Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 501/13, po rozpatrzeniu skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
Wnioskiem z dnia 12 lutego 2012 r. B. O. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych.
Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. (znak: [...]) Prezydent Miasta B., na podstawie art. 3, art. 5 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) w związku z art. 39 ust. 1 i 2, art. 48 ust. 4 i 5, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182; dalej: u.p.s.) przyznał B. O. świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że rodzina wnioskodawcy znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 441,71 zł i nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Prezydent uznał, że w rozpatrywanej sprawie występują przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, ponieważ wnioskodawca z posiadanych środków finansowych nie może zabezpieczyć zgłoszonej potrzeby we własnym zakresie.
Organ ponadto wskazał, że średnia miesięczna wysokość zasiłku celowego na żywność przypadająca na jedną osobę wynosi ok. 50 zł miesięcznie, co wynika z możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem w zakresie wysokość przyznanej pomocy, a przede wszystkim sposobu ustalenia przez organ I instancji wysokości uzyskanego na osobę w rodzinie wnioskodawcy dochodu, B. O. złożył odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. stanęło na stanowisku, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w związku z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. umożliwia nieodpłatne przyznane pomocy rzeczowej lub pieniężnej w zakresie dożywiania, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 684 zł. Kolegium wskazało, że B. O. spełnia warunki dochodowe uprawniające go do otrzymania wyżej opisanego świadczenia z pomocy społecznej, albowiem dochód jego rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 883,42 zł (na dwie osoby) i nie przekraczał kwoty kryterium dochodowego.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest podnoszony przez stronę w odwołaniu zarzut błędnego ustalenia wysokości dochodu rodziny w oparciu o art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że nie pomniejsza się go o kwotę wpłacaną przez wnioskodawcę na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpatrując tę kwestię organ odwoławczy wyjaśnił, że kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania. Przy czym Kolegium wyjaśnił, że chodzi o alimenty, do których świadczenia osoba była zobowiązana i które rzeczywiście świadczyła w danym miesiącu, w związku z obowiązkiem alimentacyjnym.
Nie ma w tym przypadku, w ocenie Kolegium, podstaw do pomniejszenia dochodu o zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego. Z pomniejszenia dochodu korzystać może bowiem tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie.
Skargę na tę decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył B. O. W jej uzasadnieniu zarzucił organowi naruszenie prawa, a w szczególności art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., a w konsekwencji naruszenie przepisów art. 7, 8, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, a ponadto naruszenie: art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), a w konsekwencji na gruncie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej naruszenie art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 501/13 oddalił skargę i wyjaśnił, że organy rozstrzygając sprawę dokonały wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych i zebranego materiału dowodowego, a jej wyniki zawarły w uzasadnieniach wydanych decyzji i nie budzą one zastrzeżeń Sądu. Wydanym w sprawie decyzjom nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż organy szczegółowo wskazały, czym kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy. W szczególności jest osobą schorowaną, niepracującą, nieposiadającą przyznanych świadczeń emerytalnych lub rentowych, zamieszkuje razem z synem, a miesięczny dochód jego dwuosobowej rodziny wynosił 883,42 zł. W związku z powyższym, organy przyznały mu świadczenie w wysokości 100 zł, wskazując przy tym, że wysokość przyznawanej miesięcznie średniej kwoty na osobę z tego tytułu wynosi 50 zł. Niezasadne, w ocenie Sądu, są zarzuty skarżącego podniesione w skardze.
Podstawowy zarzut sprowadza się do braku wskazania w podstawie prawnej obu decyzji art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 pkt 5 i 6 tej ustawy, w kontekście wymogów przewidzianych w art. 107 § 1 kpa oraz wadliwej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, przez co od dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego nie odliczono kwot ponoszonych przez niego co miesiąc na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego. Sąd przywołał treść art. 107 § 1 kpa i wyjaśnił, że powołanie podstawy prawnej, o którym w nim mowa, to przytoczenie przepisów prawa materialnego, na których organ administracji publicznej oparł swoje rozstrzygnięcie.
W ocenie Sądu powoływanie wszystkich przepisów kodeksu (dotyczy to także innych ustaw), które miały zastosowanie w sprawie, byłoby bowiem zbytnim formalizmem. Organ administracji publicznej jest obowiązany powołać przepis prawa stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. W obu decyzjach, co wynika wprost z uzasadnień tych decyzji, organy zastosowały oba te przepisy i dokonały wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 powołanej ustawy. Zdaniem Sądu, interpretacja art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej dokonana przez organy zasługuje na aprobatę. Z przepisu tego bowiem jednoznacznie wynika, że dochód rodziny pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawodawca postanowił zatem, że nie każdy wydatek świadczony na rzecz innych osób uprawniał będzie do jego odliczenia od uzyskiwanego dochodu, tylko kwota świadczonych alimentów. W sprawie niniejszej nie jest zaś kwestionowane, że skarżący spłaca na rzecz Funduszu Alimentacyjnego zobowiązania powstałe w wyniku wypłacania świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz córki skarżącego w 2004 r. Dokonywane obecnie przez skarżącego świadczenia na rzecz Funduszu, z tytułu zobowiązań powstałych w 2004 r., nie posiadają przymiotu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób w rozumieniu powołanego przepisu.
