Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 86/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalił skargę M.D. na orzeczenie Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w [..] z dnia 19 listopada 2014 r. nr [..]w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza policji ze służby.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Komendant Powiatowy Policji w [..]orzeczeniem nr [..]z dnia 25 września 2014 roku uznał M.D. winnym popełnienia postawionego mu zarzutu, że w dniu 4 czerwca 2014 roku o godzinie 07:37 będąc zobowiązanym do zachowania trzeźwości obowiązku tego nie dopełnił w ten sposób, że jako słuchacz kursu podstawowego Szkoły Policji w [..] stawił się do służby, uczestnicząc w apelu porannym, w stanie nietrzeźwości (0,40 mg/l) i wymierzył mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.
Jako materialnoprawną podstawę zwolnienia M.D. wskazał art. 132 ust. 3 pkt 6 i art. 134f ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "ustawa o Policji") oraz wykazanie w toku postępowania administracyjnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, poprzez stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu, co uniemożliwia dalsze jego pozostanie w służbie.
W odwołaniu z dnia 1 października 2014 roku pełnomocnik M.D. zawnioskował o uchylenie powyższego orzeczenia w całości i uniewinnienie obwinionego, ewentualnie uchylenie orzeczenia w części co do kary i wymierzenie obwinionemu kary innej niż wydalenie ze służby.
Po rozpatrzeniu odwołania, Śląski Komendant Wojewódzki Policji w [..] orzeczeniem z dnia 19 listopada 2014 r., Nr [..], na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczył, iż na podstawie decyzji nr [..]z dnia 22 października 2014 roku, w oparciu o art. 135m ustawy o Policji, powołał komisję bo zbadania zaskarżonego orzeczenia, która po zakończeniu prac w swoim stanowisku zawnioskowała o jego utrzymanie w mocy. Jak ustalono w toku postępowania post. M.D. w dniu 03 grudnia 2013 roku rozpoczął szkolenie zawodowe podstawowe w Szkole Policji w [..] W dniu 04 czerwca 2014 roku stawił się na obowiązkowy apel poranny, który rozpoczął się o godz. 07:15. Z uwagi na sposób zachowania części policjantów, które wskazywało, iż mogą znajdować się pod wpływem alkoholu, prowadzący apel polecił wskazanym funkcjonariuszom, w tym M.D. udanie się do dyżurnego Szkoły Policji w [..], gdzie zostali poddani badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu.
Przeprowadzone o godzinie 07:37 badanie na urządzeniu typu Alkometr A2.0 wykazało u niego 0,40 mg/1 alkoholu. W związku z wykryciem alkoholu w wydychanym powietrzu u przebadanych funkcjonariuszy, na miejsce wezwany został patrol z Komisariatu Policji IV w [..] Przybyli na miejsce policjanci przeprowadzili drugie badanie słuchaczy kursu podstawowego. W rezultacie drugiego badania, przeprowadzonego na urządzeniu Alco-Sensor IV o godz. 8.00 stwierdzono u niego obecność alkoholu w wydychanym powietrzu o wartości 0,40 mg/l. W związku z tym Komendant Szkoły Policji w [..] wydał rozkaz z dnia 04 czerwca 2014 roku, nr 204/14, na mocy którego M.D. został wyłączony ze stanu słuchaczy szkolenia. Organ odwoławczy opisał szczegółowo procedurę określającą przebieg badania stanu trzeźwości, w oparciu o Zarządzenie Komendanta Głównego Policji nr 496 z dnia 25 maja 2004 roku w sprawie badań na zawartość w organizmie alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu.
Należy jednak podkreślić, iż oba badania, wykonane na odrębnych urządzeniach potwierdziły obecność alkoholu w wydychanym przez M.D. powietrzu, w ilości kwalifikowanej jako stan nietrzeźwości. Pierwsze, jak i drugie badania stanu trzeźwości zostały przeprowadzone na urządzeniach posiadających aktualne świadectwa wzorcowania, wydane przez uprawnione do tego instytucje, co wynika ponad wszelką wątpliwość ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego. Wyniki badań zostały udokumentowane stosownymi wydrukami z urządzeń oraz znalazły odzwierciedlenie w sporządzonej z czynności dokumentacji służbowej w postaci zbiorczej notatki urzędowej.
