Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 7 września 2017 r., sygn. akt I OSK 418/17

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1683/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R.M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] lutego 1965 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o obszarze 29,92 ha, położonego we wsiach K. i P., stanowiącego własność spadkobierców J.M.

W uzasadnieniu wskazano, że gospodarstwo rolne objęte decyzją z [...] lutego 1965 r. zostało przejęte na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Organ nadzoru wskazał, że właściciel gospodarstwa J.M. zmarł w 1944 r. i pozostawił po sobie jako spadkobierców małoletnie dzieci: J.M., K.M. i E.M. Jak wynika z protokołu przejęcia gospodarstwa sporządzonego [...] grudnia 1964 r. grunty rolne klasy V i VI oraz pastwiska znajdujące się na terenie wsi P. leżą ugorem, zaś łąki we wsi K. są bardzo słabej jakości i z braku uprawy porosłe zarośliskiem. Z protokołu wynika ponadto, że na terenie gospodarstwa nie ma zabudowań a właściciel zmieniając miejsce zamieszkania nie pozostawił na gospodarstwie użytkownika i nie wykazywał zainteresowania gospodarstwem.

W dniu wydawania kontrolowanej decyzji wszyscy spadkobiercy byli już pełnoletni, mieli zatem możliwość podjęcia pracy w tym gospodarstwie bądź też oddania go w użytkowanie czy dzierżawę, aby zapobiec jego przejęciu na rzecz Państwa. Podając w decyzji powierzchnię przejętego gospodarstwa organ przyjął dane z ewidencji gruntów. Ponieważ właściciele gospodarstwa nie byli znani z miejsca pobytu, zawiadomienie o wszczęciu postępowania jak i przedmiotowa decyzja zostały wywieszone w lokalu Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w R. na okres przewidziany przepisami na, co wskazują adnotacje widniejące w aktach sprawy. Organ nadzoru uznał więc, że zarówno zawiadomienie jak i decyzje zostały skutecznie doręczone.

W ocenie organu nadzoru zostały spełnione wszystkie przesłanki kwalifikujące przedmiotowe gospodarstwo rolne do przejęcia na rzecz Państwa. Brak jest zatem przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lutego 1965 r.

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi R.M. zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym – Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 161, § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych – Dz. U. Nr 39, poz. 198 oraz przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174 ze zm.) gospodarstwo rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie zostanie uznane za niezbędne.

Natomiast definicję gospodarstwa rolnego opuszczonego zawarto w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Zgodnie z tą definicją za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane ani poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Objęte kontrolowaną decyzją z [...] lutego 1965 r. gospodarstwo rolne w pełni odpowiada określeniu gospodarstwa rolnego opuszczonego wskazanemu w powołanych wyżej przepisach prawa na co wskazują stanowiska samych zainteresowanych spadkobierców dawnego właściciela, reprezentowane w korespondencji z organami, która zgromadzona jest w aktach sprawy jak i w skardze, a także materiał dokumentacyjny, który stanowił podstawę faktyczną wydania decyzji z [...] lutego 1965 r.

Bezsporne bowiem w sprawie jest to, że dawny właściciel przedmiotowego gospodarstwa rolnego J.M. zmarł [...] maja 1944 r. w P. a spadek po nim nabyły jego dzieci J.M., K.M. i E.M. Po śmierci J.M. jego spadkobiercy – wówczas małoletnie dzieci, wyprowadziły się wraz z matką w 1944 r. do E. i żadnego zainteresowania spadkowym gospodarstwem rolnym nie wykazywały. Wprawdzie w chwili wyprowadzania się z tego gospodarstwa byli oni małoletni, to jednak należy mieć na uwadze to, że do wydania kwestionowanej obecnie przez spadkobierców decyzji z [...] lutego 1965r. od daty ich wyprowadzenia się z gospodarstwa upłynęło ponad dwadzieścia lat i dzieci dawnego właściciela stały się pełnoletnie, mogły zatem podjąć pracę w tym gospodarstwie, bądź też oddać je w użytkowanie lub dzierżawę osobom trzecim. Przepisy bowiem ustawy w oparciu, o którą nastąpiło przejęcie gospodarstwa na własność Państwa nie wymagały by właściciel osobiście je uprawiał i poddawał je właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Wystarczyło by te czynności wykonywał właściciel za pośrednictwem osób trzecich oddając gospodarstwo w użytkowanie albo dzierżawę. Takich jednak działań nie podjęli. Okoliczności te potwierdza także treść protokołu Nr [...] sporządzonego w dniu [...] grudnia 1964 r. na potrzeby postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją. W protokole stwierdzono, że grunty orne i pastwiska we wsi P. leżą ugorem a łąki we wsi K. z braku uprawy porosły "zarośliskiem", zabudowań w gospodarstwie nie ma a właściciele zmieniając miejsce zamieszkania nie pozostawili na gospodarstwie użytkownika i nie wykazywali zainteresowania tym gospodarstwem. Stwierdzono także, że gospodarstwo jest faktycznie opuszczone.