Sąd orzekający wyjaśnił, że zgodnie z regułą excepciones no sunt extendendae, wyjątek od reguły, jakim jest pomniejszenie dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, dotyczy tylko alimentów na rzecz osób, a nie świadczeń na rzecz Funduszu Alimentacyjnego - tak jak w rozpoznawanej sprawie. Sąd dodał, że niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa. Organy orzekające, rozpoznając przedmiotowy wniosek skarżącego, w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazały, jakie są warunki i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego. Organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych w świetle powołanych przepisów, stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności, a uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do jego zgodności z art. 107 § 3 kpa.
Ustosunkowując się do zawartego w skardze zarzutu, że organy wyliczając dochód rodziny w oparciu o art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie rozważyły w pełni kwestii, iż jego syn, mieszkający z nim, otrzymuje stypendium oraz alimenty od matki, czym naruszyły art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 179 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, Sąd zwrócił uwagę na niespójność argumentacji skarżącego, który z jednej strony twierdzi, że zarówno wskazane stypendium i alimenty syna winny być zaliczone do dochodu rodziny skarżącego, z drugiej zaś strony, powołując się na szczególny charakter tych świadczeń, zmierza do wykazania, że tak naprawdę organy tych świadczeń do dochodu rodziny nie powinny uwzględniać. Zdaniem Sądu, stanowisko skarżącego w powyższej kwestii jest całkowicie nieuzasadnione. Organy bowiem przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącego kierowały się ustawowymi kryteriami określonymi w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Nie mogły zatem pominąć składników w postaci stypendium i alimentów syna, bo byłoby to sprzeczne z powołanym przepisem. Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia pozostawała kwestia charakteru tych świadczeń na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Sąd podkreślił, że działania organów nie można w żadnej mierze uznać za naruszające przepisy wskazanych ustaw, gdyż inne są przedmioty regulacji tych ustaw oraz art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Niezasadny jest także w ocenie Sądu zarzut skarżącego dotyczący oparcia przez organy rozstrzygnięcia o Wytyczne MOPR "Zespół Pracowników Socjalnych 1-8, 11; Korekta do wcześniejszych wytycznych pomniejszania dochodu o należności alimentacyjne" i przez to naruszenie art. 7 Konstytucji statuującej zasadę, że organy władzy publicznej działają na podstawie prawa i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania.
Sąd podzielił argumentację organów, że prawidłowo zastosowały art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto, że przedmiotowe wytyczne nie stanowiły żadnego dowodu w rozumieniu art. 75 kpa, w oparciu o który organy dokonałyby wydania przedmiotowych decyzji. Ani z sentencji decyzji, ani z ich uzasadnienia nie wynika, aby organy rozstrzygnęły sprawę i wydały decyzje powołując się na te wytyczne. Stąd też, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o żądanie tych wytycznych od organu i dopuszczenia ich jako dowodu w sprawie na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył B. O. Strona skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu:
1 - naruszenie prawa materialnego: tj. art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przy obliczaniu "kryterium dochodowego na osobę w rodzinie" odliczeniu od przychodów osoby ubiegającej się o zasiłek nie podlegają kwoty zaległych świadczeń alimentacyjnych wraz z ewentualnymi odsetkami, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że odliczeniu od przychodów osoby ubiegającej się o zasiłek podlegają świadczenia alimentacyjne, w tym także zaległe świadczenia wpłacane na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego;
2 - naruszenie przepisów procesowych, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku polegające na błędnym wyjaśnieniu podstawy rozstrzygnięcia oraz zaniechaniu prawidłowego wskazania co do dalszego postępowania w zakresie konieczności pomniejszenia przychodu o wartość zaległych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami wpłacanych na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, stosowaną przy obliczaniu "kryterium dochodowego na osobę w rodzinie" na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w stosunku do osoby ubiegającej się o świadczenia pomocy społecznej,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, podczas gdy organy administracyjne dopuściły się naruszenia przepisów proceduralnych mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 80 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na dowolnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przyjęciu, że świadczenie alimentacyjne uiszczane przez skarżącego na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi podstawy do pomniejszenia miesięcznego dochodu, co w konsekwencji miało istotne znaczenie dla ustalenia wysokości świadczenia przyznanego skarżącemu, a w konsekwencji prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów państwa.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z tytułu świadczonej pomocy prawnej z urzędu, która ani w całości ani w żadnej części nie została uiszczona oraz przedstawienia do rozstrzygnięcia na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a., składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, które wystąpiło w niniejszej sprawie odnoszące się do wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., którego to stosowanie wywołuje rozbieżności w rozstrzyganiu spraw przez organy administracyjne oraz sądy administracyjne.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.