Do protokołu sporządzonego na okoliczność drugiego badania stanu trzeźwości M.D. podał, iż spożywał alkohol w dniu 3 czerwca 2014 roku w godz. 22:00 - 24:00 w ilości 3 piw 0,5 litra i 50 ml wódki. Fakt spożywania alkoholu potwierdził w trakcie przesłuchania w charakterze obwinionego w dniu 26 sierpnia 2014 roku, gdzie do protokołu podał mniejszą ilość spożytego przez siebie alkoholu. Same wyniki przeprowadzonych badań stanu trzeźwości potwierdzają wyjaśnienia obwinionego, który przyznał się do spożywania alkoholu. Dysponowanie dwoma niezależnymi badaniami zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu daje możliwość weryfikacji uzyskanych wartości i pozwala ponad wszelką wątpliwość wykazać, iż M.D. znajdował się w stanie nietrzeźwości.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania, który dotyczył braku podstaw by uznać, iż obwiniony przychodząc na apel poranny o godz. 07:15 podjął służbę, bowiem uczestnictwo w apelu nie jest objęte treścią programową szkolenia, a więc nie jest czasem służby funkcjonariusza Policji, organ odwoławczy zaznaczył, iż słuchacze Szkoły Policji w [..] przez okres trwania kursu są skoszarowani na terenie szkoły. Ich służba ściśle związana jest z dziennym rozkładem dnia, którego jednym z elementów jest apel poranny, poprzedzający zajęcia dydaktyczne, za wyjątkiem słuchaczy wyznaczonych do innych zajęć służbowych. Obecność na apelu porannym jest obowiązkowa dla słuchaczy. Obowiązek stawienia się przez słuchacza na apel poranny wynika z § 10 ust. 4 Regulaminu Wewnętrznego Szkoły Policji w [..], stanowiącego załącznik do decyzji nr 21 Komendanta Szkoły Policji w [..] z dnia 2 grudnia 2013 roku. Obecność na apelu należy zatem traktować jako służbę, którą pełni słuchacz szkoły Policji.
Dzień 4 czerwca 2014 roku był normalnym dniem służby dla obwinionego, który tego dnia nie był wyznaczony do innych czynności służbowych, jak również nie korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Żadnych wątpliwości nie może budzić fakt, iż obwiniony stawiając się na apel poranny pełnił służbę, której harmonogram wyznaczał dzienny rozkład dnia. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji w zakresie winy obwinionego, który będąc świadomym ciążących na nim obowiązków na przepustce spożywał alkohol w ilości, która po kilku godzinach dała wynik kwalifikowany jako stan nietrzeźwości. Obwiniony musiał liczyć się z taką możliwością, iż spożyty alkohol może osiągnąć niedopuszczalne w świetle obowiązujących go przepisów wartości. Słusznie zatem uznano, iż dopuścił się zarzucanego mu czynu z winy umyślnej w zamiarze ewentualnym. Zgodnie z art. 132a ustawy o Policji przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.
Odnosząc się do wymierzonej obwinionemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby organ odwoławczy przywołał treść art. 134h ustawy o Policji, zgodnie z którą wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. W myśl art. 25 ustawy o Policji, służbę w Policji może pełnić obywatel polski o nieposzlakowanej opinii, który nie był skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do służby w formacjach uzbrojonych, podległych szczególnej dyscyplinie służbowej, której gotów jest się podporządkować, a także dający rękojmię zachowania tajemnicy stosownie do wymogów określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych.
W kontekście przytoczonego przepisu, zdaniem organu odwoławczego, zarzut utraty nieposzlakowanej opinii jest w zasadny. Trudno bowiem przypisać przymiot nieposzlakowanej opinii osobie, która lekceważąc przepisy i zdrowy rozsądek stawia się do służby w stanie nietrzeźwości, mając świadomość, iż nie tylko łamie regulamin szkoły ale również dopuszcza się naruszenia dyscypliny służbowej. Uwzględniając powyższe należy uznać wymierzoną karę za adekwatną do ciężaru gatunkowego zarzuconego obwinionemu przewinienia dyscyplinarnego. Tym samym zarzuty obrońcy obwinionego o niewspółmierności kary do przewinienia, należy uznać za bezzasadne.
Pełnomocnik M.D. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przywołane powyżej orzeczenie Śląskiego Wojewódzkiego Policji w [..].
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, uznając skargę za niezasadną, wniósł o jej oddalenie.
Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 132 ust. 1 i ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji, zgodnie z którym, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, którym jest w szczególności stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka oraz spożywanie alkoholu lub podobnie działającego środka w czasie służby albo w obiektach lub na terenach zajmowanych przez Policję. W ust. 3 art. 132 ustawy o Policji został zawarty przykładowy katalog czynów, które można zakwalifikować jako naruszenie dyscypliny służbowej.
