Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 715/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi S. Ł., uchylił zaskarżoną przez niego decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w S. z dnia [...] nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia [...] nr [...].
Decyzjami tymi orzeczono o utracie przez S. Ł. uprawnień do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania z dniem 2 sierpnia 1999 r. z tego względu, że nabył on po zmarłym w tym dniu ojcu spadek w ¼ części, w którego skład wchodził dom o pow. [...] m2, w którym funkcjonariusz zamieszkuje wraz z żoną, trojgiem dzieci i matką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego i procesowego i wyjaśnił: materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187,poz. 1831), które nie dają podstawy do wydania decyzji w przedmiocie utraty równoważnika, gdyż w myśl tych przepisów utrata następuje ex lege, po wystąpieniu okoliczności powodujących tę utratę. Nadto przepisy wyżej cytowanej ustawy i rozporządzenia nie przewidują orzekania o utracie równoważnika z mocą wsteczną wykraczającą poza datę obowiązywania ww. rozporządzenia, które zawiera przepis regulujący problematykę utraty uprawnień do równoważnika.
Sprawa S. Ł. powinna zostać rozstrzygnięta w zakresie wskazanym w § 4 ww. rozporządzenia, który stanowi, że organy uprawnione są do wydania decyzji w przedmiocie potwierdzenia warunków do otrzymania równoważnika oraz jego zwrotu.
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w S. złożył skargę kasacyjną od tego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi i zarzucając: naruszenie prawa materialnego – art. 89 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że utrata prawa do równoważnika pieniężnego następuje ex lege podczas gdy w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że utrata przyznanego świadczenia musi nastąpić w drodze decyzji konstytutywnej oraz art. 85 ust. 1 w zw. z art. 90 ust. 1 i art. 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu w przedmiotowej sprawie zasady ekwiwalentności świadczenia wyrażonej w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 23 marca 1999 r. ONSA – 1999/3/77 oznaczającej prawo do pomocy finansowej oraz równoważnika za brak mieszkania jako ekwiwalentu do prawa podstawowego jakim jest prawo do lokalu mieszkalnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, bowiem posiada usprawiedliwione podstawy.
Art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Z kolei § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 187, poz. 1831) przewiduje, że równoważnik pieniężny wypłaca się miesięcznie za okres od dnia powstania uprawnień do jego pobierania – do dnia, w którym nastąpiła utrata tego uprawnienia.
Przepisy te są podstawą do wydania decyzji w sprawie równoważnika pieniężnego. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się co do charakteru prawnego decyzji wydawanych w tym przedmiocie, uznając że są to decyzje konstytutywne. W wyrokach z dnia 10 grudnia 2001 r. I SA 8/81 czy z 10 stycznia 2002 r. I SA 1368/00 Sąd stwierdził, że przyznanie równoważnika następuje decyzją konstytutywną i utrata uprawnień do niego taką samą konstytutywną decyzją. Nie można się więc zgodzić z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym co do utraty prawa do równoważnika ex lege, bez potrzeby wydawania decyzji w tym przedmiocie. O utracie prawa przesądza decyzja o takim samym charakterze jak o przyznaniu tego prawa. Uchylenie zatem zaskarżonych decyzji, wydanych w przedmiocie utraty prawa do równoważnika za brak lokalu z tego powodu, że art. 89 ust. 1 cyt. ustawy i § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia nie dawały do tego podstaw, narusza te przepisy przez ich błędną wykładnię.
Na marginesie należy podnieść, że brak podstawy prawnej jest kwalifikowaną wadą decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, ale stwierdzenia jej nieważności.
Zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, bowiem uchylenie decyzji nastąpiło przede wszystkim z tego względu, że Wojewódzki Sąd uznał, iż ww. przepisy nie dawały podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie utraty prawa do równoważnika, a jest to pogląd błędny. W ponownym postępowaniu, Wojewódzki Sąd oceni zatem czy zaszły podstawy do utraty prawa do równoważnika, w tym, jeśli tak, to od jakiej daty, gdyż to jest elementem rozstrzygnięcia sprawy co do meritum.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 i art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).