Uzasadnienie
I OSK 4237/18
Wyrokiem z dnia 19 lipca 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
Od ww. wyroku skargę kasacyjną wniósł P.P. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego:
1/ art. 2 pkt 16 zd. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.), dalej ustawa, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku braku rozstrzygnięcia sądowego orzekającego o sprawowaniu opieki naprzemiennej nad dziećmi przez oboje rodziców rozwiedzionych nie ma możliwości ustalenia, że opieka naprzemienna w istocie ma miejsce, 2/ art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dochodzone przez skarżącego świadczenie wychowawcze nie przysługuje mu jako ojcu małoletnich Z. i L. należących do jego rodziny pomimo tego, że są jego córkami własnymi.
Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W myśl art. 2 pkt 16 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców;
Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Przepis art. 2 pkt 5 stanowi zaś, że dziecko w myśl ustawy to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną.
Prawidłowo zdiagnozował Sąd Wojewódzki, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wyłącznie okoliczność, czy starsza córka wnioskodawcy Z., pochodząca z rozwiązanego małżeństwa, może zostać zaliczona do jego rodziny w rozumieniu ustawy, gdyż tylko wtedy córka L. może być uznana za kolejne dziecko w jego rodzinie.
W sprawie niekwestionowany jest stan faktyczny. Skarżący z matką Z. jest rozwiedziony, a sposób kontaktów skarżącego z córką określa wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w K. XI Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] lipca 2015 r. zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2016 r. Organy administracyjne dokonały precyzyjnych obliczeń czasu trwania opieki obojga rodziców i doszły do wniosku, że jest to proporcja 61,31% (czas sprawowania opieki przez matkę) do 38,69% (czas sprawowania opieki przez ojca – wnioskodawcę).Na tej podstawie organy doszły do konkluzji, pozytywnie ocenionej przez Sąd I instancji, że proporcja ta nie pozwala uznać, że rodzice sprawują naprzemiennie opiekę nad dziećmi K. i Z. Proporcję tę potwierdził również skarżący.
Skarżący kasacyjnie wywodzi, że zawężenie przez Sąd I instancji brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy wyłącznie do sytuacji, w której rodzic dziecka posiada orzeczenie odnośnie opieki naprzemiennej nad małoletnim dzieckiem, jest nieprawidłowe. Zasadą obowiązującą w prawie rodzinnym jest bowiem to, by w kontaktach rodziców z dzieckiem decydowali przede wszystkim sami rodzice w drodze porozumienia. Tym bardziej, że w dacie orzeczenia rozwodu, w którym sąd rodzinny główny ciężar opieki nad dziećmi nałożył na matkę, nie obowiązywała jeszcze ustawa, która jako jedyna posługuje się pojęciem "opieki naprzemiennej".
Odmawiając słuszności powyższej argumentacji podkreślić należy, że wykładnia językowa zacytowanego powyżej przepisu art. 2 pkt 16 tej ustawy, którego konstrukcja jest jasna i czytelna, pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczną przesłankę uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obydwojga rodziców istnienie orzeczenia sądu, z którego wynika pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Brak stosownego orzeczenia w tym zakresie stanowi przeszkodę w możliwości uznania, że tego rodzaju opieka jest sprawowana przez obojga rodziców. Rozstrzygnięcia w sprawach opieki naprzemiennej podejmowane muszą być przez sąd wyspecjalizowany w sprawach rodzinnych, uwzględniający przy określaniu warunków tej opieki okoliczności indywidualnej sprawy, a w szczególności konfrontujący oczekiwania rodziców wykonujących władzę rodzicielską z dobrem dziecka jako wartością dominującą (art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), samodzielne rozstrzyganie o opiece naprzemiennej przez organ administracji właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego należy uznać za nieuprawnione. Nawet jeśli w momencie orzeczenia o rozwodzie i o zasadach sprawowania opieki nad dziećmi system prawa nie znał jeszcze pojęcia "opieka naprzemienna", jak w niniejszej sprawie, organy nie mogą tego ustalić samodzielnie. Organ ten nie dysponuje instrumentarium prawnym umożliwiającym skonfrontowanie z dobrem dziecka artykułowanego przez rodzica lub oboje rodziców faktu istnienia opieki naprzemiennej, jako warunku przyznania świadczenia wychowawczego. Wówczas organy musza posłużyć się orzeczonymi w wyroku rozwodowym zasadami opieki nad dzieckiem (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2019 r. I OSK 2957/18).
Skarżący kasacyjnie nie dysponował odpowiednim orzeczeniem sądowym dotyczącym ustanowienia opieki naprzemiennej rodziców nad wspólnym dzieckiem, a co za tym idzie nie zachodził wyjątek dopuszczający zaliczenie dziecka do odrębnych rodzin obojga rodziców. Prawidłowo konstatował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córkami K. i Z. sąd rodzinny powierzył matce, ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską ojcu. Jednocześnie sąd regulował w wyroku sposób kontaktów córek ze skarżącym, dosyć restrykcyjnie określając czas tych kontaktów. Ponieważ K. i Z. mieszkają razem z matką, która sprawuje nad nimi opiekę, skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad córkami z pierwszego małżeństwa. Trudno uznać, że jeśli dzieci mieszkają głównie z matką, co wynika z zebranych dokumentów i samego oświadczenia ojca, a ojciec opiekuje się nimi sporadycznie, to można mówić o opiece naprzemiennej. W konsekwencji prawidłowo Sąd Wojewódzki zaakceptował stanowisko organów, że Z. nie wchodzi w skład rodziny skarżącego, a zatem jego wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na Z. i L., jako trzecie dziecko w rodzinie, nie mógł być uwzględniony.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.