poprzez nie wyjaśnienie okoliczności podpisania decyzji [...] Ministra Obrony Narodowej przez Ministra Obrony Narodowej i terminu zapoznania z nią skarżącego.
Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne skarżący wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
- zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie podał, że w myśl art. 112 pkt 5 ustawy z 11 września 2003r. o służbie żołnierzy zawodowych żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych i za pisemną zgodą żołnierza. Tym samym, wydanie decyzji przez Ministra Obrony Nordowej w sprawie jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej mogło nastąpić w przypadku zaistnienia dwóch przesłanek:
- zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych;
- pisemnej zgody płk A. O. W pierwszej kolejności skarżący podkreślił, iż Minister Obrony Narodowej nie określił, na czym polegała pierwsza przesłanka, tj. zaistnienie potrzeb Sił Zbrojnych. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, iż pojęcie to nie jest swoistym "workiem bez dna" i nie można w sposób dowolny z niego korzystać. Jednakże fakt, iż w Siłach Zbrojnych wykonywano w ostatnich latach szereg przedsięwzięć natury organizacyjno-etatowej nie uprawnia organu wydającego decyzję do niewskazana w uzasadnieniu decyzji, na czym polegała przedmiotowa przesłanka, zgodnie z art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego.
W części dotyczącej drugiej przesłanki, tj. pisemnej zgody żołnierza na zwolnienie ze służby wojskowej, autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż płk A. O. w dniu 19 grudnia 2006 r., w trakcie rozmowy służbowej z Dowódcą Wojsk Lądowych gen. Waldemarem Skrzypczakiem, podpisał oświadczenie o wyrażeniu zgody na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Podjęcie takiej decyzji przez skarżącego było związane z wprowadzeniem go w błąd przez przełożonego i zastosowaniem podstępu polegającego na:
- poinformowaniu skarżącego o fakcie, iż będzie on zwolniony z zawodowej służby wojskowej w lutym 2007 r. i może wybrać sobie dzień zwolnienia, podpisując przedmiotowe oświadczenie oraz wskazaniem, z jakim dniem chce być zwolniony z zawodowej służby wojskowej w związku z kończącym się w dniu 4 stycznia 2007r. kontraktem na zajmowanym stanowisku Dowódcy 2 Brygady Saperów w Kazuniu Nowym;
- oświadczeniu przełożonego skarżącego, iż decyzja [...] Ministra Obrony Narodowej o wyznaczeniu skarżącego na stanowisko Dowódcy 2 Brygady Saperów w Kazuniu Nowym została wydana zgodnie z prawem i w żaden sposób nie doszło do naruszenia przepisów.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie wskazał, iż Minister Obrony Narodowej w dniu [...] października 2007r. decyzją nr [...], stwierdził, iż decyzja [...] Ministra Obrony Narodowej została wydana z naruszeniem prawa, jednakże wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, co stanowiło negatywną przesłankę stwierdzenia jej nieważności, ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji został wniesiony dopiero po upływie kadencji na zajmowanym stanowisku. Fakt ten również potwierdza wprowadzenie skarżącego w błąd przez przełożonego w rozmowie służbowej w dniu 19 grudnia 2006 r.
Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący kasacyjnie stwierdził, iż oświadczeniem z dnia 27 grudnia 2007r. skutecznie uchylił się od oświadczenia woli złożonego w dniu 19 grudnia 2007r. Jednocześnie, powołując się na orzecznictwo sądów cywilnych stwierdził, że konsekwencją uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli jest nieważność czynności prawnej. Oświadczenie o uchyleniu działa z mocą wsteczną (ex tunc) do momentu dokonania czynności prawnej. Zatem czynność nie może wywrzeć żadnych skutków, a te, które powstały zostają z mocą wsteczną przekreślone. Nadto wskazał, że Kodeks cywilny nie zawiera definicji podstępu, o którym mowa w art. 86 k.c., dlatego należy kierować się potocznym znaczeniem tego pojęcia. Powszechnie przyjmuje się, że działanie podstępne polega na świadomym wywołaniu u drugiej osoby mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy po to, aby skłonić ją do dokonania określonej czynności prawnej. Działanie podstępne jest zawsze naganne z punktu widzenia ocen etycznych, gdyż zakłóca w niedopuszczalny sposób proces decyzyjny innej osoby, doprowadzając tę osobę na podstawie zasugerowanych jej fałszywych przesłanek rozumowania do dokonania określonej czynności prawnej. Rodzaj użytych środków, gradacja winy czy złej woli osoby działającej podstępnie nie mają w tym wypadku doniosłości prawnej, liczy się tylko samo wprowadzenie w błąd, będące bezprawiem cywilnym. Ujemna etycznie ocena każdego podstępu stała się motywem surowego potraktowania przez prawo cywilne skutków wywołanego nim błędu, dlatego uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem podstępu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2004. (sygn. akt II CK 498/03).
W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, iż została spełniona druga z przesłanek określonych w art. 112 pkt 5 ustawy pragmatycznej, tj. uzyskanie pisemnej zgody skarżącego, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 112 pkt 5 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie żołnierzy zawodowych.
Uzasadniając kolejny zarzut naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie powołując treść art. 26 ust. 7, art. 26 ust. 8 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia MON z dnia 1 marca 2004 r. w sprawie opiniowania żołnierzy zawodowych podał, że odwołanie od opinii okresowej mógł wnieść w terminie 14 dni od dnia otrzymania potwierdzonej kopii opinii. Stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy zarzut dotyczący niedoręczenia skarżącemu opinii okresowej, potwierdzonej za zgodność, w celu wniesienia odwołania, ponieważ skarżący, będąc zapoznany z opinią, nosił się z zamiarem wniesienia od niej odwołania, takie odwołanie - mimo niedoręczenia kopii opinii - mógł złożyć. Zdaniem skarżącego kasacyjnie stanowisko to należy uznać za naruszenie wskazanych wyżej przepisów, polegające na błędnej ich wykładni i niewłaściwym zastosowaniu.
W uzasadnieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej podał, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazuje, że na podstawie akt przesłanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej brak jest możliwości ustalenia daty zapoznania się z decyzją MON [...] przez skarżącego. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 91 § 3 p.p.s.a. przez nie zarządzenie stawiennictwa się pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej, celem wyjaśnienia okoliczności podpisania decyzji [...] Ministra Obrony Narodowej i zapoznania z nią skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpoznawać wniesioną skargę kasacyjną.
W rozpoznawanej sprawie powołane zostały obydwie podstawy kasacyjne, co powoduje, że w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlega drugi z nich. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.
W ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie art. 91 § 3 p.p.s.a., które miało polegać na nie wyjaśnieniu okoliczności podpisania decyzji [...] przez Ministra Obrony Narodowej i terminu zapoznania z nią skarżącego.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu w pierwszej kolejności należy wskazać, że przepis art. 91 § 3 p.p.s.a. stanowi, iż sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście lub przez pełnomocnika. Zatem jak wynika z jego treści zarządzenie osobistego stawiennictwa strony ma służyć wyjaśnieniu sprawy rozpoznawanej przez sąd. W rozpoznawanej sprawie przedmiot kontroli Sądu pierwszej instancji stanowiła decyzja Ministra Obrony Narodowej, którą zwolniono skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Przedmiotem kontroli nie była natomiast decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] o wyznaczeniu skarżącego na stanowisko służbowe. Podkreślenia wymaga fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych kontroli sądów administracyjnych nie podlegają decyzje w sprawach wyznaczenia, przeniesienia i zwolnienia ze stanowiska służbowego oraz przeniesienia do rezerwy kadrowej lub do dyspozycji.
