Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2004 r., IV SA/Wa 231/04 oddalił skargę S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu podkreślił, że zanim zostanie wszczęte postępowanie administracyjne, na żądanie strony, należy ustalić, kto jest stroną postępowania w danej sprawie. Nie zawsze, bowiem podmiot żądający wszczęcia postępowania administracyjnego w świetle prawa jest stroną. O tym, kto może być uznany za stronę postępowania administracyjnego rozstrzyga przepis art. 28 k.p.a., który stanowi, że "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Interes prawny, o którym stanowi art. 28 k.p.a., to interes chroniony przez normy prawa. Treścią interesu prawnego są uprawnienia i obowiązki oparte na prawie. Źródłem interesu prawnego są przepisy prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 8 października 1987 r., IV SA 498/87, GAP 1988, Nr 16).
W przedmiotowej sprawie skarżący wywodzi swój interes prawny z faktu, iż jest spadkobiercą J. G. Natomiast z dołączonego do akt administracyjnych postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 8 stycznia 2003 r. sygn. akt I Ns 271/02 wynika, iż wchodzące w skład spadku po J. G. gospodarstwo rolne dziedziczy w całości syn W. G., który również nie żyje, a skarżący nie jest jego spadkobiercą. Nie ulega również wątpliwości, iż kwestionowana w przedmiotowym postępowaniu decyzja z dnia 28 maja 1969 r. dotyczy przejęcia gospodarstwa rolnego po J. G. Bez wątpienia interes prawny w kwestionowaniu powyższej decyzji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności będą mieli spadkobiercy J. G. dziedziczący gospodarstwo rolne, a więc spadkobiercy nieżyjącego W. G., który również brał udział w postępowaniu zakończonym wydaniem kwestionowanej decyzji. Problem legitymowania spadkobierców jest zastrzeżony do kognicji sądów powszechnych i organy administracyjne nie mają możliwości czynienia innych ustaleń w tym zakresie niż te, które uczynił sąd powszechny.
Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 3 k.p.a.) ma miejsce wtedy, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w sprawie albo, gdy wniosła je strona niemająca zdolności do czynności prawnych. Ponieważ skarżący nie wykazał, iż może być stroną przedmiotowego postępowania, to należało uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna prawem.
W skardze kasacyjnej S. G. reprezentowany przez adw. A. M. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że S. G. nie jest stroną w przedmiotowej sprawie i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zwrot kosztów sądowych i kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że Z treści przepisu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Źródłem interesu prawnego są przepisy prawa materialnego (stanowi o tym m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie IV SA 1285/98).
W przypadku skarżącego miały zastosowanie przepisy dotyczące spadkobrania, obowiązujące w dniu otwarcia spadku po J. G., tj. 11 lipca 1936 r (Kodeks Napoleona). Przepisy te nie różnicowały zasad dziedziczenia w odniesieniu do spadku i wchodzącego w skład tego spadku gospodarstwa rolnego. Na ich podstawie jednym ze spadkobierców, którzy dziedziczą spadek po J. G., w tym gospodarstwo rolne - jest jego syn S. G. Z tego względu należy go uznać za stronę w rozumieniu art. 28 kpa, uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, na mocy której przejęto w/w gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa, jak również do dalszego uczestniczenia w tym postępowaniu.
Interes skarżącego - jako spadkobiercy J. G. - we wszczęciu w/w postępowania i wydaniu żądanej decyzji odnosi się wprost do jego sytuacji. Ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 28 maja 1969 r nr [...] miałoby bezpośredni wpływ na sferę uprawnień skarżącego. Mając na uwadze to oraz fakt, iż interes ten opiera się, jak wyżej wskazano, na przepisach prawa materialnego - nie można mu odmówić charakteru interesu prawnego (art. 28 Kpa).
Istnienie wadliwego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. G., wydanego przez Sąd Rejonowy w [...] nie może pozbawiać skarżącego przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Oczywistym jest bowiem, że jego treść stoi w całkowitej sprzeczności z przepisami prawa materialnego, które należało zastosować w sprawie. Przepisy te, wobec niesporządzenia przez spadkodawcę testamentu (okoliczność bezsporna) stanowią, iż to skarżący jest jednym ze spadkobierców spadku obejmującego również gospodarstwo rolne i w oparciu o te przepisy Wojewódzki Sąd Administracyjny winien czynić ustalenia w sprawie. Oparcie się przez Sad na wadliwym postanowieniu Sądu Rejonowego w Kozienicach jest niewłaściwe i w istocie sankcjonuje błędy wymiaru sprawiedliwości, powodując podważenie zaufania obywateli do jego organów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie są trafne.
Stwierdzenie nabycia spadku następuje na drodze postępowania przed sądem powszechnym. Skoro z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Kozienicach z dnia 8 stycznia 2003 r. sygn. akt I Ns 271/02 wynika, iż wchodzące w skład spadku po J. G. gospodarstwo rolne dziedziczy w całości syn W. G., który również nie żyje, a skarżący nie jest jego spadkobiercą, to jest rzeczą bezsporną, że nie jest on również stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego po J. G. Jednocześnie dodać należy, że prawomocne orzeczenia sądów powszechnych wiążą w sprawie zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne oraz, że nie mogą być one kwestionowane, ani w postępowaniu administracyjnym, ani też w sądowoadministracyjnym.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.