Użyte w treści tego przepisu sformułowanie "w szczególności" oznacza, iż nie tylko stypizowane w tym przepisie czyny (zachowania policjantów) można uznać za naruszenie dyscypliny służbowej. Przykładowo jako naruszenie dyscypliny służbowej w art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji wskazano stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka oraz spożywanie alkoholu lub podobnie działającego środka w czasie służby albo w obiektach lub na terenach zajmowanych przez Policję.
Skarżący w dniu 04 czerwca 2014 roku o godzinie 07:37 będąc zobowiązanym do zachowania trzeźwości obowiązku tego nie dopełnił w ten sposób, że jako słuchacz kursu podstawowego Szkoły Policji w [..] stawił się do służby, uczestnicząc w apelu porannym, w stanie nietrzeźwości (0,40 mg/l), z tego powodu dopuścił się popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, którym jest w szczególności stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu i została mu wymierzona kara dyscyplinarna wydalenia ze służby, w oparciu o art. 134 pkt 6 i art. 134f ustawy o Policji.
Stosownie do art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji, na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego, przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o ukaraniu. Organ wymierzając karę dyscyplinarną działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Policjantom przysługuje wprawdzie zwiększona ochrona trwałości stosunku służbowego, to jednak nie ma ona charakteru bezwzględnego i nie sięga tak daleko, jak tego oczekuje skarżący.
Odnosząc zasady prowadzenia postępowania dyscyplinarnego oraz dyrektywy wymiaru kary dyscyplinarnej do materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, Sąd I instancji zgodził się z organem, iż sam fakt odbywania kursu w Szkole Policji w [..] zobowiązuje do przestrzegania jej Regulaminu wewnętrznego przez cały okres jego trwania, który stanowi załącznik do decyzji nr 21 Komendanta Szkoły Policji w [..] z dnia 09 maja 2013 roku, bowiem słuchacze są skoszarowani na terenie tej Szkoły.
Znajdujący się w aktach administracyjnych Regulamin określa zarówno prawa, jak i obowiązki słuchaczy. Słuchacza zakwaterowanego w szkole obowiązuje również "Rozkład dnia", stąd też obecność na apelu porannym jest obowiązkowa dla słuchaczy o ile zarządzi taki apel dyżurny kompanii (§ 10 ust. 1 i § 11 Regulaminu). Z tego powodu nie ulega wątpliwości, że jednym z elementów rozkładu dnia jest apel poranny poprzedzający zajęcia dydaktyczne (§ 10 ust. 4 Regulaminu), który został zarządzony na dzień 4 czerwca 2014 r. Z tym Regulaminem skarżący zapoznał się w dniu 02 grudnia 2013 roku, co potwierdził własnoręcznym podpisem na wykazie z dnia 02 grudnia 2013 roku (akta administracyjne, karta nr 30).
Sąd zaznaczył również, iż obowiązkiem słuchacza jest również nieprzebywanie na terenie szkoły w stanie nietrzeźwości (§ 19 ust. 1 pkt 20 Regulaminu). Obecność skarżącego w dniu 04 czerwca 2014 roku na apelu należy zatem traktować jako służbę, którą pełnił jako słuchacz Szkoły Policji w [..].
Zdaniem Sądu, organy ze szczególną starannością przeprowadziły postępowanie administracyjne na podstawie dostępnych dowodów, a o swoich działaniach informowały pełnomocnika skarżącego oraz odpowiadały na jego wystąpienia. Ustalenia w tym zakresie poczynione przez organy administracji obu instancji i wywiedzione z nich wnioski są w pełni uzasadnione. Skarżący był w stanie kwalifikowanym jako stan nietrzeźwości. Wyniki przeprowadzonych badań zostały udokumentowane stosownymi wydrukami i znalazły odzwierciedlenie w sporządzonej z tej czynności dokumentacji służbowej w postaci zbiorczej notatki urzędowej, a przepisy regulujące procedurę przeprowadzania badań stanu trzeźwości nie wprowadzają ograniczeń, które uniemożliwiłyby wykonanie badań przez funkcjonariuszy pełniących służbę w szkołach Policji lub czyniły z tego powodu badania wadliwymi. Wbrew argumentacji skargi organy administracji wyjaśniły, iż oba badania, wykonane na odrębnych urządzeniach potwierdziły obecność alkoholu w wydychanym przez skarżącego powietrzu, w ilości kwalifikowanej jako stan nietrzeźwości.