Wobec powyższego przede wszystkim należy stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek podstaw, uzasadniających zarzut braku wyjaśnienia okoliczności podpisania przez Ministra Obrony Narodowej i zapoznania skarżącego z treścią decyzji nie podlegającej kontroli sądu administracyjnego. W konsekwencji zarzut naruszenia przepisów postępowania należało uznać za bezzasadny.
Mając na uwadze, że poza omówionym wyżej zarzutem naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie nie wywiódł innych zarzutów opartych na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny był związany stanem faktycznym przyjętym za prawidłowy przez Sąd pierwszej instancji.
Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że skarżący kasacyjnie zarzuca obie formy naruszenia prawa materialnego, o których mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Błędna wykładnia, stanowiąca jedną z form naruszenia prawa materialnego, sprowadza się do mylnego zrozumienia treści przepisu. Natomiast niewłaściwe zastosowanie, jako druga forma naruszenia prawa, polega na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 112 pkt 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (wbrew nazewnictwu stosowanemu przez autora skargi kasacyjnej, tak brzmi pełna nazwa tej ustawy) w pierwszej kolejności należy powołać jego treść, z której wynika, iż żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych - za pisemną zgodą żołnierza.
Treść przytoczonego przepisu jest jasna i prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że wystąpienie przesłanek w postaci potrzeb Sil Zbrojnych oraz pisemnej zgody żołnierza uzasadnia podjęcie decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Zatem zarzutu błędnej wykładni niniejszego przepisu, postawionego w skardze kasacyjnej nie można uznać za usprawiedliwiony. W gruncie rzeczy jest to zarzut gołosłowny, gdyż autor skargi kasacyjnej w ogóle nie wskazuje na czym polega błędne zrozumienie przez Sąd pierwszej instancji treści omawianego przepisu i w jaki sposób, zdaniem strony skarżącej kasacyjnie, niniejszy przepis winien być rozumiany.
Z redakcji zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w istocie zarzut naruszenia art. 112 pkt 5 cytowanej ustawy sprowadza się do niewłaściwego zastosowania.
Ustosunkowując się do zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 112 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, iż w sytuacji, kiedy nie podważono skutecznie ustaleń stanu faktycznego, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest tą oceną, która legła u podstaw zaskarżonego wyroku. Oznacza to, że brak skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania uniemożliwia skuteczne kwestionowanie zastosowania prawa materialnego. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać to będzie brak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 20.01.2006, I FSK 507/05, Lex nr 187513).
W związku z powyższym skoro z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że na zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej wpływ miało zaistnienie potrzeb Sił Zbrojnych brak jest podstaw pozwalających na skuteczne postawienie zarzutu, jak czyni to w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor, kwestionującego zaistnienie tej przesłanki, uzasadniającej zwolnienie z zawodowej służby wojskowej.
W oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny brak jest podstaw usprawiedliwiających uznanie, iż nie doszło do wyrażenia przez skarżącego pisemnej zgody na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej, gdyż oświadczenie złożone w tym przedmiocie zostało skutecznie cofnięte, jako podjęte na skutek błędu wywołanego podstępem.
Rozstrzygając sprawę Sąd pierwszej instancji szeroko wskazał na czym polega błąd jako wada oświadczenia woli. Jednocześnie zasadnie Sąd stwierdził, że o oświadczeniu woli złożonym pod wpływem błędu można mówić wówczas, gdy osoba je składająca nie wie o rzeczywistym stanie rzeczy lub nie zna rzeczywistego stanu rzeczy i nie zdaje sobie sprawy ze skutków swego oświadczenia. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji błędu w ocenie oświadczenia skarżącego z dnia 19 grudnia 2006 r. Zasadnie bowiem Sąd uznał, iż skarżący znał swoją bieżącą sytuację oraz będąc zaznajomiony z opinią i zawartą w niej prognozą co do dalszego przebiegu służby miał świadomość, że przewidziany został do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W takim razie brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, iż skarżący miał w mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy, albo mylne wyobrażenie o treści złożonego oświadczenia.
