Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Arkadiusza S. na decyzję Dyrektora izby Celnej w B. z dnia 23 stycznia 2004 r., (...), w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej.
W uzasadnieniu wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
W związku z tym, że w dniu 29 września 1999 r. Prokuratura Rejonowa w T. skierowała przeciwko skarżącemu Arkadiuszowi S. do Sądu Rejonowego T. akt oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego z art. 271 par. 1 k k., Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia 8 września 2003 r, (...), zwolnił go ze służby celnej w Izbie Celnej w B. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./
Po rozpoznaniu wniosku Arkadiusza S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia 23 stycznia 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 8 września 2003 r, podtrzymując w całości argumentację w niej zawartą.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił naruszenie art. 2, 7 i 42 ust. 3 Konstytucji RP, naruszenie zasady lex retro non agit przez zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. 2003 nr 120 poz. 1122/, naruszenie art. 96 ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 3 ustawy o zmianie ustawy -Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej oraz naruszenie art. 7 Kpa.
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargę oddalił.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że wobec skarżącego Arkadiusza S., będącego funkcjonariuszem celnym, został wniesiony akt oskarżenia o popełnienie przestępstwa z art. 271 par. 1 i 3 Kk, a zatem przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Konsekwencją wniesienia aktu oskarżenia wobec funkcjonariusza celnego było zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 października 2004 r., K 1/04, orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjaśniając znaczenie i ratio legis powołanego przepisu w kontekście zasady domniemania niewinności, Sąd ten powołał się także na argumentację Trybunału Konstytucyjnego zawartą w tym wyroku i wskazał, że zasada domniemania niewinności nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Konstytucyjna zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego.
Funkcjonariusze celni są zaliczani do tzw. służb mundurowych. Problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny, stąd osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom. Status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudniania również ze względu na powszechnie znane ryzyka towarzyszące wykonywaniu Służby Celnej oraz ich skalę, w szczególności wywieraną na celników presję korupcyjną oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi.
Jeżeli chodziło o zarzut naruszenia przez organ zasady lex retro non agit, to Sąd podniósł, że postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby, niezależne od uprzedniego postępowania dyscyplinarnego, zostało wszczęte i zakończone w okresie obowiązywania ustawy nowelizacyjnej z dnia 23 kwietnia 2003 r. Zaskarżona decyzja wywołała skutek z dniem jej doręczenia, a wydanie tej decyzji było poprzedzone ustaleniem, że do sądu skierowany został przeciwko skrzącemu akt oskarżenia w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Okoliczność uzasadniająca decyzję /postawienie w stan oskarżenia/ istniała więc w dacie wydania rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 96 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym postępowania dyscyplinarne, wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy, toczą się według przepisów dotychczasowych, Sąd ograniczył się do stwierdzenia, że podziela stanowisko organu, iż powołany przepis nie ma zastosowania do postępowań administracyjnych prowadzonych w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nieuzasadniony okazał się również zarzut naruszenia art. 7 Kpa. Stosunek mianowania do Służby Celnej nie jest bowiem stosunkiem niezmiennym, skoro przepisy regulujące jego treść i przebieg nie gwarantują stabilności i niezmienności w czasie. Treść owego stosunku może ulec w czasie zarówno polepszeniu, jak i pogorszeniu. Sąd powołał się przy tym na pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w wyroku z dnia 7 maja 2001 r., K 19/00, zgodnie z którym w sytuacji, gdy przepisy nie gwarantują stabilności danego stosunku prawnego nie można twierdzić, że wydanie przepisu prowadzącego do przedterminowego zakończenia danego stosunku narusza zasadę ochrony praw nabytych, a ogólna zasada państwa prawnego oraz zasada praworządności i wynikające z nich zasady chroniące bezpieczeństwo prawne, zaufanie do państwa i prawa oraz prawa nabyte nie oznaczają generalnego zakazu zmiany obowiązujących przepisów. Wymienionych zasad nie można rozumieć jako nakazu niezmienności prawa i zakazu ingerencji ustawodawcy w stosunki prawne rozciągnięte w czasie.
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący Arkadiusz S., reprezentowany przez adwokata - powołując się na art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej - p.p.s.a./ - zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /w zakresie stosowania zasady lex retro non agit/ w związku z art. 2 Konstytucji RP, błędną wykładnię art. 96 tej ustawy w związku z art. 3 ustawy o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej.
