Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13.10.2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1791/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi I. H., A. H. i E. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości warszawskiej.
I. H., A. H. i E. H. – jako następczynie prawne P. K., b. właściciela nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] 24 o pow. 1100 m2 – wystąpiły z wnioskiem z dnia 28.07.1985 r., ponowionym 1.12.1980 r. i 28.11.1999 r., o odszkodowanie za część tej nieruchomości o pow. 430 m2 (decyzją Prezydium Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4.03.1972 r. odmówiono b. właścicielom I. H. i E. H. przyznania prawa do tej części nieruchomości, zaś co do pozostałej o pow. 670m2, ustanowiono prawo użytkowania wieczystego decyzją Prezydenta [...] z dnia 8.10.1998 r. na rzecz I. H. i E. H.) oraz za ogrodzenie, drzewa i uprawy znajdujące się na tym gruncie. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił wnioskodawczyniom odszkodowania, zaś Wojewoda [...] wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] uchylił decyzję Prezydenta w części dot. odszkodowania za ogrodzenie, drzewa i uprawy i w tym zakresie umorzył postępowanie, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż organy zasadnie przyjęły jako podstawę rozstrzygnięcia art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane tylko za dom jednorodzinny lub działkę niezabudowaną, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a tym samym ustawodawca przesądził, że zaspokojenie roszczeń może nastąpić w stosunku tylko do niektórych kategorii właścicieli. Z dokumentacji wynika, że grunt o pow. 430 m2, będący przedmiotem roszczenia odszkodowawczego, stanowił przed wejściem w życie dekretu warszawskiego integralną część nieruchomości o pow. 1.100 m2 zabudowanej domem mieszkalnym, następnie, po odmowie przyznania do niego prawa b. właścicielom, został rozdysponowany na rzecz osób trzecich, a zatem należy uznać, że organy prawidłowo zinterpretowały cyt. art. 215 ust. 2, gdyż inaczej mogłoby się okazać, iż grunt ten stanowił wyodrębnioną pojedynczą działkę niezabudowaną, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, natomiast istnienie na tym gruncie, jako części działki o pow. 1100 m2, domu mieszkalnego, przesądza o niespełnieniu tej przesłanki – kontynuował Sąd Wojewódzki.
Wyodrębnienie gruntu o pow. 430 m2 w późniejszym czasie i rozdysponowanie go na rzecz osób trzecich nie daje podstaw do skutecznego dochodzenia odszkodowania, gdyż decyduje stan w dacie wejścia w życie dekretu, a nadto ustawa o gospodarce gruntami nie przewiduje odszkodowania z tytułu zniszczenia ogrodzenia, drzew i upraw, a wobec tego zaskarżone decyzje są zgodne z prawem – uznał Sąd.
Skargę kasacyjną wniosły, reprezentowane przed adwokata, I. H., A. H. i E. H., domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając:
- - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 7, 77 oraz 107 § 3 kpa, polegające na nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, pomimo, że decyzje te zostały wydane bez dokładnego zebrania i wyjaśnienia całego stanu faktycznego w sprawie oraz bez dokładnego uzasadnienia faktycznego i prawnego,
- - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten nie znajduje zastosowania do sytuacji prawnej skarżących.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Sąd nie dokonał szczegółowej analizy stanu faktycznego ustalonego przez organy, odnoszącej się do tego, czy dana działka mogła być zabudowana, w jaki sposób, jak była położona, jakie były ustalenia planu zabudowania domem, a jedynie przyjął, jako bezsporne, iż stanowiła integralną część nieruchomości, a nie odpowiedział na pytanie, czy musiała istnieć prawnie wydzielona nieruchomość jako konieczna przesłanka do odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżących Sąd powinien ustalić zakres pojęcia działka, a termin ten należy rozumieć jako część nieruchomości, niezależnie czy została prawnie wydzielona czy nie, mogąca stanowić samodzielną całość. Podniesiono też, że lektura akt administracyjnych wyraźnie wskazuje, iż poszczególne części nieruchomości (działki) były traktowane odrębnie, co bezspornie świadczy o tym, iż działka o pow. 430 m2 stanowiła samodzielną część przed wejściem w życie dekretu i całkowicie niezasadne w świetle art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest uznanie, iż skarżącym nie przysługuje odszkodowanie, pomimo, że działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a na tej właśnie podstawie odmówiono przyznania b. właścicielom prawa do niej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodzić należy się z zarzutami skargi kasacyjnej, zarówno co do naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, jak i prawa materialnego.
Podstawę prawną roszczenia I. H., A. H. i E. H., wobec jego nierozpatrzenia od 1985 r., stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1992 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zgodnie z którym przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5.04.1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeśli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5.04.1958 r. I. H., A. H. i E. H. domagały się odszkodowania za 430 m2 gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], z nieruchomości o pow. 1.100 m2, co do którego odmówiono b. właścicielom przyznania prawa decyzją z dnia 4.03.1970 r. i rozpoznanie tego wniosku w świetle cyt. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymagało ustalenia następujących przesłanek: czy działka, co do której odmówiono przyznania prawa mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego i kiedy poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią.
Dopiero odpowiedź na te pytania, tj. wyjaśnienie w sposób nie budzący wątpliwości możliwości przeznaczenia działki i pozbawienia faktycznego nią władania, pozwala na rozstrzygnięcie wniosku o odszkodowanie.
Z akt sprawy wynika, że organy administracji prowadzące postępowanie, a za nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miały wątpliwości co do drugiej przesłanki, tj. pozbawienia b. właściciela bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania 430 m2 – odmowa przyznania prawa nastąpiła decyzją z dnia 4.03.1972 r., zatem po dacie wskazanej w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami – natomiast nie przeprowadziły żadnych badań co do możliwości przeznaczenia gruntu. Brak jakiegokolwiek postępowania w tym względzie wynika z przyjętego, z góry założenia, że nieruchomość przy ul. [...] będąca własnością poprzednika prawnego I., A. i E. H., stanowiła jedną działkę o pow. 1.100 m2, niepodzieloną, zabudowaną domem jednorodzinnym. Skutkiem takiego załatwienia była odmowa przyznania odszkodowania za 430 m2, co do których odmówiono zresztą następczyniom prawnym b. właściciela przyznania prawa do nich. Takie postępowanie organów i ich rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za zgodne z prawem.
Jednak przyjęcie założenia, że nieruchomość przy ul. [...] stanowiła jedną niepodzielną całość, nie wyczerpuje przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wymaga on przecież ustalenia co do możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, a takich ustaleń organy w ogóle nie poczyniły. Uznanie, że nieruchomość stanowiła jedną, niepodzielną całość, że działka o pow. 430 m2 nie była prawnie wyodrębniona, budzi wątpliwości co do możliwości jej przeznaczenia w świetle decyzji z dnia 4.03.1972 r. o odmowie przyznania do niej prawa, którą uzasadniono przeznaczeniem pod budownictwo jednorodzinne.
Uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za zgodne z prawem rozstrzygnięć wydanych mimo nieprzeprowadzenia postępowania co do przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2, tj. odmowy przyznania odszkodowania, mimo braku wykazania co do niewystąpienia tych przesłanek, narusza prawo. Naruszenie przez organy przepisów postępowania administracyjnego doprowadziło bowiem do naruszenia prawa materialnego, a tym samym oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny powoduje, że zaskarżony wyrok narusza art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ww. ustawy.