Z powyższych względów brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż w ustalonym i niezakwestionowanym stanie faktycznym, doszło do złożenia przez skarżącego pisemnej zgody na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej pod wpływem błędu.
W niekwestionowanym przez stronę skarżącą kasacyjnie stanie faktycznym nie można dopatrzeć się również okoliczności świadczących o podstępie. Trudno w kategoriach podstępu traktować poinformowanie skarżącego o fakcie, iż będzie zwolniony z zawodowej służby wojskowej w lutym 2007 r. i może wybrać sobie dzień zwolnienia w związku z kończącym się w dniu 4 stycznia 2007 r. kontraktem na zajmowanym stanowisku. Ustalenia faktyczne wskazują, iż informacja tego typu było oparta o rzeczywiste fakty i związana z realnie istniejącymi planami co do dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej przez skarżącego.
Również oświadczenie przełożonego skarżącego co do wydania zgodnie z prawem decyzji [...] Ministra Obrony Narodowej o wyznaczeniu skarżącego na stanowisko służbowe nie może być ocenione, przy braku skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych, jako podstęp. Bezpośredni przełożony skarżącego nie był bowiem osoba kompetentną do wiążącego wypowiadania się na temat zgodności z prawem decyzji Ministra Obrony Narodowej. Opinia wyrażona w tej kwestii może być traktowana wyłącznie jako prywatne zdanie tej osoby. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika zaś, aby prywatna opinia przełożonego skarżącego stanowiła element podstępnych działań zmierzających do pozyskania od niego pisemnej zgody na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej.
Dodatkowo wypada stwierdzić, że ewentualny błąd w samej pobudce, dotyczący psychicznej sfery motywacyjnej mającej wpływ na dokonanie czynności prawnej, nie uzasadnia uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego po wpływem takiego błędu, gdy nie wywołała go druga strona podstępnie. Jak wyżej wskazano niezakwestionowane przez skarżącego kasacyjnie ustalenia stanu faktycznego nie pozwalają na przyjecie, iż wobec jego osoby miały miejsce działania noszące cechy działań podstępnych.
Z powyższych względów nie można było uznać zarzutu naruszenia art. 112 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych za zasadny.
Brak jest również podstaw, uzasadniających uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 26 ust. 7 i 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 marca 2004 r. w sprawie opiniowania żołnierzy zawodowych. Z treści niniejszych przepisów niewątpliwie wynika, że żołnierz zawodowy może wnieść odwołanie od opinii służbowej w terminie czternastu dni od dnia jej otrzymania (otrzymania kopii opinii). Jednakże z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji kwestionował oczywistą treść powyższych przepisów. Zdaniem Sądu zarzut dotyczący nieprzesłania skarżącemu opinii okresowej nie ma wpływu na sprawę, gdyż będąc on zapoznany z jej treścią - mimo niedoręczenia kopii opinii - mógł złożyć odwołanie. Oczywiście przyjęcie przez Sąd możliwości złożenia odwołania jest oderwane od regulacji formalnej, zawartej w powyższych przepisach. Jednakże należy zwrócić uwagę, że Sąd pierwszej instancji faktycznie nie przeprowadza wykładni niniejszych przepisów oraz nie można uznać, że jest to proces stosowania prawa mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy wskazać, że z akt personalnych skarżącego wynika, iż w dniu 19 grudnia 2006 r. skarżący na opinii okresowej potwierdził, że został z nią zapoznany i poinformowano go o przysługującym mu prawie wniesienia odwołania od treści opinii. W kontekście tej niekwestionowanej okoliczności faktycznej uwaga Sądu pierwszej instancji dotycząca możliwości wniesienia odwołania przez skarżącego od treści opinii okresowej winna być postrzegana jako ocena strony wolicjonalnej działań skarżącego, a nie kwestii formalnoprawnych wynikających z regulacji podanych wyżej przepisów.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.