W konkluzji skargi kasacyjnej zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
Zdaniem skarżącego, przepisy wprowadzone do porządku prawnego nowelizacją ustawy o Służbie Celnej nie przewidują retroaktywnego działania normy art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, co więcej w art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej zapewniono stabilność prawa w odniesieniu do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Dokonana zaś przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - w oparciu o przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego - wykładnia jest niezgodna z powszechnie obowiązującymi zasadami interpretacyjnymi, które zakazują bez wyraźnej delegacji zawartej w ustawie stosowania nowo ustanowionych norm prawnych do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. Wskazał, że skarżący został zwolniony ze służby w trakcie obowiązywania nowej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby w związku z wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że stosownie do art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, z tym że z uwzględnieniem przesłanek określonych w par. 2 powołanego artykułu. Granice te wyznaczają przytoczone w skardze kasacyjnej podstawy skonkretyzowane zarzutami, ich uzasadnianiem oraz jej wnioskami.
Wychodząc z tego założenia, należy wstępnie podkreślić, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany jest do ograniczenia swoich rozważań wyłącznie do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego /art. 174 pkt 1 p.p.s.a./.
Zarzut niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 2 Konstytucji i tym samym naruszenia zasady lex retro non agit nie może być uznany za zasadny.
Przepis art. 25 ustawy o Służbie Celnej wymienia wypadki, kiedy funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby, m. in. w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego /art. 25 ust. 1 pkt 8a/. Przepis ust. 1 pkt 8a został do art. 25 dodany przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ i wszedł w życie z dniem 10 lipca 2003 r. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że już sam fakt wniesienia aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego, stanowi obligatoryjną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby celnej. Taka okoliczność miała miejsce w niniejszej sprawie. W dniu 29 września 1999 r. Prokuratura Rejonowa w T. skierowała bowiem do Sądu Rejonowego T. przeciwko skarżącemu akt oskarżenia o popełnienie, ściganego z oskarżenia publicznego, przestępstwa umyślnego przewidzianego w art. 271 par. 1 Kk i w Sądzie tym w Wydziale II Karnym toczy się przeciwko niemu sprawa karna (...).
Toczyła się ona również w chwili wszczęcia postępowania dyscyplinarnego /wrzesień 2003 r./ i wydania decyzji przez organy obu instancji. W dacie natomiast wszczęcia postępowania o zwolnienie skarżącego ze służby celnej, obowiązywał kwestionowany w skardze kasacyjnej art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej.
Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, wobec skarżącego nie doszło do zastosowania prawa wstecz, gdyż określony w normie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stan faktyczny występował zarówno w dacie wszczęcia postępowania, jak i wydania decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby celnej.
Przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy -Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ stanowi, że postępowanie wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie tej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Przed dniem wejścia w życie tego przepisu, w odniesieniu do osoby skarżącego żadne postępowanie w związku z wypadkami, o których mowa art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, nie toczyło się, dlatego też nie można skutecznie zarzucać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, że niewłaściwie zastosował art. 25 ust. 1 pkt 8a tej ustawy. Przepis ten miał bowiem zastosowanie w sprawie, skoro przeciwko skarżącemu został wniesiony akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Zaistniała przeto przesłanka do zwolnienia skarżącego ze służby. Podkreślić trzeba, że omawiany przepis ten nie tylko nie pozostawia kwestii zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby swobodnemu uznaniu organom służby celnej, lecz wręcz obliguje do zwolnienia w razie zaistnienia podstawy w nim wymienionej.
Jakkolwiek więc akt oskarżenia został wniesiony przed dniem wejścia w życie tego przepisu, to jednak po jego wejściu w życie skarżący Arkadiusz S. znalazł się w sytuacji objętej dyspozycją powyższego przepisu. Wobec tego w związku z wejściem w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a tej ustawy o Służbie Celnej powinno było względem skarżącego zostać wszczęte postępowanie o zwolnienie ze służby, co też się stało.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że w sytuacji, w jakiej się znalazł się skarżący, prawo nie zadziałało wstecz. Nie został on bowiem zwolniony ze służby z datą wsteczną, tj. z datą sprzed wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej /porównaj: wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., I OSK 1606/04 i wyrok NSA z dnia 13 maja 2005 r., I OSK 1606/04/.
Jeżeli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 96 ustawy o Służbie Celnej, to należy podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że przepis ten nie ma zastosowania do odnoszącej się do osoby skarżącego sytuacji określonej w art. 25 ust. 1 pkt 8a tejże ustawy. Przepis art. 96 ustawy o Służbie Celnej ma bowiem zastosowanie jedynie do postępowań dyscyplinarnych, które zostały wszczęte przed dniem 15 września 1999 r. i nie zostały zakończone do tego dnia.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł natomiast na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.