Prawidłowo więc organ uznał, że przedmiotowe gospodarstwo należy uważać za opuszczone, gdyż od 1944 r. do dnia wydania decyzji w dniu [...] lutego 1965 r. nie zamieszkiwał w nim właściciel ani jego bliscy a przy tym nie było ono w żadnej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Nie jest zasadne stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skargi, iż przejęcie dotyczyło nieruchomości rolnej, a nie gospodarstwa rolnego gdyż objęta kwestionowaną decyzją nieruchomość rolna nie odpowiadała definicji gospodarstwa rolnego zawartej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności gospodarstw rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304). Faktycznie w dacie wydania kwestionowanej decyzji w objętym nią gospodarstwie rolnym nie było ani budynków, ani urządzeń, ani inwentarza żywego i martwego, które by stanowiły zorganizowaną całość gospodarczą z nieruchomościami rolnymi, ale ten brak wynikał właśnie z tego, że było to gospodarstwo opuszczone.

Nie sposób bowiem wymagać by przez dwadzieścia lat od wyprowadzenia się z niego właścicieli i braku jakiegokolwiek ich zainteresowania tym gospodarstwem pozostawał w nim inwentarz żywy i martwy oraz urządzenia, gdyż byłoby to nierealne. Brak zaś budynków wynikał z tego faktu, że właściciele opuścili to gospodarstwo i nie odbudowali budynków, które zostały zniszczone w wyniku działań wojennych.

Co zaś dotyczy powierzchni przejętego decyzją gospodarstwa rolnego, która została określona na [...] ha, na co składało się [...] ha we wsi K. i [...] ha we wsi P., została określona na podstawie danych z ewidencji gruntów. Natomiast skarżący wskazuje, że J.M. w chwili śmierci był właścicielem gruntów rolnych o powierzchni [...] ha. Ta niewielka rozbieżność w powierzchni nie ma żadnego znaczenia dla oceny czy decyzja z [...] lutego 1965 r. dotknięta jest którąkolwiek z wad nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W sytuacji gdy przedmiotowe gospodarstwo w ogóle nie było uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym w żadnej części szczegółowe ustalenie powierzchni tego gospodarstwa jest zbędne.

Natomiast w żadnym razie nie można uznać, że w dacie wydania kwestionowanej decyzji objęte nią gospodarstwo miało powierzchnię [...] ha. Taka powierzchnia gospodarstwa wynika ze złożonych w toku postępowania nieważnościowego dokumentów scaleniowych ze scalenia gruntów wsi P. z lat 1929-1933. Wynika z nich, że przed scaleniem J.M. posiadał gospodarstwo rolne o pow. [...] ha natomiast po scaleniu powierzchnia gruntów stanowiących własność J.M. była inna i sam skarżący wskazuje w skardze, że to było [...] ha.

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że organ nadzoru właściwie ocenił, iż kontrolowana w tym postępowaniu decyzja nie jest dotknięta żadną wadą nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R.M., zarzucając mu:

1. 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tj:
2. - art. 2 pkt.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia z 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), poprzez błędne uznanie, że w sprawie miały zastosowanie wyżej wymienione przepisy, podczas gdy kwestionowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią tych przepisów. Jak wynika bowiem z akt sprawy J.M., właściciel gospodarstwa rolnego od co najmniej 1932 r. zmarł w dniu [...] maja 1944 r., a jego nieletnie dzieci wraz z matką zostały zmuszone do wyprowadzenia się z zabudowań mieszkalnych w 1944 r. wskutek zniszczeń wojennych. Natomiast art. 2 cytowanej wyżej ustawy wprost stanowił, że mogły być przejęte na rzecz Państwa gospodarstwa rolne, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu [...] kwietnia 1955 r.;
3. - art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w G. nie narusza rażąco prawa, pomimo że w tej sprawie nie zostały spełnione żadne ustawowe przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa wynikające z dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i z wprowadzonych do niego zmian ustawą z dnia 13 lipca 1957 r., 2.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
4. - art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przez niedostrzeżenie rażącego naruszenia przez organ administracji publicznej przepisów prawa materialnego, mimo że w sprawie organ administracyjny zastosował normę prawa materialnego do stanu faktycznego niezapisanego w hipotetycznym stanie faktycznym tej normy;
5. - art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 7, art 10 art i art. 77 § 1 k.p.a. przez uchylenie się przez Sąd I instancji od kontroli prawidłowości przeprowadzenia przez organ odwoławczy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i niedostrzeżenie rażącego naruszenia przez niego zasad postępowania tj.: pominięcia wszystkich stron w postępowaniu (prócz jednej), niewyjaśnienia w sposób prawidłowy tego, czy sporna nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne i czy gospodarstwo to nie było użytkowane w dacie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w dniu [...] lutego 1965 r., skutkujące wadliwą oceną zaskarżonej decyzji i oddaleniem skargi;
6. - art. 151 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że okoliczności sprawy uzasadniały jej uwzględnienie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji;
7. - art. 145 § 1 p.p.s.a. przez jego pominięcie i oddalenie skargi mimo, że okoliczności sprawy uzasadniały jej uwzględnienie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w dacie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G., tj. w dniu [...] lutego 1965 r., obowiązywały obok siebie dwa przepisy prawne - art. 15 dekretu i art. 2 ustawy zmieniającej. Pierwszy z nich miał zastosowanie do sytuacji opuszczenia gospodarstwa rolnego przez jego właściciela przed dniem [...] kwietnia 1955 r., drugi zaś w przypadku opuszczenia gospodarstwa rolnego po dniu [...] kwietnia 1955 r..

Z całokształtu zebranego materiału w sprawie w sposób bezsprzeczny wynika, że J.M. zmarł w dniu [...] maja 1944 r., a wobec całkowitego zniszczenia domu mieszkalnego wskutek działań wojennych jego nieletnie dzieci wraz z matką zostały zmuszone do wyprowadzenia się z niego w 1944 r. i zamieszkania u krewnych. W wyniku bombardowań wojennych zostały zniszczone wszystkie zabudowania i siedlisko. Skarżący podkreślił, że ta okoliczność jest niezwykle istotna w realiach tej sprawy, gdyż art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym wprost stanowił, że mogły być przejęte na rzecz Państwa gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.

Nie mogło więc dojść do przejęcie na rzecz Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej, jako "innego gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właścicieli" nawet przy założeniu, że było to gospodarstwo rolne a nie nieruchomość rolna, gdyż bezsprzecznie pozostałe po śmierci właściciela J.M. jego nieletnie dzieci wraz z matką się wyprowadziły z niego 1944 r. tj., przed dniem 28 kwietnia 1955 r.

Z powyższego wprost wynika, że art. 2 ustawy zmieniającej nie mógł stanowić podstawy prawnej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1965r. W związku z tym w sprawie niniejszej nie mogło też dojść do zastosowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), gdyż zostało ono wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 2 ust. 3 ustawy i stanowiło przepisy wykonawcze do ustawy zmieniającej z dnia 15 lipca 1961 r.

Ponadto przedmiotowe gospodarstwo rolne nie mogło też zostać przejęte przez Państwo na podstawie art. 15 ust.1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gdyż w sprawie nie została spełniona ustawowa przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego, wymieniona w treści art. 15 ust.1 pkt 1 w/w dekretu w brzmieniu: "przechodzi z mocy prawa na własność Państwa gospodarstwo rolne nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu".

Według strony skarżącej nie można przyjąć, że bezspornie było to gospodarstwo opuszczone, mimo, że nigdy nie przestało być użytkowane. Część nieruchomości gmina wydzierżawiała okolicznym rolnikom zaś w znacznej części uprawiali je inni okoliczni sąsiedzi, którzy także wycinali las na budowę własnych siedlisk, którego obszar stanowił około [...] ha. Dowodem na opuszczenie gospodarstwa nie mógł być protokół z oględzin, przeprowadzonych w warunkach zimowych tj., w dnia [...] grudnia 1964 r., który nie zawierał informacji o dokładnym obszarze przejmowanych działek, ich charakterze, jaka cześć gruntu była nieużytkowania, kto przeprowadzał oględziny, kiedy, gdzie (skoro nieruchomość miała około [...] ha), jakich czynności dokonano, kto był, (a kto nie był i dlaczego) zawiadomiony o terminie przeprowadzenia oględzin, kto i jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono.

Błędnie też w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu nadzoru, że sporna nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne w dacie wydania decyzji z dnia [...] lutego 1965r. Z akt postępowania administracyjnego nie wynika wcale, że przed wydaniem kwestionowanej decyzji były dowody wskazujące na to, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne. Orzecznictwo w tym zakresie podkreśla bezwzględną konieczność ustalenia, że mienie, mające zostać uwłaszczone stanowiło gospodarstwo rolne, nie zaś nieruchomość rolną.

Sąd I instancji błędnie zaaprobował bezpodstawne ustalenie Ministra Rolnictwa, że pozostali następcy prawni J.M. (poza K.M.) nie byli znani Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G., podczas gdy wszyscy od wielu lat zamieszkiwali w bliskim sąsiedztwie K.M. Ponadto nazwisko "M." było we wsi bardzo powszechne. Pracownicy Prezydium Rady Narodowej w G. mogli więc znać nazwiska i imiona dzieci pozostałych po zmarłym, a nawet gdyby nie znali to taką wiedzę posiadali przecież sołtysi wsi. Ponadto w ówczesnych realiach ustalenie adresów stron w celu zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu nie nasuwało żadnych trudności z uwagi na bezwzględnie przestrzegany obowiązek meldunkowy. Brak jest jednak w kontrolowanej sprawie jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do przyjęcia, że organ pragnął uczynić adresatem skarżonej decyzji pozostałe dzieci J.M., gdyż ich w żaden sposób nie wskazał w prowadzonym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył też art. 153 p.p.s.a. gdyż nie przeprowadził wszechstronnej oceny zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego, który dał podstawę do wydania decyzji z dnia [...] lutego 1965 r. Z orzecznictwa sądów administracyjnych i z piśmiennictwa wynika, że właściwy organ w postępowaniu sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej ma obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania "nieważnościowego" odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do prawnomaterialnych podstaw skargi kasacyjnej należy wskazać, że ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U Nr 39, poz.174), zwana dalej ustawą nowelizującą, stanowiła w art. 2 ust. 1, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Powyższy przepis dzieli gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli na te, które określone są w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i przewiduje ich przejęcie na rzecz Państwa wówczas, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz na wszelkie inne gospodarstwa rolne, które mogą zostać przejęte przez Państwo bez względu na datę ich opuszczenia przez właścicieli.

Zatem nie zasługuje na uwzględnienie argument skarżącego zgodnie z którym gospodarstwo opuszczone przed 1955r. nie podlegało działaniu powołanego przepisu. Z całą pewnością gospodarstwo będące w przeszłości własnością Józefa Maciorowskiego nie należało do kategorii gospodarstw określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym – czyli gospodarstw rolnych nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie.

Skoro tak, to niewątpliwie gospodarstwo to podlegać mogło przejęciu na rzecz Państwa w przypadku stwierdzenia przesłanek zawartych w art. 2 ustawy nowelizującej, podobnie jak "wszelkie inne gospodarstwa rolne". Zatem zastosowanie powyższego przepisu w odniesieniu do gospodarstwa należącego w przeszłości do J.M. było możliwe w przypadku stwierdzenia przesłanki "opuszczenia" i nie stanowiło zatem rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 k.p.a. – wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), wykonawcze w stosunku do ustawy nowelizującej stanowi zaś w § 1 ust. 1, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zgodnie z §1 ust. 2 rozporządzenia do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

W sprawie dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego należącego uprzednio do J.M. niewątpliwie jego spadkobiercy byli w dacie wydania decyzji o przejęciu pełnoletni, nie występowały także po ich stronie inne okoliczności wykluczające uznanie gospodarstwa za opuszczone.

Przedmiotem zaskarżenia do sądu I instancji jest decyzja wydana w postepowaniu nadzwyczajnym - w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lutego 1965r. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie może być uznana za rażące naruszenie prawa ocena zebranych dowodów dokonana przez organ wydający decyzję chyba, że ocena ta narusza jaskrawo zasady logiki.

