Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 18 listopada 2004r., w sprawie o sygn. akt I SA 1405/03, uchylił zaskarżoną przez P. P., H. S. i W. P., decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...], Nr [...].
W uzasadnieniu Sąd podał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i procesowego, m.in. art. 214 i art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), nazywanej dalej ustawą. Powyższe przepisy zastąpiły wcześniejsze uregulowania odnoszące się do przedmiotu sprawy.. Z art. 7 ust. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, nazywanego dalej dekretem, wynikało, że w razie nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy, gmina obowiązana była uiścić odszkodowanie.
Natomiast w myśl art. 8 dekretu w razie nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodziły na własność gminy, która również i w tym wypadku obowiązana była wypłacić właścicielowi odszkodowanie za budynki nadające się do użytkowania lub naprawy. Powyższe odszkodowania miały być wypłacane w papierach wartościowych a sposób ustalania odszkodowania oraz kwestie związane z emisją papierów wartościowych winno być uregulowane rozporządzeniem Ministra Odbudowy (art. 9 dekretu), które nigdy nie zostało wydane. W dniu 01 sierpnia 1985 r. weszła w życie ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, która ostatecznie wygasiła prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane cytowanymi przepisami dekretu. Przepisami art. 82 i art. 83 wprowadziła ona natomiast szczególne unormowania, związane z konkretnymi sytuacjami dotyczącymi byłych właścicieli nieruchomości warszawskich.
Przepisy te zostały powtórzone w art. 214 i art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które mają charakter wyjątkowy i szczególny w stosunku do ogólnych zasad gospodarowania nieruchomościami skarbu Państwa i gminy. Oznacza to, że art. 215 ustawy jest wyłączną podstawą prawną dla przyznania odszkodowania z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa gruntu, stanowiącego działkę, która przed datą wejścia w życie dekretu, mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 05 kwietnia 1958 r.
Mając na uwadze omówiony stan prawny Sąd I instancji uznał, że organ I instancji nie przeprowadził w odpowiednim zakresie postępowania wyjaśniającego Nie ustalił wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Stąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta miasta stołecznego Warszawy.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, zaskarżając wspomniany wyrok w całości.
Wspomnianemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), nazywanej dalej p.p.s.a., zarzucił obrazę prawa materialnego. Skarżący wskazał na niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przyjęcie tej podstawy prawnej wynikało, w ocenie skarżącego, z błędnego założenia, że organy orzekające w postępowaniu administracyjnym w obu instancjach, nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, niezbędnych do wydania prawidłowej decyzji.
Skarżący zakwestionował również oparcie wyroku o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i błędną wykładnię art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że stwierdzenie wyłącznie braku jednej z przesłanek wypłaty odszkodowania za grunt nieruchomości nie stanowi wystarczającej podstawy dla odmowy jego przyznania. Zdaniem skarżącego art. 215 § 2 ustawy jest wyłączną podstawą prawną dla przyznania odszkodowania z tytułu przejęcia przez Państwo nieruchomości objętych dyspozycją art. 1 dekretu. Dotyczy on wyłącznie działek, które przed dniem wejścia w życie dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli ich poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania po dniu 05 kwietnia 1958 r. Przyznanie odszkodowania możliwe jest jedynie w przypadku łącznego spełnienia obu przesłanek, a zatem zgromadzenie przez organ orzekający dokumentów wykluczających spełnienie jednej z nich, stanowi wystarczającą podstawę dla wydania decyzji odmownej, bez konieczności badania sprawy.
Skarżący podniósł, że Sąd, wydając wyrok, pominął kluczową dla rozstrzygnięcia sprawy treść protokołu, z którego wynika, że nieruchomość położona przy ul. [...] w dniu 20 maja 1952 r. została protokolarnie wydana przedstawicielom Skarbu Państwa. Właśnie ta okoliczność, a nie fakt wydania decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej, czy też późniejsza decyzja stwierdzająca przejście na Skarb Państwa prawa własności budynków, stanowiła główną przesłankę, dla której Wojewoda Mazowiecki nie uwzględnił odwołania skarżących. Organ uznał, że z chwilą protokolarnego przekazania nieruchomości poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nie tylko samymi budynkami ale również działką.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. P., H. S., P. P., reprezentowani przez radców prawnych, wnieśli o odrzucenie skargi kasacyjnej, gdyż została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez organ, który wydał decyzję w I instancji a więc przez podmiot, który w myśl obowiązujących przepisów nie jest uprawniony do dokonania powyższej czynności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie może być uwzględniona.
W myśl art. 173 § 2 p.p.s.a. uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej przysługuje stronie postępowania sądowoadministracyjnego, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich, po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Dla sprecyzowania pojęcia strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy odwołać się do treści art. 32 p.p.s.a., który stanowi, że stronami w tym postępowaniu są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 17 czerwca 2003 r. zaskarżono decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...], nr [...], który jako organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Prezydenta miasta stołecznego Warszawy z dnia [...], nr [...], którą odmówiono przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w Warszawie przy ulicy [...] oraz za budynki znajdujące się na tej nieruchomości. Wojewoda Mazowiecki został wymieniony w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2004 r., sygn. akt I SA/Wa 1405/03.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została wniesiona przez Prezydenta miasta stołecznego Warszawy – organ, który orzekał w I instancji w postępowaniu administracyjnym. Dla rozstrzygnięcia powstałej wątpliwości co do podmiotu uprawnionego do wniesienia skargi kasacyjnej, należy sięgnąć do treści przepisu art. 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543), który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o staroście należy przez to rozumieć również prezydenta miasta na prawach powiatu. Stolica Rzeczypospolitej Polskiej miasto stołeczne Warszawa jest gminą mającą status na prawach powiatu, o czym wspomina art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. z 2002r., Nr 41, poz. 361 z późn. zm.).
W myśl art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji. Organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, zgodnie z art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest wojewoda. Jak już wspomniano to decyzja Wojewody Mazowieckiego stała się przedmiotem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego i to właśnie ten organ miał prawo do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2004 r. Natomiast skarga wniesiona przez podmiot skarżący określony jako "Prezydent m. st. Warszawy wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej" jest w istocie skargą wniesioną przez organ I instancji orzekający w sprawie nie będący stroną w rozumieniu art.173 § 2 p.p.s.a.
Powyższe ustalenia kazały uznać, że skarga kasacyjna została wniesiona przez podmiot do tego nieuprawniony a zatem jest ona niedopuszczalna (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2004 r., FSK 15/04, niepubl.).
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.