Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 5 października 2007 r., IV SA/Gl 550/07 uchylił zaskarżoną przez B. S. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Bytom z dnia [...] lutego 2007 r. w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że ojciec dziecka skarżącej przebywał w Holandii, a skarżąca dysponuje wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w Katowicach z 28 listopada 2002 r., mocą którego zasądzono od ojca jej córki alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Do wniosku o zaliczkę skarżąca dołączyła zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 4 grudnia 2006 r., z którego wynika, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Na tej podstawie decyzją z dnia [...] października 2006 r. przyznano wnioskującej zaliczkę alimentacyjną na córkę M. Jednakże wskutek przedłożenia informacji Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 5 stycznia 2007 r. powiadamiającej, że dłużnik opuścił Holandię i jego miejsce pobytu nie jest znane, organ uchylił wcześniej wydaną decyzję przyznająca zaliczkę.
Stosownie do postanowień art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. Przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona; jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.
Natomiast przez bezskuteczność egzekucji rozumie się egzekucję, w wyniku, której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Stosownie do postanowień art. 10 ust. 1a w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Osobie takiej zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego.
Z kolei organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki na podstawie: wniosku o przyznanie zaliczki; zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych; informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych; oświadczeń wnioskodawcy i po złożeniu innych niezbędnych dokumentów.
W świetle przedstawionego stanu prawnego podstawowym zagadnieniem jest ustalenie, czy skarżąca spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. Skarżąca dysponuje wyrokiem zasądzającym na rzecz jej córki od ojca dziecka alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Ojciec dziecka zamieszkuje poza granicami kraju, czyli w tym przypadku w sprawie ma zastosowanie art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoba uprawniona składa do organu właściwego łącznie z wnioskiem informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika, że osoba taka by uzyskać zaliczkę alimentacyjną winna przedłożyć informację sądu okręgowego lub zaświadczenie zagranicznej instytucji o stanie egzekucji. W sprawie tej skarżąca wraz z wnioskiem złożyła zaświadczenie wystawione przez Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach.
Z zaświadczenia tego wynika, że żadne czynności urzędowe w niniejszej sprawie nie będą podejmowane, w związku z nieznanym miejscem pobytu ojca dziecka, wobec opuszczenia Holandii. W oparciu o wskazaną treść przedłożonego zaświadczenia organy administracji odmówiły skarżącej zaliczki alimentacyjnej.
W zaistniałej sytuacji należy jednak dokonać wykładni wskazanego przepisu w kontekście całościowych unormowań analizowanej ustawy. Podstawowym celem ustawy jest przyznawanie i wypłacanie zaliczek alimentacyjnych, czyli kwot na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Egzekucja bezskuteczna jest wówczas, gdy nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Zatem osoba uprawniona powinna się legitymować nie tylko zasądzonymi alimentami, ale ich dochodzenie powinno okazać się bezskuteczne. W ustawowej definicji zawartej w przywołanym powyżej art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje się, że bezskuteczną egzekucją jest taka, która nie pozwoliła uzyskać należnego świadczenia alimentacyjnego. Z tego może wynikać, że o bezskuteczności egzekucji można mówić jedynie wówczas, gdy zostanie ona uruchomiona i okazała się bezskuteczna.
Jednakże powyższe rozumienie bezskuteczności zdaniem składu orzekającego jest zbyt wąsko ujęte, ponieważ nie uwzględnia sytuacji, z jaką spotkamy się w rozpatrywanej sprawie. Otóż występują przypadki, kiedy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, co zostaje potwierdzone nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz dokumentem pochodzącym od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. W takiej sytuacji, gdyby uznać, że nie zostały spełnione przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia, to osoba wnioskująca byłaby podwójnie doświadczona, a mianowicie nie tylko nie miałaby możliwości dochodzenia należnych jej alimentów, ale także pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z zaliczki alimentacyjnej, a zatem sytuacja takiej osoby jest znacznie trudniejsza od sytuacji osoby, która dysponuje możliwością uruchomienia postępowania egzekucyjnego i przy wykorzystaniu aparatu państwowego skutecznego dochodzenia egzekucji zasądzonych alimentów.
W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale także bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. Dlatego też w konkretnej sytuacji treść art. 10 ust. 1a, mówiącą o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować zarówno sytuacje, gdy postępowanie egzekucyjne jest uruchomione, jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe, z podaniem przyczyn niemożliwości jego uruchomienia i czy osoba uprawniona jest w stanie, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, w sposób skuteczny takie postępowanie uruchomić.
W świetle przedstawionej wykładni cytowanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych... należy uznać, że organy administracji w sposób niewłaściwy zinterpretowały art. 10 ust. 1a ustawy.
W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gliwicach zaskarżyło wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, (art. 174 pkt l ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w oparciu o przepis art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych... niesłusznie przyjął, iż dłużnik alimentacyjny E. S. zamieszkuje obecnie poza granicami kraju, a tym samym osoba uprawniona spełnia przesłanki do dalszego pobierania zaliczki alimentacyjnej.
Wobec powyższego Kolegium wniosło o:
- 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach,
- 2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że stosownie do przepisu art. 10 ust. la. cyt. ustawy w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją.
Zatem warunkiem koniecznym do pobierania zaliczki alimentacyjnej jest stwierdzona bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego w sprawie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Z pisma Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 5 01 2007 r. wynika, że został On powiadomiony, iż dłużnik opuścił Holandię w lipcu 2006r. a jego nowe miejsce pobytu nie jest znane. W związku z tym Sąd nie będzie podejmował żadnych czynności urzędowych w niniejszej sprawie alimentacyjnej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Kolegium stwierdziło, że obecnie nie można stwierdzić, iż egzekucja alimentów na rzecz małoletniej M. S. jest bezskuteczna, gdyż obecnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dłużnik alimentacyjny opuścił Holandię, a jak strona podniosła w treści odwołania miejsce jego obecnego pobytu nie jest znane. Tak więc nie można ustalić na podstawie jakich przepisów powinno być prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego, a także kto powinien prowadzić to postępowanie.
W konsekwencji należało uznać, że osoba uprawniona nie spełnia jednej z przesłanek do dalszego pobierania zaliczki alimentacyjnej. Kolegium nie może zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że dłużnik alimentacyjny zamieszkuje poza granicami kraju, w związku z czym w sprawie ma zastosowanie art. 10 ust. la cytowanej ustawy. Z pisma Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 5.01.2007r. wynika, że został On powiadomiony, iż dłużnik opuścił Holandię w lipcu 2006r., a jego nowe miejsce pobytu nie jest znane. W związku z tym Sąd nie będzie podejmował żadnych czynności urzędowych w niniejszej sprawie alimentacyjnej.
Zatem na podstawie akt sprawy nie można stwierdzić, iż egzekucja alimentów na rzecz małoletniej M. S. jest bezskuteczna. Obecnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne na rzecz osoby uprawnionej, co jednakże nie musi oznaczać, że jak zostanie wszczęte to będzie bezskuteczne. Dłużnik alimentacyjny opuścił Holandię, a jak strona potwierdziła w treści odwołania miejsce jego obecnego pobytu nie jest znane. Tak więc nie można ustalić, na podstawie jakich przepisów powinno być prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego, a także jaki organ powinien prowadzić to postępowanie.
Nie można uznać, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z bezskutecznością możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby B. S., komornik czy Sąd Okręgowy podjęli jakiekolwiek działania zmierzające do ustalenia miejsca bądź chociaż państwa zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, co pozwoliłoby na ustalenie czy w niniejszym postępowaniu może mieć zastosowanie przepis art. 10 ust. la ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych.... Przepis ten niewątpliwie ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego, na co wskazuje literalne brzmienie tego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesiony w niej zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest trafny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepis art. 10 ust. la cyt. ustawy ma zastosowanie w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro miejsce zamieszkania E. S. nie jest znane, to nieuprawnione jest założenie, że zamieszkuje on obecnie poza granicami kraju.
Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w postępowaniu kasacyjnym nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.