W postępowaniu nieważnościowym co do zasady nie prowadzi się postępowania dowodowego, zmierzającego do podważenia ustaleń dokonanych przez organ administracji w kwestionowanej w trybie nadzwyczajnym decyzji. Wyjątkowo dopuszcza się uznanie za rażące naruszenie prawa wydanie decyzji bez przeprowadzenia żadnego postępowania dowodowego. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Organ administracji, wydając decyzję z dnia [...] lutego 1965r. oparł się na protokole przejęcia gospodarstwa z [...] grudnia 1964 r., z którego wynika stan opuszczenia gospodarstwa.

Skarżący nie był w stanie przedstawić żadnego przeciwnego dowodu, który mógłby ustalenia organu podważyć. Na marginesie jedynie należy stwierdzić, że przepis § 1 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, wskazując jako przesłankę uznania gospodarstwa za opuszczone ustalenie, że nie jest ono w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez użytkownika albo dzierżawcę dotyczy osób, które gospodarują w oparciu o tytuł prawny pochodzący od właściciela. Użytkowanie lub dzierżawa to formy władania gruntem, które powstają w oparciu o akt woli właściciela gruntu. Tak sytuacja niewątpliwie nie wystąpiła w odniesieniu do przedmiotowego gospodarstwa. Sam skarżący bowiem, podobnie jak jego prawna poprzedniczka wskazywali, że gospodarstwo było uprawiane – ale przez miejscowych rolników, działających samowolnie lub za zgodą ówczesnej lokalnej administracji. Brak informacji o utrzymywaniu jakiejkolwiek formy pośredniego władztwa nad gospodarstwem przez spadkobierców J.M.

Nie jest trafny także zarzut jakoby wadliwie przyjęto, że przejęte grunty stanowiły gospodarstwo rolne. Słusznie wskazał sąd I instancji, że już z samego faktu opuszczenia gospodarstwa, zwykle wynika brak innych, oprócz gruntów, elementów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, takich jak inwentarz żywy i martwy. Zniszczenie zabudowań w czasie wojny nie pozbawiło gospodarstwa jego charakteru. Trafnie dostrzegł też sąd I instancji, że wydający decyzję organ opierał się na ewidencji gruntów przy określaniu powierzchni przejmowanego gospodarstwa. Powierzchnia ta zmieniła się wskutek scalenia gruntów, które miało miejsce w latach 30-tych XX wieku. Niewielkie różnice powierzchni pojawiające się w niektórych dokumentach i w decyzji z [...] lutego 1965r. nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Nie są zatem trafne podstawy kasacyjne oparte na zarzutach naruszenia przepisów postępowania dotyczących postępowania dowodowego – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera wyjaśnienia, w jaki sposób miałby organ administracji naruszyć art. 10 k.p.a. Wskazać należy zresztą, że art. 10 k.p.a. składa się z trzech paragrafów, a powołana w skardze kasacyjnej podstawa nie zawiera określenia, którą z jednostek art. 10 k.p.a. miałby naruszyć sąd I instancji. Wyklucza to możliwość merytorycznego odniesienia się do tego zarzutu.

Podnoszona przez stronę skarżącą kwestia zawiadomienia stron o postępowaniu zakończonym decyzją z [...] lutego 1965 r. i ich udziału w tym postępowaniu mogłaby stanowić podstawę do oceny w trybie wznowienia postępowania, a nie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Nie sposób ustalić także w jaki sposób miałby sąd I instancji naruszyć art. 153 p.p.s.a., skoro przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W niniejszej sprawie wydany został jeden wyrok sądu administracyjnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 lutego 2009r. sygn.. akt II SA/Bk 750/08 - dotyczący niewłaściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpoznania sprawy. Wytyczne wynikające z tego wyroku zostały przez organy prowadzące postępowanie niewątpliwie wykonane. Nie można natomiast powoływać się na zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., jeśli zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną sąd odstąpił od linii orzeczniczej sądów administracyjnych prezentowanej w innych sprawach.

Wobec tego, że rozstrzygnięcie sądu I instancji o oddaleniu skargi było trafne to tym samym nieusprawiedliwione były zarzuty naruszenia przez ten sąd przepisów art.151 i 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.