Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 października 2005 r. sygn. akt II S.A./Wa 492/05, oddalił skargę H. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w z dnia [...] Nr [...], wydaną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił przyznania H. C. świadczenia w drodze wyjątku, przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 118 ze zm.). W ocenie organu nie zostały wykazane przez stronę szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.
Zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy H. C. zaznaczyła, iż przed datą powstania niezdolności do pracy, tj. przed dniem 1 października 2001 r., szukała pracy, ale bezskutecznie. Ponadto, ponownie powołała się na brak środków do życia.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] wskazując, iż nie stwierdzono istnienia jednej z czerech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie wniosku, gdyż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których strona nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Bowiem w okresie od 3 marca 1996 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, czyli do 1 października 2001 r. H. C., nie udokumentowała jakiekolwiek zatrudnienia, za który opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, mimo że była wówczas osobą zdolną do podjęcia pracy.
W skardze na powyższą decyzję strona ponownie powołała się na trudną sytuacje finansową oraz wskazała, że z uwagi na stan zdrowia nie może pracować.
Na rozprawie przed sądem I instancji pełnomocnik skarżącej stwierdził, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia, bowiem skarżąca przed orzeczeniem o jej niezdolności do pracy, sprawowała opiekę na chorym na serce małżonkiem, co ograniczało jej możliwości podjęcia pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, że okres pozostawania bez zatrudnienia i poza ubezpieczeniem społecznym, był wynikiem okoliczności kształtowanych przez samą skarżącą, natomiast zła sytuacja finansowa oraz trudności w znalezieniu pracy, nie stanowią szczególnych okoliczności w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd uznał ponadto, iż podniesiona na rozprawie okoliczność sprawowania przez skarżącą opieki nad chorym mężem, nie była dotychczas zgłaszana w postępowaniu administracyjnym i dlatego, może być przedmiotem rozpoznania wyłącznie po złożeniu nowego wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
H. C. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), "(...) które nakazują sądowi adm. sprawować kontrolę decyzji adm. z punktu widzenia jej zgodności również z obowiązującymi przepisami prawa procesowego w tym wypadku z art. 7 kpa, jaki został naruszony przez organ rentowy który zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego pomijając w tym względzie interes zainteresowanej H. C.."
W ocenie skarżącej sąd I instancji pominął fakt, iż organ "ewidentnie nie wyjaśnił okoliczności dotyczących warunków jej życia i zapewne o fakcie choroby męża wiedział, gdyż znał sytuację rodzinną strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Zgodnie bowiem z art. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i art. 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych – których naruszenie zarzuciła skarżąca - sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, polegającą m.in. na badaniu zgodności zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania.
Zatem sąd I instancji ocenia czy organ administracyjny – dysponując zebraną w toku postępowania administracyjnego dokumentacją sprawy, w tym zwłaszcza wszelkimi udzielanymi przez stronę informacjami – wydał zaskarżony akt bez naruszenia przepisów prawa.
Tymczasem w niniejszej sprawie, H. C. wnosząc skargę kasacyjną powołała się wyłącznie na nieuwzględnienie przez sąd I instancji, okoliczności wskazanych przez jej pełnomocnika dopiero na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.
Jednakże z zarówno z akt postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego, wynika że okoliczność ta, nie została przez stronę – do dnia rozprawy – powołana. Skarżąca, bowiem ubiegając się o przyznanie jej świadczenia powoływała się wyłącznie na trudną sytuację finansową, która przed dniem orzeczenia o jej niezdolności do pracy, spowodowana była problemami w znalezieniu pracy.
Trafnie zatem uznał Sąd, iż powołanie się dopiero na rozprawie na fakt sprawowania opieki nad mężem nie wskazuje, aby organ administracji - nieuwzględniając tej okoliczności, która nie była mu znana - naruszył przepisy prawa.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji