Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 stycznia 2018 r., IV SA/Wa 289/17, po rozpoznaniu w trybie art. 179a p.p.s.a. sprawy ze skargi J[...]na decyzję Wojewody M[...] z dnia 23 listopada 2016 r. nr 4[...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę: uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017 r., IV SA/Wa 289/17 (pkt I.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 28 lipca 2016 r. nr 5[...] (pkt II.) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego (pkt III.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda M[...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego "w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy", tj. art. 73 ustawy z dnia 13 października 1989 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U.1989.133.872 ze zm.), dalej jako "u.p.w.", przez błędne przyjęcie, że wniosek złożony w imieniu E[...] i J[...]dotyczył udziałów w nieruchomości w części obejmującej zarówno udziały E[...] jak i M[...] oraz, że złożone dokumenty (dotyczące spadkobrania, umowy dożywocia i darowizny) powinny zostać uwzględnione.
Mając na uwadze powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej umotywowano, precyzując, iż chodzi o naruszenie art. 73 ust. 1 i 4 u.p.w.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J[...] wniosła o jej oddalenie uzasadniając zajęte stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Na wstępie należy zauważyć, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Regulacja ta nie przewiduje konieczności uzyskania zgody strony na rozpoznanie sprawy w powyższym trybie.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
W uwagach wstępnych należy także dostrzec, iż skarga kasacyjna pozbawiona jest zarzutu naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., co petryfikuje ustalenia faktyczne leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku. Konieczne jest także skonstatowanie, iż badana skarga kasacyjna nie podważa prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji trybu autokontroli przewidzianego w art. 179a p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze oznacza, że także i tak kwestia pozostaje poza granicami kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie.
Istota problemu podniesionego w skardze kasacyjnej sprowadza się do oceny prawidłowości odczytania wniosku J[...]złożonego w trybie 73 ust. 4 p.w.u., inicjującego postępowanie odszkodowawcze w związku z zajęciem pod drogę publiczną nieruchomości położonej w W[...] przy A[...]i 2[...], stanowiącej działki nr 13 [...]i nr 6[...]w zakresie przynależnych wnioskodawczyni udziałów w tej nieruchomości. W toku dotychczasowego postępowania organy uznały, iż udział J[...]w tej nieruchomości wynosi 72/864 części i jest to udział przypadający pierwotnie E[...], który wnioskodawczyni nabyła w drodze umowy darowizny z dnia 12 maja 2014 r. od swego ojca M[...], który z kolei udział ten odziedziczył na podstawie testamentu po zmarłej E[...]. Kwestią sporną pozostawał natomiast udział w owej nieruchomości przynależny ojcu wnioskodawczyni – M[...], wynoszący 1[...]. Z okoliczności faktycznych sprawy, które stanowiły podstawę wyrokowania Sądu I instancji wynika, iż w dacie złożenia przez J[...] wniosku o odszkodowanie w trybie art. 73 ust. 4 p.w.u., tj. w dniu 30 grudnia 2005 r., wnioskodawczyni była właścicielką udziału 4/24 (144/864) w przedmiotowej nieruchomości.
Udział ten otrzymała bowiem od swego ojca M[...]umową dożywocia z dnia 28 maja 2002 r. Z kolei M[...] ww. udział w nieruchomości nabył w drodze dziedziczenia po zmarłym ojcu L[...]. Nabyte prawo J[...]w dniu 27 listopada 2002 r. ujawniła w księdze wieczystej KW[...] urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości.
Rekapitulując powyższe należy raz jeszcze podkreślić, iż niepodważenie prawidłowości podstawy faktycznej wyrokowania zarzutem kasacyjnym podniesionym na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., uniemożliwia aktualnie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjęcie innych okoliczności za podstawę faktyczną wyrokowania. Jednocześnie okoliczności te nie mogą być podważane w ramach zarzutu kasacyjnego naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie nie może bowiem służyć podważeniu ustaleń faktycznych (vide: wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., FSK 568/04; wyrok NSA z dnia 2 października 2009 r., II FSK 684/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jeżeli zatem J[...] składając wniosek o odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 4 u.p.w. była właścicielką udziału w zajętej pod drogę nieruchomości, który otrzymała od swego ojca M[...]umową dożywocia z dnia 28 maja 2002 r., to trafnie Sąd I instancji wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy, skoro rozstrzygnięcia te odmawiały skarżącej prawa do ww. udziału w przedmiotowej nieruchomości w dacie złożenia powyższego wniosku.
Jakkolwiek wypada zgodzić się z zapatrywaniem autora kasacji, iż wnioskodawczyni nie była właścicielem udziału w przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., tj. w dniu przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (art. 73 ust. 1 u.p.w.), bowiem tytuł do nieruchomości uzyskała na podstawie umowy dożywocia z dnia 28 maja 2002 r., to jednak kwestia ta nie ma istotnego znaczenia dla możliwości skutecznego domagania się odszkodowania w powyższym trybie. Aktualne bowiem pozostaje zapatrywanie, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 u.p.w. może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tejże ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej (vide: wyrok siedmiu sędziów NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., I OPS 3/09; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., I OSK 99/10; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2010 r., I OSK 92/10; wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 grudnia 2010 r., II SA/Kr 1255/10; wyrok NSA z dnia 15 marca 2012 r., I OSK 502/11; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r., I OSK 1927/11; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., I OSK 1500/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Powyższe zapatrywanie podzielił także Trybunał Konstytucyjny wskazując, że obrót nieruchomościami objętymi art. 73 ust. 1 u.p.w., dokonywany przez wywłaszczonych, którzy legitymowali się wpisem w księdze wieczystej, nie może prowadzić do sytuacji, w której postępujący zgodnie z prawem i w zaufaniu do ksiąg wieczystych nabywcy – doznając uszczerbku w swych dobrach prawnie chronionych – zostaliby pozbawieni ochrony prawnej, a ich konstytucyjne prawa stałyby się iluzoryczne. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na istotę i treść stosunku odszkodowawczego legitymowanym do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 u.p.w. może również być – wpisany jako właściciel do księgi wieczystej przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 u.p.w. – podmiot, który w formie aktu notarialnego zawarł umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z właścicielem tej nieruchomości sprzed 1 stycznia 1999 r. (vide: wyrok TK z dnia 19 maja 2011 r., K 20/09, OTK-A 2011/4/35).
W konsekwencji nie można zgodzić się z zarzutem kasacyjnym naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 73 ust. 1 i 4 u.p.w., w zakresie braku legitymacji skarżącej do domagania się odszkodowania w trybie powyższych uregulowań.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.