Pierwsze, jak i drugie badania stanu trzeźwości zostały przeprowadzone na urządzeniach posiadających aktualne świadectwa wzorcowania, wydane przez uprawnione do tego instytucje, co wynika ponad wszelką wątpliwość ze zgromadzonego na podstawie art. 75 K.p.a. materiału dowodowego. Sam skarżący przyznał się do spożywania alkoholu i nie wnosił zastrzeżeń do sposobu przeprowadzenia badań oraz ich wyników.
Ponadto w ocenie Sądu, organ odwoławczy wystarczająco wykazał również, że brak jest możliwości pozostawienia skarżącego w służbie. Należy bowiem przyznać za organem, że policjantów obowiązują szczególnie rygorystyczne wymagania w zakresie przestrzegania prawa, a sam fakt naruszenia obowiązującego porządku prawnego stanowi sprzeniewierzenie się ich obowiązkom. Policjant musi posiadać nieposzlakowaną opinię, co jest warunkiem podstawowym, wskazanym w art. 25 ust 1 ustawy o Policji, niezbędnym do pełnienia służby.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M.D., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
1) art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji poprzez błędną jego wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że skarżący stawił się w stanie nietrzeźwości do służby, podczas gdy przeprowadzony w dniu 4 czerwca 2014 r. w Szkole Policji w [..] apel poranny nie był dla niego służbą w rozumieniu wskazanego przepisu;
2) art. 134h ust. 1 ustawy o Policji poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że wymierzona skarżącemu kara jest współmierna do popełnionego przez niego przewinienia, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i okoliczności popełnienia czynu oraz ustawowe dyrektywy wymiaru kary wskazują, że jest to kara rażąco surowa.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., zaskarżony wyrok podlegał kontroli tylko w zakresie wyznaczonym przez podstawy na jakich oparta została skarga kasacyjna. Te zaś ograniczono do dwóch zarzutów naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 132 ust. 3 pkt. 6 i art. 134h ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U z 2011r. Nr. 287, poz. 1687 ze zm.).
Zgodnie z art. 132 ust. 3 pkt. 6 ustawy o Policji naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka oraz spożywanie alkoholu lub podobnie działającego środka w czasie służby albo w obiektach lub na terenach zajmowanych przez Policję.
Stosownie do art. 134h ust. 1 wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.
Uzasadniając obydwa zarzuty skargi kasacyjnej jej autor upatruje błędnej wykładni wymienionych przepisów w niezasadnym przyjęciu że skarżący stawił się do służby w stanie nietrzeźwości oraz w wymierzeniu zbyt surowej kary dyscyplinarnej. W istocie skarga kasacyjna kwestionuje więc stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku, z którego to wynika że M.D. w dniu 4 czerwca 2014r. stawił się do służby w stanie nietrzeźwości. Kwestia wymiaru kary jest również nieodłącznie związana z okolicznościami popełnionego przewinienia i jest konsekwencją ustaleń w tym zakresie. Innymi słowy aby można było zakwestionować wymiar kary dyscyplinarnej należy skutecznie podważyć ustalenia związane z popełnionym przewinieniem dyscyplinarnym.
W niniejszej sprawie sposób skonstruowania skargi kasacyjnej tj. oparcie jej wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa materialnego bez postawienia zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, uniemożliwia zakwestionowanie stanu faktycznego sprawy, na podstawie którego orzekał Sąd I instancji.
Ustalenia stanu faktycznego można podważać bowiem za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania, a nie za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016r. II OSK 1408/16 LEX nr 2190742).
Błędna wykładnia lub błędne zastosowanie bądź niezastosowanie przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i uchybienie to może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego lub jego błędnej wykładni są zarzutami bezpodstawnymi.
W sytuacji, gdy strona skarżąca kasacyjnie podważa prawidłowość zaskarżonego wyroku z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym, w odniesieniu do którego zarzuca niewłaściwe zastosowanie lub błędną wykładnię określonych przepisów, ocena zasadności tych zarzutów może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone, nie zaś, na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca kasacyjnie uznaje za prawidłowy
Trzeba podkreślić że Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Zarzut kasacyjny wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego ze względu na błędnie ustalony stan faktyczny, bez powiązania go z przepisami służącymi temu ustaleniu, nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - związanemu podstawami skargi kasacyjnej - na jego skontrolowanie (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2016r. I GSK 22/15 LEX nr 2167869, wyrok NSA z dnia 13 października 2016r. II GSK 660/15 LEX nr 2168824).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.