W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.
W skardze kasacyjnej Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania - art. 80 i 8 k.p.a. Zarzut ten uznać należy za całkowicie niezasadny. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie tego przepisu jest ustalenie przez Sąd I instancji istnienia naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne.
Oznacza to, że można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził takie naruszenie prawa, a mimo tego Sąd ten nie spełnił dyspozycji powołanej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd I instancji nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ.
Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Organ administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym oraz dokonał oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczył przy tym przysługujących mu granic uznania administracyjnego. Jeśli zatem z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom.
Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ orzekający w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował.
Również nieuzasadniony jest zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Artykuł 141 § 4 powołanej ustawy określa warunki, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten zobowiązuje Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia tych zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem zarzutów istotnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza szczegółowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pozwala jednoznacznie uznać, że zawiera on wszystkie niezbędne elementy o jakich mowa w art. 141 § 4, uwzględniając ustalony w sprawie przez organ stan faktyczny, ocenę prawną zaskarżonej decyzji z powołaniem się na przepisy prawa materialnego i wyjaśnienie przesłanek ich zastosowania oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia, którą stanowił w tym przypadku przepis art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z obszernych rozważań Sądu I instancji jasno i logicznie wynikają przyczyny, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Nie stanowi natomiast naruszenia prawa w rozumieniu art. 141 § 4 powołanej ustawy zawarcie innej oceny legalności zaskarżonego orzeczenia niż ocena postulowana przez skarżącego kasacyjnie. Zarzut błędu w zakresie konstrukcji uzasadnienia byłby uzasadniony, gdyby treść orzeczenia nie odpowiadała przyjętej w uzasadnieniu podstawie prawnej bądź też Sąd dopuściłby się błędu w zakresie logicznego rozumowania wyjaśniając przyjętą podstawę prawną i jeśli mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie. Wyjaśnić też należy, że na gruncie podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku.
Ponownie przypomnieć należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Również w tym przypadku analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia powołanego zarzutu wskazuje, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji.
Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego.
W podstawach kasacyjnych, zarzucając Sądowi I instancji złamanie prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej powołał art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten definiuje dla celów pomocy społecznej pojęcie dochodu, stanowiąc, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4 powołanej ustawy przewidziano natomiast, że do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
- 2) zasiłku celowego;
- 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
- 4) wartości świadczenia w naturze;
- 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z powołanych przepisów wynika, że po pierwsze, ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a po drugie, taksatywnie wymienił składniki, które uwzględnia się przy ustalaniu wysokości takiego dochodu. Oznacza to, że pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Katalog obciążeń pomniejszających dochód oraz katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej mają zatem charakter zamknięty.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował stanowisko organów, że spłata przez beneficjenta zadłużenia na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego nie ma jakiegokolwiek wpływu na wysokość dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia przewidziane w ustawie o pomocy społecznej, w tym o zasiłek celowy. Omawiane przepisy art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 4 zawierają regulację szczególną, która umożliwia pomniejszenie dochodu wyłącznie o enumeratywnie wymienione tam należności. Normy te muszą być wykładane ściśle, zatem ich rozszerzająca wykładnia nie jest dopuszczalna.
Z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej wprost wynika, że daje on podstawę do pomniejszenia dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "alimentów", dlatego przy interpretacji tego pojęcia należy przede wszystkim sięgnąć do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie k.r.i o.). Zgodnie z art. 128 k.r.i o. obowiązek alimentacyjny - co do zasady - obciąża krewnych i rodzeństwo osób uprawnionych. Obowiązek ten sprowadza się do obowiązku osoby zobowiązanej do dostarczania określonej osobie uprawnionej środków utrzymania a w miarę potrzeby także środków wychowania. Krąg osób uprawnionych do takich alimentów wynika z regulacji zawartych w art. 130 i nst. k.r.i o. Zatem alimenty to świadczenie uiszczane na rzeczy osoby uprawnionej przez zobowiązanego w związku z realizacją ustawowego obowiązku określonego w art. 128 k.r.i o. Są one przeznaczane na utrzymanie osoby uprawnionej. W konsekwencji nie powinno ulegać wątpliwości, że "inna osoba," o której mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., to jedna z uprawnionych do alimentów osób, wymienionych w art. 130 i nst. k.r.i o.
Spór co do tego, czy odliczeniu od dochodu podlegają wyłącznie bieżące alimenty, czy dochód wnioskodawcy mogą pomniejszać także płacone przez niego na rzecz uprawnionego zaległe alimenty - wbrew oczekiwaniom autora skargi kasacyjnej - nie może być rozstrzygnięty w niniejszej sprawie. Sąd orzekający nie może bowiem zajmować stanowiska w sporach teoretycznych, jeżeli nie jest to potrzebne do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie B. O. nie powoływał się oraz z akt sprawy nie wynika by wnioskował on o "potrącenie" z uzyskiwanego dochodu alimentów świadczonych zstępnemu ("bieżących" lub "zaległych"), lecz domagał się pomniejszenia dochodu wyłącznie o należności regulowane na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako likwidatora Funduszu Alimentacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, jak skarżący określa przedmiotowe należności, istotne bowiem jest jedynie to, jaki w istocie mają one charakter.
Podkreślić raz jeszcze należy, że zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej odliczeniu od dochodu osoby ubiegającej się o wsparcie z pomocy społecznej podlegają tylko "alimenty świadczone na rzecz innych osób", czyli świadczenia uiszczane przez zobowiązanych na rzecz wymienionych w art. 130 i nst. k.r.i o. osób w związku z realizacją ustawowego obowiązku przewidzianego w art. 128 k.r.i o. Nie ma jakichkolwiek podstaw do innego rozumienia pojęcia "alimenty" niż to wynika z art. 128 k.r.i.o., a tym bardziej do nadawania temu pojęciu innego znaczenia na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o pomocy społecznej.
W konsekwencji wszystkie inne niż tak pojmowane alimenty należności obciążające skarżącego, a więc i należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, nie mogą pomniejszać przedmiotowego dochodu. Należy odróżnić pojęcie "alimentów" od świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Te ostatnio wymienione świadczenia - czego nie dostrzega autor skargi kasacyjnej - takich alimentów nie stanowią. Świadczenia te wypłacane są osobom uprawnionym do alimentów w przypadku - najogólniej rzecz ujmując - gdy egzekucja alimentów wobec dłużnika alimentacyjnego okazała się bezskuteczna. Cel obu wskazanych instytucji jest podobny, gdyż zmierza do dostarczenia środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swych potrzeb. Są to jednak inne, odrębne świadczenia. Wynika to jednoznacznie między innymi z powołanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200, ze zm.) i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228, ze zm.).
Alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej nie można zatem utożsamiać ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji także zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w żaden sposób nie można traktować jako "świadczenia alimentów na rzecz innej osoby." Wobec powyższego dokonywany na rzecz ZUS - likwidatora Funduszu Alimentacyjnego zwrot świadczeń wypłacanych uprawnionemu z funduszu alimentacyjnego nie stwarza jakichkolwiek prawnych możliwości do dokonywania odliczeń, o jakich mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego kasacyjnie o przedstawienie, na podstawie art. 187 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skorzystanie z tej instytucji należy do suwerennych praw składu orzekającego, nie jest zaś prawem podmiotowym stron i uczestników postępowania. Sąd nie jest zobowiązany do uwzględnienia zgłoszonego żądania, bowiem wniosek strony nie jest dla niego wiążący.
Na marginesie dodać jedynie należy, że omawiane kwestie i tak w niniejszej sprawie nie miały istotnego znaczenia prawnego. Wysokość dochodu skarżącego, nawet bez wnioskowanych przez niego odliczeń, nie przekraczała ustawowego kryterium dochodowego. Spełnienie przez skarżącego przesłanki dochodowej na żadnym etapie postępowania nie było kwestionowane. W tej sytuacji szczegółowe ustalenia organów co do wysokości dochodów skarżącego mogły mieć znaczenie jedynie dla oceny sytuacji i potrzeb jego rodziny w kontekście zasadności przyznania i wysokości zasiłku celowego na zakup żywności (pozostających w zakresie swobody uznania administracyjnego organu). Skoro z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że organ uznał za uzasadnione przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy, a jej wysokość określił biorąc pod uwagę możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i wysokość analogicznych świadczeń wypłacanych innym korzystającym z pomocy, to brak jest podstaw do uznania, że w przypadku ustalenia niższej wysokości dochodu skarżącego przyznano by mu wyższe świadczenie.
Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w przedmiocie w pełni odpowiada prawu.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.